اشکال یک اسطوره اثر سعید ارباب شیرانی

معرفی کتاب اشکال یک اسطوره: گونه‌گونی شخصیت ادبی حضرت یوسف

داستان حضرت یوسف(ع) فقط روایتی دینی از رنج، آزمون و رهایی نیست؛ این داستان در گذر زمان به الگویی اثرگذار برای شعر، روایت و پژوهش ادبی تبدیل شده است. کتاب اشکال یک اسطوره: گونه‌گونی شخصیت ادبی حضرت یوسف نوشته سعید ارباب شیرانی، مسیر دگرگونی این شخصیت را در شماری از روایت‌های فارسی و انگلیسی دنبال می‌کند و نشان می‌دهد که یک داستان چگونه در فرهنگ‌ها و آثار گوناگون بازآفرینی می‌شود.

این کتاب برای خوانندگانی نوشته شده است که می‌خواهند فراتر از بازگویی آشنای داستان یوسف(ع) و زلیخا، با شیوه‌های شکل‌گیری و تغییر یک شخصیت ادبی آشنا شوند. موضوع اصلی اثر، بررسی گونه‌گونی چهره ادبی حضرت یوسف و مطالعه پیوند میان روایت‌های دینی و آثاری است که بعدها از این روایت‌ها الهام گرفته‌اند.

درباره کتاب اشکال یک اسطوره: گونه‌گونی شخصیت ادبی حضرت یوسف

سعید ارباب شیرانی در آغاز، داستان حضرت یوسف(ع) را بر پایه روایت‌های کتاب مقدس و قرآن معرفی می‌کند. این بخش زمینه‌ای فراهم می‌آورد تا خواننده تفاوت‌ها و شباهت‌های روایت‌های بعدی را بهتر دنبال کند. داستان یوسف در طول تاریخ بارها بازگو شده و ماجراهای زندگی او و عشق زلیخا نیز در حافظه ادبی و فرهنگی جایگاهی پررنگ یافته است. از همین رو، روایت اصلی در این کتاب نه موضوعی ثابت و یک‌دست، بلکه سرچشمه‌ای برای شکل‌گیری برداشت‌های متعدد بررسی می‌شود.

بخش مهم کتاب به نقد و تحلیل روایت‌هایی اختصاص دارد که از داستان یوسف(ع) در ادبیات فارسی و انگلیسی پدید آمده‌اند. نویسنده به جای آنکه تنها خلاصه‌ای از این آثار ارائه کند، میزان تأثیرپذیری آن‌ها را از کتاب مقدس و قرآن می‌سنجد و تغییراتی را که در بازنمایی شخصیت یوسف رخ داده است، در مرکز توجه قرار می‌دهد. این رویکرد به خواننده کمک می‌کند رابطه میان متن دینی، بازآفرینی ادبی و زمینه فرهنگی هر اثر را با دقت بیشتری ببیند.

ارباب شیرانی منظومه «یوسف» یا «عزیزکرده فرعون» نوشته رابرت آیلت و «یوسف و برادرانش» نوشته توماس مان را با اثر جامی، «یوسف و زلیخا»، مقایسه می‌کند. این مقایسه، دامنه‌ای میان ادبیات فارسی و انگلیسی ایجاد می‌کند و امکان می‌دهد داستانی مشترک از چشم‌انداز چند نویسنده و در قالب‌های ادبی متفاوت بررسی شود. در نتیجه، حضرت یوسف در هر اثر تنها یک شخصیت تکرارشونده نیست؛ بلکه با توجه به شیوه روایت و برداشت نویسنده، صورت ادبی دیگری پیدا می‌کند.

عنوان کتاب به همین تفاوت‌ها اشاره دارد: یک اسطوره می‌تواند در روایت‌های مختلف، اشکال گوناگون به خود بگیرد. مطالعه این دگرگونی‌ها برای علاقه‌مندان ادبیات تطبیقی اهمیت دارد، زیرا نشان می‌دهد بررسی یک داستان تنها با شناخت روایت نخستین پایان نمی‌یابد. خواننده در این اثر با پرسش‌هایی درباره تأثیرپذیری، بازنویسی، انتقال مضمون و تفاوت نگاه نویسندگان روبه‌رو می‌شود؛ پرسش‌هایی که به فهم دقیق‌تر رابطه میان متون کمک می‌کنند.

این اثر همچنین جایگاه داستان یوسف را در شعر و ادبیات یادآوری می‌کند. ماجرایی که بارها بر سر زبان‌ها بوده، به شاعران و نویسندگان امکان داده است آن را از نو روایت کنند و به جنبه‌هایی متفاوت از شخصیت‌ها و رخدادهایش توجه نشان دهند. بنابراین کتاب، هم معرفی و تحلیل داستانی شناخته‌شده است و هم پژوهشی درباره استمرار یک روایت در ادبیات فارسی و انگلیسی. انتظار خواننده باید مواجهه با متنی تحلیلی و مقایسه‌ای باشد، نه صرفاً بازگویی داستان یوسف.

نویسنده کتاب اشکال یک اسطوره: گونه‌گونی شخصیت ادبی حضرت یوسف

سعید ارباب شیرانی نویسنده و مترجم ایرانی بود. او در اصفهان زاده شد، در سال ۱۳۴۰ به آمریکا رفت و دکتری ادبیات تطبیقی را از دانشگاه پرینستون گرفت. پس از بازگشت به ایران، در دانشنامه جهان اسلام و مرکز نشر دانشگاهی فعالیت کرد و با چهره‌هایی چون ابوالحسن نجفی همکاری داشت. او همچنین در دانشگاه علامه طباطبایی تدریس کرد.

شناخت ارباب شیرانی از ادبیات تطبیقی در این کتاب نیز در توجه او به ارتباط میان روایت‌ها و فرهنگ‌های مختلف دیده می‌شود. او داستان یوسف را در محدوده یک متن یا یک زبان نگه نمی‌دارد، بلکه بازتاب آن را در آثار فارسی و انگلیسی کنار هم می‌گذارد. ترجمه تاریخ نقد جدید رنه ولک که پس از نوزده سال کامل شد، از دیگر فعالیت‌های مهم او بود و این ترجمه جایزه کتاب سال را در بخش ترجمه به دست آورد. ترجمه مقالاتی از اریش اویرباخ و اومبرتو اکو نیز در کارنامه او قرار دارد.

خرید کتاب اشکال یک اسطوره: گونه‌گونی شخصیت ادبی حضرت یوسف به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به ادبیات تطبیقی، نقد ادبی و بررسی بازتاب داستان‌های دینی در آثار ادبی علاقه دارید، این کتاب می‌تواند انتخابی مناسب برای مطالعه شما باشد. اثر حاضر به‌ویژه برای کسانی جذاب است که می‌خواهند داستان حضرت یوسف(ع) را در کنار روایت‌های جامی، رابرت آیلت و توماس مان بررسی کنند و با تفاوت نگاه نویسندگان فارسی و انگلیسی روبه‌رو شوند.

این کتاب برای دانشجویان و پژوهشگران ادبیات، علاقه‌مندان به پیوند میان قرآن، کتاب مقدس و ادبیات، و خوانندگانی که از مطالعه تحلیل‌های مقایسه‌ای لذت می‌برند، پیشنهاد می‌شود. اگر دنبال کتابی هستید که یک روایت شناخته‌شده را از زاویه شخصیت‌پردازی ادبی و میزان تأثیرپذیری متون بررسی کند، اشکال یک اسطوره: گونه‌گونی شخصیت ادبی حضرت یوسف می‌تواند افق تازه‌ای برای خواندن داستان یوسف و بازآفرینی‌های آن پیش روی شما بگذارد.