تفکر و سیاست اثر بیژن عبدالکریمی

معرفی کتاب تفکر و سیاست

فلسفه را چگونه باید فهمید و نسبت میان اندیشه فلسفی و زندگی سیاسی چیست؟ کتاب تفکر و سیاست نوشته بیژن عبدالکریمی با بازگشت به اندیشه افلاطون، این پرسش‌ها را پیش می‌کشد و خواننده را دعوت می‌کند پیش‌فرض‌های خود درباره فلسفه، تفکر و سیاست را دوباره بررسی کند.

این اثر افلاطون را فقط فیلسوفی متعلق به گذشته نمی‌بیند؛ بلکه او را بنیان‌گذار فلسفه و فلسفه سیاسی معرفی می‌کند. محور اصلی کتاب، ارائه تصویری متفاوت از سرشت تفکر افلاطونی و آشکار کردن پیوند میان مابعدالطبیعه افلاطونی و فلسفه سیاسی اوست. از این منظر، کتاب برای خوانندگانی مناسب است که می‌خواهند فلسفه سیاسی کلاسیک را پیش از داوری، دقیق‌تر و مستقل‌تر از برداشت‌های رایج بشناسند.

درباره کتاب تفکر و سیاست

بسیاری از داوری‌ها درباره افلاطون از تصوراتی از پیش تعیین‌شده درباره چیستی فلسفه آغاز می‌شوند. در چنین رویکردی، افلاطونی بودن یا افلاطون‌گرایی گاهی به‌عنوان تعبیری تحقیرآمیز به کار می‌رود؛ اما تفکر و سیاست مسیر دیگری را پیشنهاد می‌کند. به‌جای آنکه فلسفه افلاطون را با معیارهایی بیرونی و از پیش آماده بسنجیم، باید فهم خود از فلسفه را در پرتو اندیشه افلاطونی نقد کنیم. این جابه‌جایی در نقطه آغاز، فضای اصلی کتاب را شکل می‌دهد.

عبدالکریمی در این کتاب به ارتباطی توجه می‌کند که میان مابعدالطبیعه افلاطونی و فلسفه سیاسی او وجود دارد. سیاست در این نگاه موضوعی جدا از پرسش‌های بنیادین درباره حقیقت، انسان و جهان نیست؛ بلکه با نوع تفکر و تصویری که از واقعیت داریم ارتباط پیدا می‌کند. بنابراین مطالعه فلسفه سیاسی افلاطون بدون توجه به مبانی مابعدالطبیعی آن، می‌تواند به داوری‌هایی ناقص یا نادرست بینجامد.

یکی از اهداف اثر، نشان دادن ناروا بودن بخشی از اتهام‌هایی است که از منظر فلسفه سیاسی جدید متوجه فلسفه سیاسی کلاسیک افلاطون شده‌اند. کتاب می‌کوشد این اتهام‌ها را در زمینه فکری خودشان بازبینی کند و اجازه ندهد معیارهای متأخر، بی‌واسطه بر اندیشه‌ای متعلق به دوره‌ای دیگر اعمال شوند. با این حال، این رویکرد به معنای پذیرفتن بی‌چون‌وچرای تفکر افلاطونی نیست.

در بخش‌هایی از کتاب، محدودیت‌های تفکر متافیزیکی افلاطونی نیز مورد تأمل قرار می‌گیرد. همین نکته به اثر تعادلی تحلیلی می‌دهد: از یک سو، اهمیت تاریخی و بنیان‌گذارانه افلاطون در فلسفه و فلسفه سیاسی برجسته می‌شود و از سوی دیگر، امکان نقد مبانی و محدودیت‌های اندیشه او باقی می‌ماند. در نتیجه، خواننده با متنی روبه‌روست که هم به بازشناسی افلاطون می‌پردازد و هم شیوه داوری خود درباره فلسفه سیاسی را به پرسش می‌گیرد.

موضوع کتاب تنها تاریخ اندیشه نیست؛ مسئله اصلی آن چگونگی مواجهه با تفکر است. کتاب تفکر و سیاست نشان می‌دهد که بررسی یک فیلسوف، نیازمند توجه به ساختار فکری و مبانی درونی اندیشه اوست. چنین رویکردی برای مطالعه فلسفه سیاسی، امکان فاصله گرفتن از برچسب‌ها و نزدیک شدن به فهمی سنجیده‌تر را فراهم می‌کند.

نویسنده کتاب تفکر و سیاست

بیژن عبدالکریمی، متولد ۱۳۴۲ در تهران، فیلسوف ایرانی و دانشیار گروه فلسفه دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال است. او دوره کارشناسی و کارشناسی ارشد فلسفه را در دانشگاه تهران به پایان رساند و در سال ۱۳۸۰ از دوره دکتری فلسفه در دانشگاه اسلامی علیگر فارغ‌التحصیل شد.

نگاه فکری عبدالکریمی در این اثر با نقد داوری‌های شتاب‌زده درباره فلسفه و تأکید بر بازخوانی مبانی تفکر افلاطونی شناخته می‌شود. او در حوزه فرهنگ و علوم انسانی نیز منتقد نگاه سیاسی به فرهنگ، علوم انسانی اسلامی و اسلامی‌سازی دانشگاه‌هاست و بر جایگزینی رویکرد هستی‌شناختی با رویکردهای الهیاتی و ایدئولوژیک تأکید دارد. همچنین بازخوانی سنت فکری متفکرانی مانند علی شریعتی و احمد فردید و نقد دیدگاه عبدالکریم سروش، مصطفی ملکیان و محمد مجتهد شبستری نسبت به متون مقدس، در معرفی دغدغه‌های فکری او جایگاه دارد.

خرید کتاب تفکر و سیاست به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به فلسفه افلاطون، فلسفه سیاسی کلاسیک و نسبت میان مابعدالطبیعه و سیاست علاقه دارید، این کتاب می‌تواند انتخابی جدی برای شما باشد. اثر حاضر برای کسانی نوشته شده است که نمی‌خواهند افلاطون را تنها از دریچه برداشت‌های رایج یا نقدهای فلسفه سیاسی جدید ببینند و ترجیح می‌دهند با مبانی درونی تفکر او آشنا شوند.

این کتاب همچنین برای دانشجویان و علاقه‌مندان فلسفه مناسب است؛ به‌ویژه خوانندگانی که به پرسش‌هایی درباره سرشت فلسفه، معنای تفکر و نقش مبانی نظری در شکل‌گیری اندیشه سیاسی توجه دارند. فضای کتاب تحلیلی و انتقادی است و از مخاطب می‌خواهد در هنگام مطالعه، هم افلاطون را بازشناسی کند و هم پیش‌فرض‌های خود را درباره فلسفه سیاسی مورد ارزیابی قرار دهد.

در نهایت، از تفکر و سیاست انتظار روایتی ساده‌سازی‌شده یا داوری یک‌سویه درباره افلاطون نداشته باشید. این اثر می‌کوشد تصویری پیچیده‌تر از فلسفه افلاطونی ارائه دهد؛ تصویری که در آن اهمیت افلاطون، پیوند مابعدالطبیعه و سیاست، نقد اتهام‌های واردشده به فلسفه سیاسی کلاسیک و محدودیت‌های تفکر متافیزیکی در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند. اگر به مطالعه‌ای مفهومی درباره اندیشه افلاطونی و سیاست علاقه‌مندید، این کتاب می‌تواند افق مناسبی برای تأمل بیشتر فراهم کند.