ناگفته‌های امپراتوری ساسانیان اثر تورج دریایی

معرفی کتاب ناگفته‌های امپراتوری ساسانیان

تاریخ ساسانیان فقط روایت پادشاهان، جنگ‌ها و گستره یک امپراتوری بزرگ نیست؛ پشت این دوره، مسئله‌ای مهم درباره حافظه تاریخی، هویت سیاسی و شیوه بازسازی گذشته ایران وجود دارد. کتاب ناگفته‌های امپراتوری ساسانیان نوشته تورج دریایی، مجموعه‌ای از مقالات پژوهشی درباره تاریخ و فرهنگ عهد ساسانی است که می‌کوشد این دوره را از زاویه‌هایی کمتر دیده‌شده بررسی کند.

این کتاب با تکیه بر منابع دست اول و پژوهش‌های جدید، موضوعاتی مانند پیوند ساسانیان با نیاکان اسطوره‌ای، جایگاه شاهان، روایت‌های شاهنامه، سکه‌شناسی، قلمرو پادشاهی و اهمیت خلیج فارس را کنار هم قرار می‌دهد. حاصل کار، تصویری چندوجهی از امپراتوری ساسانیان است؛ تصویری که تاریخ سیاسی را به فرهنگ، اسطوره، جامعه و نشانه‌های مادی گذشته پیوند می‌زند.

درباره کتاب ناگفته‌های امپراتوری ساسانیان

تورج دریایی در این مجموعه، تاریخ ساسانی را تنها به شکل یک سلسله پادشاهی دنبال نمی‌کند. دغدغه اصلی کتاب، قرار دادن تاریخ ایران ساسانی در چارچوب تاریخ پساباستان جهان و بررسی آن فراتر از روایت صرفاً سلسله‌ای است. به همین دلیل، مقالات کتاب از موضوعات سیاسی و اجتماعی تا فرهنگ، اسطوره، تاریخ‌نگاری و سکه‌شناسی را دربرمی‌گیرند و هرکدام بخشی از سازوکار شکل‌گیری تصویر ساسانیان از خود و گذشته‌شان را روشن می‌کنند.

یکی از محورهای مهم کتاب، مسئله ارتباط ساسانیان با گذشته باستانی ایران است. نویسنده بررسی می‌کند که چرا ساسانیان از هخامنشیان فاصله گرفتند و به کیانیان پیوند خوردند و چرا شاهان این سلسله بر اتصال خود به تاریخی مبتنی بر اوستا تأکید داشتند. در همین زمینه، تلاش یزدگرد اول و بوران‌دخت برای ارتباط با شاهان کیانی و استفاده از لقب‌های باستانی بر سکه‌هایشان، نمونه‌ای از نقش هویت و نمادهای تاریخی در مشروعیت سیاسی پادشاهان است.

کتاب همچنین به جایگاه خسرو انوشیروان در میان شاهان ساسانی می‌پردازد و مفهوم پادشاه آرمانی را در این دوره بررسی می‌کند. در کنار آن، مقایسه روایت‌های تاریخی با مطالب شاهنامه، پرسش‌هایی درباره سندیت تاریخی شاهنامه و نسبت میان تاریخ و حماسه پیش می‌کشد. این رویکرد به خواننده کمک می‌کند تفاوت میان روایت ادبی، حافظه فرهنگی و گزارش تاریخی را با دقت بیشتری ببیند، بی‌آنکه اهمیت هیچ‌کدام از این لایه‌ها را نادیده بگیرد.

از دیگر موضوعات مجموعه، وسعت قلمرو پادشاهی ساسانیان و جایگاه خلیج فارس در دوران پیش از اسلام است. اشاره به فرزندان و نوادگان یزدگرد سوم در چین نیز دامنه بحث را از مرزهای سیاسی ایران فراتر می‌برد و نشان می‌دهد که بررسی تاریخ ساسانی می‌تواند به ارتباطات گسترده‌تر جهان آن روز توجه کند. این تنوع موضوعی، کتاب را برای خوانندگانی مناسب می‌کند که می‌خواهند تاریخ را از راه اسناد، روایت‌ها و نشانه‌های فرهنگی به‌صورت هم‌زمان دنبال کنند.

ساختار مقاله‌ای کتاب اجازه می‌دهد هر موضوع با تمرکز بیشتری بررسی شود، اما مجموعه در کلیت خود از یک پرسش مشترک فاصله نمی‌گیرد: ساسانیان گذشته خود را چگونه تعریف می‌کردند و این تعریف چه اثری بر سیاست، فرهنگ و تصویر آنان از پادشاهی داشت؟ زبان ساده و تسلط نویسنده بر موضوع، مباحث تخصصی را برای علاقه‌مندان تاریخ ایران باستان خواندنی‌تر می‌کند.

نویسنده کتاب ناگفته‌های امپراتوری ساسانیان

تورج دریایی، نویسنده این کتاب، استاد تاریخ و تمدن ایران در دانشگاه کالیفرنیاست. تمرکز او در ناگفته‌های امپراتوری ساسانیان بر مطالعه تاریخ و فرهنگ عهد ساسانی، استفاده از منابع دست اول و افزودن نکته‌هایی تازه به برخی پژوهش‌های پیشین است. در این اثر، نگاه او میان تاریخ سیاسی، فرهنگ، جامعه، اسطوره و شواهدی مانند سکه‌ها حرکت می‌کند و به همین دلیل، خواننده با بررسی یک‌جانبه از دوره ساسانی روبه‌رو نیست.

از آثار دیگر تورج دریایی، کتاب ایران ساسانی است که در سال ۲۰۱۰ برنده جایزه انجمن بریتانیایی مطالعات خاورمیانه شد. در این مجموعه مقالات نیز همان توجه به پژوهش بنیادین و تلاش برای قرار دادن تاریخ ایران در چشم‌اندازی گسترده‌تر دیده می‌شود؛ با این تفاوت که موضوعات گوناگون در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند و امکان دنبال کردن چند مسیر پژوهشی را فراهم می‌کنند.

خرید کتاب ناگفته‌های امپراتوری ساسانیان به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به تاریخ ایران باستان و شناخت امپراتوری ساسانیان علاقه دارید، این کتاب می‌تواند شما را با مجموعه‌ای از بحث‌های تاریخی، فرهنگی و اجتماعی روبه‌رو کند که از روایت‌های معمول درباره شاهان و جنگ‌ها فراتر می‌روند. علاقه‌مندان به تاریخ سیاسی، تاریخ فرهنگی و تاریخ اجتماعی نیز می‌توانند از تنوع موضوعات آن بهره ببرند.

این اثر برای کسانی مناسب است که می‌خواهند نسبت میان تاریخ و حماسه، نقش شاهنامه در شناخت گذشته، اهمیت سکه‌ها در مطالعه تاریخ و جایگاه خلیج فارس در دوران پیش از اسلام را بررسی کنند. همچنین اگر به چگونگی ساخته شدن هویت تاریخی و پیوند پادشاهان با نیاکان اسطوره‌ای علاقه‌مندید، مقالات کتاب مسیرهای قابل‌تأملی پیش روی شما می‌گذارند.

خوانندگان باید انتظار یک روایت داستانی پیوسته را نداشته باشند؛ این کتاب مجموعه‌ای پژوهشی و مقاله‌محور است که هر بخش، موضوعی مشخص را با اتکا به شواهد و پژوهش‌های تاریخی دنبال می‌کند. در عین حال، نثر ساده، گستره مباحث و پیوند میان تاریخ، اسطوره، فرهنگ و سیاست باعث می‌شود اثر برای دانشجویان و پژوهشگران تاریخ ایران، و نیز خوانندگان عمومی علاقه‌مند به گذشته ایران، انتخابی مناسب باشد.