نظام آموزشی و ساختن ایران مدرن اثر داود مناشری

معرفی کتاب نظام آموزشی و ساختن ایران مدرن

آموزش در ایران تنها موضوعی مربوط به مدرسه و دانشگاه نبوده است؛ بلکه در دو سده اخیر به یکی از میدان‌های مهم دگرگونی اجتماعی، اقتصادی و سیاسی تبدیل شده است. کتاب «نظام آموزشی و ساختن ایران مدرن» نوشته داود مناشری، تاریخ شکل‌گیری و تغییر نظام آموزشی ایران را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد آموزش چگونه در روند ساختن ایران مدرن نقش پیدا کرد.

این کتاب روایت خود را از عزیمت نخستین دو دانشجوی ایرانی به اروپا در سال ۱۸۱۱ آغاز می‌کند و مسیر تحولات آموزشی را تا تأسیس دانشگاه تهران در سال ۱۹۳۵ و تغییر سیاست‌های آموزشی در زمان آیت‌الله خمینی دنبال می‌کند. در این مسیر، آموزش به‌عنوان عرصه‌ای برای شکل‌گیری دیدگاه‌های متفاوت درباره آینده جامعه ایران مطالعه می‌شود؛ دیدگاه‌هایی که میان دولت، علما، روشنفکران و نخبگان اجتماعی و اقتصادی در رفت‌وآمد بوده‌اند.

درباره کتاب نظام آموزشی و ساختن ایران مدرن

محور اصلی کتاب، تاریخ نظام آموزشی ایران از نخستین مواجهه کشور با مدارس غرب تا تغییرات سیاست‌گذاری آموزشی در دوره‌های بعدی است. نویسنده این تاریخ را جدا از تحولات سیاسی و اجتماعی بررسی نمی‌کند؛ در عوض، گسترش آموزش را در پیوند با تغییراتی قرار می‌دهد که طی دو سده در ساختار جامعه، اقتصاد و سیاست ایران رخ داده است. از این منظر، مدرسه و دانشگاه فقط نهادهایی برای انتقال دانش نیستند، بلکه بخشی از کشمکش بر سر تعریف جامعه و مسیر آینده کشور به شمار می‌آیند.

یکی از موضوعات مهم کتاب، مبارزه برای کنترل آموزش میان علما یا نخبگان مذهبی و دولت است. این تقابل، امکان بررسی آموزش را به‌عنوان عرصه‌ای برای قدرت، نفوذ و تصمیم‌گیری فراهم می‌کند. مناشری به تاریخ سیاسی و اجتماعی گسترده‌تری می‌پردازد که در پسِ تغییر نهادهای آموزشی قرار دارد و نشان می‌دهد سیاست آموزشی چگونه با مناسبات میان دولت و نخبگان مذهبی ارتباط پیدا کرده است.

کتاب همچنین به معناها و هدف‌های گوناگونی توجه دارد که گروه‌های مختلف برای آموزش در نظر گرفته بودند. شاه‌ها، سیاستمداران، دانشگاهیان، روشنفکران بلندپایه و نخبگان اجتماعی و اقتصادی، آموزش را از زاویه‌های یکسانی نمی‌دیدند. بررسی این تفاوت نگاه‌ها کمک می‌کند بفهمیم چرا نظام آموزشی در دوره‌های مختلف با هدف‌ها و سیاست‌های متفاوت همراه شده است و چگونه آموزش به بخشی از پروژه تغییر ایران تبدیل شده است.

خط زمانی اثر، امکان دنبال‌کردن چند نقطه عطف مهم را فراهم می‌کند: اعزام دو دانشجوی ایرانی به اروپا، شکل‌گیری و گسترش مدارس غرب، تأسیس دانشگاه تهران و تغییر سیاست‌های آموزشی در زمان آیت‌الله خمینی. این نقاط در کتاب فقط به‌صورت رویدادهای جداگانه مطرح نمی‌شوند؛ بلکه در چارچوب تحولی گسترده‌تر قرار می‌گیرند که در آن آموزش، دولت، نخبگان مذهبی و نیروهای اجتماعی بر سر معنا و کنترل آن با یکدیگر درگیر بوده‌اند.

مطالعه این اثر برای خواننده‌ای ارزشمند است که می‌خواهد آموزش را در زمینه‌ای تاریخی و سیاسی بشناسد. کتاب به‌جای محدودشدن به تاریخ تأسیس نهادها، به این پرسش نزدیک می‌شود که آموزش چه جایگاهی در تغییرات ایران داشته و گروه‌های اثرگذار چه انتظاری از آن داشته‌اند. بنابراین، خواننده با روایتی درباره نهادهای آموزشی و هم‌زمان با تحلیلی درباره رابطه آموزش و ساختن ایران مدرن روبه‌رو می‌شود.

نویسنده کتاب نظام آموزشی و ساختن ایران مدرن

داود مناشری در این کتاب بر تاریخ نظام آموزشی ایران و پیوند آن با تاریخ سیاسی و اجتماعی کشور تمرکز دارد. رویکرد او، دنبال‌کردن تحولات آموزش در یک بازه زمانی گسترده است؛ بازه‌ای که از سال ۱۸۱۱ آغاز می‌شود، به تأسیس دانشگاه تهران در سال ۱۹۳۵ می‌رسد و تغییرات سیاست آموزشی در زمان آیت‌الله خمینی را نیز دربرمی‌گیرد.

مناشری برای توضیح نقش آموزش، دیدگاه گروه‌های مختلف را کنار هم قرار می‌دهد؛ از شاه‌ها و سیاستمداران گرفته تا دانشگاهیان، روشنفکران بلندپایه و نخبگان اجتماعی و اقتصادی. توجه به این گروه‌ها، کتاب را به بررسی چندلایه‌ای از هدف‌ها و معناهای آموزش تبدیل می‌کند و به خواننده اجازه می‌دهد تغییرات آموزشی را در ارتباط با کشمکش میان دولت و علما یا نخبگان مذهبی دنبال کند.

خرید کتاب نظام آموزشی و ساختن ایران مدرن به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به تاریخ آموزش ایران، تحولات سیاسی و اجتماعی کشور و نقش نهادهای آموزشی در شکل‌گیری ایران مدرن علاقه دارید، این کتاب می‌تواند انتخابی مناسب برای شما باشد. اثر حاضر برای خوانندگانی نوشته شده است که می‌خواهند فراتر از تاریخ مدرسه‌ها و دانشگاه‌ها، رابطه میان آموزش، دولت و نخبگان مذهبی را بررسی کنند.

این کتاب همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که درباره دو سده تغییرات ایران مطالعه می‌کنند و به نقش گروه‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی در تعیین هدف‌های آموزش توجه دارند. اگر بررسی تاریخ اعزام دانشجویان به اروپا، شکل‌گیری مدارس غرب، تأسیس دانشگاه تهران و تغییر سیاست‌های آموزشی در زمان آیت‌الله خمینی برایتان جذاب است، این اثر تصویری پیوسته از این مسیر در اختیارتان می‌گذارد.

در نهایت، باید انتظار روایتی تاریخی و تحلیلی را داشته باشید که آموزش را در مرکز بحث خود قرار می‌دهد، اما آن را از سیاست و جامعه جدا نمی‌کند. «نظام آموزشی و ساختن ایران مدرن» برای مطالعه‌کنندگان تاریخ معاصر ایران و علاقه‌مندان به تاریخ نهادهای آموزشی، کشمکش بر سر کنترل آموزش و فرآیندهای ساختن ایران مدرن، کتابی قابل تأمل است.