مصاحبه اثر محمد رحمانیان

معرفی کتاب مصاحبه

«مصاحبه» نمایش‌نامه‌ای دوپاره از محمد رحمانیان است؛ اثری که گفت‌وگو را به مرکز یک موقعیت نمایشی تبدیل می‌کند و مخاطب را با رابطه‌ای پرتنش میان پرسشگر و پاسخ‌گو روبه‌رو می‌سازد. این کتاب از دو بخش با عنوان‌های «کشتن گربه بابا فونتن» و «دیگر مرا صدا نزن، مادر!» تشکیل شده است. هر بخش با شخصیت‌هایی محدود و گفت‌وگویی فشرده، فضایی متفاوت اما هم‌خانواده می‌سازد.

رحمانیان در این اثر، به‌جای تکیه بر شمار زیادی از شخصیت‌ها یا رویدادهای پراکنده، موقعیت مصاحبه را به صحنه اصلی مواجهه تبدیل می‌کند. خواننده در برابر پرسش‌هایی قرار می‌گیرد که پاسخ‌دادن به آن‌ها ساده و بی‌پیامد نیست. از همین رو، «مصاحبه» برای کسانی که نمایش‌نامه را از مسیر دیالوگ، کشمکش و حضور مستقیم شخصیت‌ها دنبال می‌کنند، تجربه‌ای متمرکز و قابل تأمل فراهم می‌آورد.

درباره کتاب مصاحبه

بخش نخست، «کشتن گربه بابا فونتن»، با حضور نعیم، جوانی الجزایری، و شخصیتی با عنوان «پرسشگر» شکل می‌گیرد. وقایع این قسمت در سال ۱۹۶۴ در الجزایر روی می‌دهد. عنوان بخش، در کنار موقعیت پرسش و پاسخ، از همان ابتدا حس کنجکاوی ایجاد می‌کند و خواننده را به دنبال‌کردن نسبت میان آنچه پرسیده می‌شود و آنچه بر زبان می‌آید وامی‌دارد. تمرکز نمایش بر گفت‌وگوی دو شخصیت، امکان می‌دهد هر مکث، پاسخ و تغییر لحن اهمیت نمایشی پیدا کند.

در بخش دوم، «دیگر مرا صدا نزن، مادر!»، صفیه، زنی بیست‌ونه‌ساله، در برابر «پرسشگر» قرار می‌گیرد. تغییر شخصیت اصلی، فضای انسانی تازه‌ای به نمایش می‌دهد؛ با این حال، ساختار گفت‌وگویی و حضور پرسشگر همچنان رشته پیوند دو قسمت را حفظ می‌کند. این جابه‌جایی از نعیم به صفیه، کتاب را به مجموعه‌ای از دو موقعیت مستقل تبدیل نمی‌کند، بلکه خواننده را با دو شکل از رویارویی در قالبی مشترک همراه می‌سازد.

«مصاحبه» را می‌توان نمایشی مبتنی بر دیالوگ، تقابل و تمرکز بر شخصیت دانست. متن، به‌جای آنکه همه‌چیز را از طریق روایت توضیح دهد، بخش مهمی از تجربه خود را در برخورد مستقیم شخصیت‌ها شکل می‌دهد. همین ویژگی باعث می‌شود توجه خواننده به زبان، پرسش‌ها، پاسخ‌ها و سکوت‌های میان آن‌ها جلب شود. در نتیجه، مطالعه کتاب تنها دنبال‌کردن یک رشته اتفاق نیست؛ خواننده باید به کیفیت مواجهه و معنای نهفته در گفت‌وگو نیز توجه کند.

این نمایش‌نامه در بهمن ۱۳۷۶ در تئاتر شهر روی صحنه آمد؛ نکته‌ای که جایگاه اجرایی اثر را در کنار ارزش خواندن آن برجسته می‌کند. متن «مصاحبه» برای خواننده‌ای که به تئاتر و نمایش‌نامه‌های متکی بر بازی دو یا چند شخصیت علاقه دارد، امکان تصور صحنه و دنبال‌کردن کنش گفتاری را فراهم می‌کند. از سوی دیگر، دو بخشی‌بودن اثر باعث می‌شود مخاطب پس از پایان قسمت نخست، با تغییر شخصیت و موقعیت، به خوانش دوباره ساختار اصلی کتاب فکر کند.

در این کتاب، پرسشگر صرفاً عنصری برای پیش‌بردن گفت‌وگو نیست؛ حضور او در هر دو بخش، شکل مواجهه را مشخص می‌کند و شخصیت‌های مقابلش را در موقعیتی برای پاسخ‌دادن و واکنش‌نشان‌دادن قرار می‌دهد. بنابراین، کشمکش نمایش از حرکت‌های بیرونی فراوان به رابطه میان آدم‌ها و کلماتی منتقل می‌شود که میان آن‌ها ردوبدل می‌شود. چنین رویکردی، متن را برای خوانش دقیق و حتی چندباره مناسب می‌کند.

نویسنده کتاب مصاحبه

محمد رحمانیان، زاده تهران در سال ۱۳۴۱، نمایش‌نامه‌نویس، کارگردان تئاتر و مدرس تئاتر ایرانی است. او طی سی سال فعالیت در عرصه تئاتر، نمایش‌های گوناگونی را روی صحنه برده و در حوزه‌های نوشتن، کارگردانی و آموزش تئاتر فعالیت کرده است. از آثار او می‌توان به «مصاحبه»، «پل»، «فنز» و «مانیفست چو» اشاره کرد.

رحمانیان دارای مدرک کارشناسی نمایش از دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران در سال ۱۳۷۰ و مدرک کارشناسی ارشد از دانشکده سینما و تئاتر دانشگاه هنر در سال ۱۳۷۷ است. تجربه او در تئاتر، در «مصاحبه» به متنی منسجم و مبتنی بر گفت‌وگو انجامیده است؛ متنی که شخصیت‌ها را در موقعیتی فشرده قرار می‌دهد و از ظرفیت اجرا و رویارویی مستقیم آن‌ها بهره می‌گیرد.

خرید کتاب مصاحبه به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به نمایش‌نامه‌های ایرانی علاقه دارید که بر گفت‌وگو، پرسش و کشمکش میان شخصیت‌ها استوارند، «مصاحبه» می‌تواند انتخابی مناسب برای شما باشد. این اثر به‌ویژه برای خوانندگانی جذاب است که از متن‌های کم‌شخصیت، موقعیت‌های متمرکز و دیالوگ‌هایی با نقش اصلی در پیش‌برد نمایش لذت می‌برند. همچنین اگر مطالعه نمایش‌نامه را با توجه به امکان اجرای صحنه‌ای دنبال می‌کنید، ساختار دو بخشی و حضور پرسشگر در هر دو قسمت، نکته‌ای قابل توجه خواهد بود.

این کتاب برای کسانی نیز پیشنهاد می‌شود که می‌خواهند با یکی از نمایش‌نامه‌های محمد رحمانیان آشنا شوند و در کنار خواندن متن، به تفاوت میان دو موقعیت نمایشی بیندیشند. از «مصاحبه» انتظار داستانی پر از حادثه‌های پی‌درپی نداشته باشید؛ تجربه اصلی کتاب در گفت‌وگو، واکنش شخصیت‌ها و فضای مواجهه شکل می‌گیرد. در نهایت، اگر تئاتر، نمایش‌نامه‌خوانی و متن‌های دیالوگ‌محور را می‌پسندید، این اثر می‌تواند شما را به خوانشی دقیق و صحنه‌محور دعوت کند.