مناقبالعارفین اثر شمس الدین احمد افلاکی عارفی
2 ناشر این کتاب را چاپ کردهاند
کتاب مناقبالعارفین
کتاب مناقبالعارفین
تصحیحات، حواشی و تعلیقات: تحسین یازیجی؛ با ویرایش و اضافات: توفیق ھ. سبحانی
معرفی کتاب مناقبالعارفین
وقتی پژوهش درباره مولانا و خاندانش به روایتهای نزدیک به روزگار او نیاز پیدا میکند، مناقبالعارفین جایگاه ویژهای مییابد. این کتاب با نثری گسترده، زندگی مولانا جلالالدین بلخی، اسلاف و اخلاف او و مشایخ طریقت مولویه را در چشماندازی تاریخی و روایی دنبال میکند.
نویسنده این اثر، شمسالدین احمد افلاکی عارفی، در نیمه نخست قرن هشتم هجری نگارش آن را به فرمان جلالالدین عارف، نوه مولانا، آغاز کرد و پس از سیوپنج سال به پایان رساند. این فاصله طولانی، از گستردگی روایتها و اهمیت ثبت خاطرهها و گزارشهای مربوط به خاندان مولوی و یاران او حکایت دارد.
درباره کتاب مناقبالعارفین
مناقبالعارفین تنها شرح حال یک شخصیت نیست؛ تصویری وسیع از خاندان مولانا، مشایخ مولویه، چلبیان و مریدان و دلباختگان او به دست میدهد. افلاکی روایتهای خود را گاه از «کبار اخیار» و گاه از پیروان مولانا نقل میکند و درباره راوی نیز توضیح میدهد. از این رویکرد، کتاب به مجموعهای از صداها و خاطرهها تبدیل میشود که تجربه زیسته جامعه مولویه را بازتاب میدهد.
در این اثر، زندگی مولانا و یارانش در کنار تصویر گستردهای از احوال ملک روم قرار میگیرد. متن از این راه، هم برای خواننده علاقهمند به سیر زندگی مولانا جذاب است و هم برای پژوهشگری که میخواهد پیوند میان شخصیتهای دینی، روابط مریدان و فضای اجتماعی پیرامون آنان را بهتر ببیند.
اهمیت کتاب فقط به فراوانی روایتهایش محدود نمیشود. مناقبالعارفین از متون معتبر نثر فارسی و از مآخذ اصلی پژوهش درباره مولانا، خاندان و یاران او به شمار میآید. در دورهای که بخشی از تاریخ سلجوقیان با گزارشهای جانبدارانه ثبت شده، روایتهایی که از مریدی مؤمن و شیفته مولویه برآمده، ارزش ویژهای برای شناخت حافظه تاریخی و فضای اجتماعی آن دوره دارد.
با این حال، خواننده بهتر است کتاب را هم بهعنوان روایتی وابسته به سنت مولویه و هم بهعنوان متنی تاریخی بخواند. نویسنده از جایگاه مریدی مؤمن سخن میگوید؛ بنابراین متن، در کنار گزارش احوال و گفتار بزرگان، شور و ارادت دینی را نیز منتقل میکند. همین همنشینی تاریخ، خاطره و ارادت، تجربه خواندن آن را متمایز میکند.
نویسنده کتاب مناقبالعارفین
شمسالدین احمد افلاکی عارفی، نویسنده مناقبالعارفین، این اثر را با تکیه بر روایتهای نزدیک به خاندان مولانا و پیروان او پدید آورده است. او اطلاعات را از چلبیان و شماری از مریدان و دلباختگان مولانا که در زمان تألیف در قید حیات بودند، در متن گرد آورده است. این شیوه، کتاب را به گزارشی سرشار از روایتهای شفاهی و یادمانهای نزدیک به فضای مولویه بدل میکند.
افلاکی نگارش کتاب را در سال ۷۱۸ هجری قمری آغاز کرد و در سال ۷۵۴ هجری قمری به پایان رساند. این دوره سیوپنجساله، نشان میدهد که اثر حاصل گردآوری و پرداخت طولانی روایتهایی درباره مولانا، خاندان او و مشایخ طریقت مولویه است. در نتیجه، نام او با یکی از مهمترین متنهای فارسی درباره زندگی مولانا پیوند خورده است.
اگر به مطالعه نثر فارسی، تاریخ تصوف، زندگی مولانا یا مناسبات میان مرشد و مرید علاقه دارید، رویکرد افلاکی برای شما اهمیت دارد. او صرفاً اطلاعات پراکنده ارائه نمیکند؛ با کنار هم گذاشتن روایتها، چهرهای چندلایه از جامعه پیرامون مولانا و تداوم میراث او ترسیم میکند.
خرید کتاب مناقبالعارفین به چه کسانی پیشنهاد میشود؟
مناقبالعارفین برای خوانندگانی مناسب است که میخواهند زندگی مولانا را در پیوند با خاندان، یاران، مشایخ و مریدان او بشناسند. اگر به تاریخ تصوف، نثر فارسی و روایتهای مربوط به سنت مولویه علاقه دارید، این کتاب میتواند تصویری گسترده از موضوع مورد علاقهتان پیش روی شما بگذارد.
همچنین این اثر انتخابی ارزشمند برای پژوهشگران و دانشجویانی است که به مآخذ اصلی شناخت جلالالدین مولوی و فضای تاریخی پیرامون او نیاز دارند. اهمیت کتاب برای کسانی که تاریخ دوره سلجوقیان و احوال ملک روم را دنبال میکنند نیز در همین پیوند میان روایت شخصی و زمینه اجتماعی آشکار میشود.
با این حال، برای بهرهبردن از متن، باید انتظار اثری را داشته باشید که هم گزارش تاریخی و هم روایت مناقبگونه از زندگی مولانا و پیروان او ارائه میدهد. کتاب بیش از آنکه روایتی کوتاه و خطی باشد، مجموعهای مفصل از احوال، گفتارها و خاطرههای مرتبط با خاندان و طریقت مولویه است. بنابراین، مطالعه آن با حوصله و علاقه به متون فارسی، امکان دنبال کردن لایههای مختلف روایت را فراهم میکند.
