سفرنامه تاورنیه اثر ژان‌باتیست تاورنیه
کتاب سفرنامه تاورنیه
معرفی کتاب سفرنامه تاورنیه
چگونه می‌توان ایرانِ دوره صفوی را از نگاه یک بازرگان و جهانگرد فرانسوی دید؟ کتاب سفرنامه تاورنیه پاسخی گسترده به این پرسش است؛ اثری که حاصل سفرهای ژان‌باتیست تاورنیه به ایران در فاصله سال‌های ۱۶۳۲ تا ۱۶۶۸ میلادی است و سیمای سرزمین، حکومت، جامعه و زندگی روزمره آن دوران را در برابر خواننده قرار می‌دهد.
تاورنیه در این سفرنامه فقط از مسیرها و شهرها سخن نمی‌گوید. او به سراغ جزئیاتی می‌رود که تصویری زنده از ایران صفوی می‌سازند: از اصفهان، پایتخت آن روزگار، و معماری بناها گرفته تا گیاهان، میوه‌ها، حیوانات، مروارید، فیروزه، سکه‌ها و راه‌هایی که شهرهای مختلف را به یکدیگر پیوند می‌دادند. همین تنوع موضوعی، کتاب را برای علاقه‌مندان به تاریخ، فرهنگ و سفرنامه‌نویسی خواندنی می‌کند.
درباره کتاب سفرنامه تاورنیه
این کتاب گزارشی چندلایه از ایران در روزگار شاه صفی، شاه عباس دوم و شاه سلیمان است. تاورنیه در مجموع ۹ بار به ایران سفر کرد؛ شش بار مستقیماً وارد ایران شد و سه بار نیز هنگام بازگشت از هند از ایران گذشت. حاصل این رفت‌وآمدها، مشاهده و ثبت موضوعاتی است که از ساختار حکومت و شیوه کشورداری صفویان تا نظام اقتصادی و مناسبات اجتماعی را دربرمی‌گیرد.
در بخش‌هایی از سفرنامه، وسعت ایران و تقسیم‌بندی ایالات آن بررسی می‌شود و سپس نگاه نویسنده به شهرها، ساختمان‌ها و به‌ویژه اصفهان معطوف می‌شود. توصیف معماری و آثار تاریخی شهرهای ایران، همراه با طرح‌هایی از بناهای تاریخی اصفهان و دیگر شهرها، به خواننده کمک می‌کند فضای شهری دوره صفوی را بهتر تصور کند. کتاب همچنین درباره اشخاص مهم سیاسی و اداری، از جمله میرزا تقی اعتمادالدوله، محمدبیگ اعتمادالدوله، علی‌مردان‌خان و میرزا ابراهیم وزیر مالیه آذربایجان، اطلاعاتی ارائه می‌کند.
یکی از ویژگی‌های مهم سفرنامه تاورنیه، توجه هم‌زمان به امور رسمی و جزئیات زندگی مردم است. نویسنده درباره اسلام، زرتشتیان و ارمنیان، باورها، کتاب‌ها، اصول و آداب‌ورسوم آنان سخن می‌گوید. مراسم عزاداری و جشن، مهمانی‌ها، خوراک‌های معمول، ازدواج، مرگ، بیماری‌های رایج و شیوه‌های درمان نیز در روایت او جای دارند. از سوی دیگر، شرح وسایل حمل‌ونقل، راه‌ها، زمان‌سنجی و سکه‌های ایران، وجهی اقتصادی و کاربردی به این سفرنامه می‌بخشد.
تاورنیه در کنار ثبت مشاهدات اجتماعی و فرهنگی، به برخی رویدادهای سیاسی دوران شاه عباس و ویژگی‌های سلطنت شاه سلیمان نیز اشاره می‌کند. او همچنین از چگونگی پذیرفته‌شدن خود در دربار ایران و هدایا و افتخاراتی که شاه ایران به او عرضه کرد، می‌نویسد. بنابراین، کتاب هم برای مطالعه تاریخ سیاسی و حکومتی دوره صفوی ارزش دارد و هم برای شناخت رفتارها، روابط، آیین‌ها و عادت‌های روزانه مردم.
سفرنامه تاورنیه در اصل در پنج کتاب به زبان فرانسوی منتشر شد و ترجمه فارسی آن با ترجمه ابوتراب نوری، معروف به منظم‌الدوله، در ایران انتشار یافت. ترجمه‌ای بازنگری‌شده از دو بخش پایانی و سپس ترجمه مجددی از تمام متن اصلی نیز منتشر شده است. این اثر را می‌توان روایتی تاریخی و فرهنگی دانست که در آن نگاه یک جهانگرد، اطلاعات سیاسی، اقتصادی، جغرافیایی و مردم‌شناختی را در کنار هم قرار می‌دهد.
نویسنده کتاب سفرنامه تاورنیه
ژان‌باتیست تاورنیه جهانگرد و بازرگان فرانسوی بود که در سال ۱۶۰۵ در پاریس به دنیا آمد. او در طول سفرهای خود به ایران، از دوره شاه صفی تا روزگار شاه عباس دوم و شاه سلیمان را تجربه کرد و مشاهداتش را در قالب گزارشی منظم از سرزمین و مردم ایران به ثبت رساند.
رویکرد تاورنیه در این اثر، ترکیبی از نگاه مسافر، بازرگان و مشاهده‌گر اجتماعی است. توجه او به کالاهایی مانند مروارید و فیروزه، نظام اقتصادی و سکه‌ها، در کنار علاقه‌اش به معماری، مذاهب، آیین‌ها، خوراک، بیماری‌ها و راه‌ها، نشان می‌دهد که می‌کوشد ایران را از جنبه‌های گوناگون بشناسد. به همین دلیل، سفرنامه او تنها شرح مسیرهای سفر نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از مشاهدات درباره ساختار حکومت و شیوه زندگی در ایران صفوی است.
خرید کتاب سفرنامه تاورنیه به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟
اگر به تاریخ ایران در دوره صفوی، شناخت حکومت شاهان صفوی و مطالعه تحولات سیاسی آن زمان علاقه دارید، این کتاب می‌تواند تصویری گسترده و جزئی‌نگر از آن دوره در اختیارتان بگذارد. علاقه‌مندان به اصفهان تاریخی و معماری شهرهای ایران نیز از توصیف بناها، شهرها و آثار تاریخی بهره خواهند برد.
این سفرنامه برای خوانندگانی مناسب است که می‌خواهند فرهنگ و زندگی روزمره ایرانیان را از مسیر موضوعاتی ملموس دنبال کنند؛ موضوعاتی مانند مراسم دینی و اجتماعی، روابط خانوادگی، خوراک، پوشاک و شیوه درمان بیماری‌ها. همچنین اگر به تاریخ ادیان و آداب مسلمانان، زرتشتیان و ارمنیان در ایران علاقه‌مندید، بخش‌های مربوط به باورها و رسوم این گروه‌ها برای شما اهمیت خواهد داشت.
پژوهشگران و دانشجویان تاریخ، جغرافیا، مردم‌شناسی و مطالعات فرهنگی نیز می‌توانند از اطلاعات این اثر درباره ایالات، راه‌ها، اقتصاد، سکه‌ها، حمل‌ونقل و چهره‌های سیاسی استفاده کنند. در نهایت، سفرنامه تاورنیه انتخابی مناسب برای کسانی است که از آثاری با ترکیب روایت سفر، توصیف تاریخی و ثبت جزئیات اجتماعی لذت می‌برند و می‌خواهند ایران دوره صفوی را از زاویه نگاه یک جهانگرد اروپایی بازخوانی کنند.
