بررسی موسیقی در آیین مهر و چند گوشه دیگر اثر جهانگیر دانای علمی

معرفی کتاب بررسی موسیقی در آیین مهر و چند گوشه دیگر (کورش کبیر، آرش کمانگیر، عشاق، حداء، نقش‌سازها در جنگ‌های گیلان و مازندران و…)

موسیقی در فرهنگ‌های کهن فقط وسیله‌ای برای سرگرمی نبوده است؛ در بسیاری از آیین‌ها، کارها، نبردها و جشن‌ها، صدا و ساز بخشی از نظم اجتماعی و تجربه جمعی مردم را شکل می‌داده است. کتاب بررسی موسیقی در آیین مهر و چند گوشه دیگر نوشته جهانگیر دانای علمی، با تمرکز بر پیوند موسیقی و آیین مهر یا میترا، این حضور دیرینه را دنبال می‌کند و آن را با فرهنگ عامه شمال ایران، به‌ویژه گیلان و مازندران، مرتبط می‌سازد.

این اثر از موضوعاتی مانند کورش کبیر، آرش کمانگیر، عشاق، حداء و نقش‌سازها در جنگ‌های گیلان و مازندران سخن می‌گوید. عنوان کتاب نشان می‌دهد که نویسنده در کنار بررسی آیین مهر، به چند حوزه مرتبط با تاریخ، روایت‌های فرهنگی، آوازها و کاربرد سازها نیز توجه دارد. حاصل این نگاه، پژوهشی است درباره جایگاه موسیقی در حافظه تاریخی و آیینی مردم و نقش آن در موقعیت‌های گوناگون زندگی.

درباره کتاب بررسی موسیقی در آیین مهر و چند گوشه دیگر (کورش کبیر، آرش کمانگیر، عشاق، حداء، نقش‌سازها در جنگ‌های گیلان و مازندران و…)

نقطه آغاز کتاب، توجه به حضور موسیقی در رسم‌ها و مراسم گذشته است. موسیقی در هنگام کار و کوشش، از کشاورزی تا دامداری، در جشن و سرور، در جنگ و پیکار و حتی در میدان کشتی کاربرد داشته است. بنابراین، کتاب موسیقی را پدیده‌ای جدا از زندگی روزمره نمی‌بیند؛ بلکه آن را در ارتباط با فعالیت‌های اجتماعی، آیین‌ها و مناسکی بررسی می‌کند که مردم در آن‌ها مشارکت داشته‌اند.

یکی از محورهای مهم این پژوهش، کشتی است؛ ورزشی که از گذشته‌های دور برجای مانده و ورزش ملی این سرزمین دانسته شده است. در شمال ایران، گونه‌های مختلف کشتی نام‌های متفاوتی دارند و با آنکه از قانون و آداب خاصی پیروی می‌کنند، در شیوه اجرا تفاوت‌هایی میان آن‌ها دیده می‌شود. نواختن آهنگ با سازهای مخصوص، حال‌وهوای ویژه‌ای به این رسم کهن می‌بخشد و موسیقی را به جزئی اثرگذار از فضای کشتی تبدیل می‌کند.

نویسنده برای فهم بهتر این ارتباط، به ریشه‌های کهن کشتی توجه می‌کند و آن را در آیین مهر یا میترا جست‌وجو می‌کند. از این منظر، بررسی موسیقی فقط مطالعه چند نغمه یا ساز نیست؛ بلکه راهی برای شناخت پیوند میان آیین مهر، ورزش، فرهنگ عامه و خاطره تاریخی شمال ایران است. توجه به گیلان و مازندران نیز به کتاب امکان می‌دهد نقش موسیقی و ساز را در بستر فرهنگی مشخصی بررسی کند.

در بخش دیگری از موضوعات کتاب، کاربرد سازهای موسیقی در جنگ‌های باستانی و نقش آن‌ها در ایجاد فضای نبرد مطرح می‌شود. همچنین اشاره به روایت‌ها و نام‌هایی مانند کورش کبیر و آرش کمانگیر، دامنه بحث را به عناصر تاریخی و حماسی فرهنگ ایرانی پیوند می‌دهد. طرح موضوعاتی چون عشاق و حداء نیز نشان می‌دهد که کتاب به گوشه‌های گوناگون موسیقی و فرهنگ توجه دارد و تنها به یک موقعیت یا یک نوع اجرای موسیقایی محدود نمی‌ماند.

خواننده در این اثر با نگاهی روبه‌رو می‌شود که موسیقی را در کنار آیین، ورزش، جنگ و فرهنگ مردم مطالعه می‌کند. این رویکرد برای کسانی اهمیت دارد که می‌خواهند سازها و آهنگ‌ها را نه فقط از نظر صوتی، بلکه در ارتباط با کارکرد اجتماعی و تاریخی‌شان بشناسند. کتاب همچنین می‌تواند زمینه‌ای برای تأمل درباره ماندگاری رسم‌های کهن و دگرگونی شیوه‌های اجرای آن‌ها فراهم کند.

نویسنده کتاب بررسی موسیقی در آیین مهر و چند گوشه دیگر (کورش کبیر، آرش کمانگیر، عشاق، حداء، نقش‌سازها در جنگ‌های گیلان و مازندران و…)

جهانگیر دانای علمی در این کتاب پژوهشی میان‌رشته‌ای را دنبال می‌کند؛ پژوهشی که موسیقی را در تماس با آیین مهر، فرهنگ عامه شمال ایران، کشتی و جنگ بررسی می‌کند. تمرکز او بر ارتباط میان آهنگ، ساز و رسم‌های اجتماعی است و از همین راه، به ریشه‌های کهن برخی آیین‌ها و رفتارهای جمعی می‌پردازد.

مسیر فکری نویسنده از مطالعه موسیقی و آهنگ‌های مرتبط با کشتی آغاز می‌شود، اما در ادامه به این نتیجه می‌رسد که بدون توجه به پیشینه کهن این ورزش، بررسی کامل نخواهد بود. به همین دلیل، نگاه او از میدان کشتی فراتر می‌رود و آیین مهر یا میترا، فرهنگ مردم گیلان و مازندران و کاربرد موسیقی در جنگ‌های باستانی را نیز در بر می‌گیرد. این گستردگی موضوعی، ویژگی اصلی شیوه بررسی او در کتاب است.

خرید کتاب بررسی موسیقی در آیین مهر و چند گوشه دیگر (کورش کبیر، آرش کمانگیر، عشاق، حداء، نقش‌سازها در جنگ‌های گیلان و مازندران و…) به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به تاریخ موسیقی، آیین مهر یا میترا و فرهنگ عامه شمال ایران علاقه دارید، این کتاب می‌تواند انتخابی متناسب با دغدغه‌های شما باشد. مطالعه آن برای کسانی که درباره گیلان و مازندران، رسم‌های کشتی، موسیقی آیینی و نقش سازها در جنگ‌ها کنجکاوند نیز جذاب است. کتاب برای خوانندگانی مناسب است که به‌دنبال بررسی پیوند میان موسیقی و زندگی اجتماعی هستند، نه صرفاً معرفی سازها یا آهنگ‌ها.

همچنین اگر از مطالعه موضوعات تاریخی و حماسی مانند کورش کبیر و آرش کمانگیر لذت می‌برید و می‌خواهید آن‌ها را در کنار بحث‌هایی درباره عشاق، حداء و نقش‌سازها دنبال کنید، این اثر دامنه‌ای متنوع پیش روی شما می‌گذارد. در نهایت، باید انتظار پژوهشی را داشته باشید که موسیقی را در زمینه آیین، کار، کشتی، جشن و جنگ می‌بیند و از خلال این پیوندها، تصویری از حضور آن در فرهنگ گذشته ارائه می‌کند.