فرهنگ مثلها و اصطلاحات گیل و دیلم اثر محمود پاینده

معرفی کتاب فرهنگ مثلها و اصطلاحات گیل و دیلم

مثل‌ها در کوتاه‌ترین شکل ممکن، خاطره، تجربه و نگاه مردم به زندگی را حفظ می‌کنند. کتاب فرهنگ مثلها و اصطلاحات گیل و دیلم نوشته محمود پاینده، دریچه‌ای به فرهنگ شفاهی مردم شرق گیلان است؛ فرهنگی که در زبان مردم جلگه و کوهستان، در تعبیرهای روزمره و در کنایه‌هایی فشرده و ماندگار بازتاب یافته است.

این کتاب برای خواننده‌ای نوشته شده است که می‌خواهد گیلکی را نه فقط به‌عنوان مجموعه‌ای از واژه‌ها، بلکه به‌عنوان زبان تجربه‌های اجتماعی، آداب و آیین‌ها و برداشت‌های مردم از زیبایی و زشتی بشناسد. مجموعه حاضر حاصل سی سال پرس‌وجو و پژوهش محمود پاینده لنگرودی است و حدود ۱۳۰۰ مثل و اصطلاح به گویش مردم جلگه و کوهستان شرق گیلان را در کنار توضیح و برگردان فارسی عرضه می‌کند.

فرهنگ مثلها و اصطلاحات گیل و دیلم هم برای علاقه‌مندان ادبیات مردمی جذاب است و هم برای کسانی که زبان، گویش و فرهنگ گیلان را مطالعه می‌کنند. این اثر با تمرکز بر زبان زنده مردم، ارزش ادبی و فرهنگی تعبیرهایی را نشان می‌دهد که نسل‌به‌نسل منتقل شده‌اند.

درباره کتاب فرهنگ مثلها و اصطلاحات گیل و دیلم

موضوع اصلی کتاب، گردآوری و توضیح مثل‌ها و اصطلاحات گیلکیِ رایج در شرق گیلان است. هر مثل در این مجموعه تنها یک عبارت کوتاه نیست؛ بلکه می‌تواند نشانه‌ای از مناسبات اجتماعی، شیوه زیست، قضاوت‌های اخلاقی و تجربه مردم در فراز و فرود روزگار باشد. از همین رو، مطالعه کتاب تصویری از فرهنگ عامه را از مسیر زبان و بیان‌های فشرده آن پیش چشم خواننده می‌گذارد.

در کنار صورت گیلکی مثل‌ها و اصطلاحات، برگردان فارسی آن‌ها نیز آمده است. این برگردان به خواننده کمک می‌کند معنای عبارت‌ها و زمینه کنایی آن‌ها را آسان‌تر دریابد و برای فهم متن، ناچار به مراجعه پی‌درپی به فرهنگ لغات نباشد. نویسنده همچنین برای استفاده زبان‌شناسان و پژوهشگران، آوانویسی، کاربرد و کنایه‌های مثل‌ها را به اختصار آورده است.

یکی از ویژگی‌های مهم این مجموعه، پیوند دادن مثل‌های گیلکی با نمونه‌های نزدیک در فارسی و دیگر گویش‌های ایرانی است. پس از هر مثل، مصراع‌ها، بیت‌ها، مثل‌ها، اصطلاحات و تکیه‌کلام‌هایی گردآوری شده‌اند که از نظر معنا یا کاربرد، معادل نزدیک‌تری برای عبارت گیلکی به شمار می‌آیند. این روش، هم فهم مثل را برای خواننده عمومی ساده‌تر می‌کند و هم امکان مقایسه میان شیوه‌های گوناگون بیان در زبان‌های ایرانی را فراهم می‌آورد.

ساختار کتاب، فرهنگ‌نامه‌ای و توضیحی است، اما خواندن آن فقط به جست‌وجوی یک اصطلاح محدود نمی‌شود. خواننده می‌تواند از خلال عبارت‌های کوتاه، با نوع نگاه مردم یک منطقه به رفتار انسانی، روابط اجتماعی، رویدادهای زندگی و تجربه‌های روزمره روبه‌رو شود. زبان کتاب به ادبیات شفاهی نزدیک است و همین نزدیکی، فضای فرهنگی گیل و دیلم را ملموس‌تر می‌کند.

اهمیت این اثر در آن است که بخشی از حافظه زبانی و فرهنگی شرق گیلان را در قالبی منظم گرد آورده است. مقایسه میان اصل گیلکی و معادل‌های فارسی، تفاوت‌های ظریف در انتخاب واژه، کنایه و تصویرسازی را آشکار می‌کند. بنابراین کتاب می‌تواند هم برای مطالعه مستقل مثل‌ها و هم برای بررسی زبان و فرهنگ عامه، متنی قابل استفاده باشد.

نویسنده کتاب فرهنگ مثلها و اصطلاحات گیل و دیلم

محمود پاینده لنگرودی، نویسنده و شاعر گیلکی‌سرا و فارسی‌سرا، در این کتاب با رویکردی پژوهشی به ادبیات مردمی و فرهنگ زبانی گیلان پرداخته است. حاصل سی سال پرس‌وجو و گردآوری او، مجموعه‌ای است که به ثبت مثل‌ها و اصطلاحات گیلکی و توضیح نسبت آن‌ها با نمونه‌های فارسی و دیگر گویش‌های ایرانی توجه دارد.

در این اثر، علاقه نویسنده به زبان و فرهنگ گیلان در انتخاب موضوع و شیوه ارائه مطالب دیده می‌شود. او تلاش کرده است علاوه بر ثبت عبارت‌ها، آوا، کاربرد و لایه کنایی آن‌ها را نیز به‌اختصار روشن کند تا کتاب برای خوانندگان ادبیات عامه و نیز زبان‌شناسان و دیگر پژوهشگران سودمند باشد.

خرید کتاب فرهنگ مثلها و اصطلاحات گیل و دیلم به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به فرهنگ عامه، ادبیات شفاهی و زبان‌های محلی ایران علاقه دارید، فرهنگ مثلها و اصطلاحات گیل و دیلم می‌تواند انتخابی مناسب برای مطالعه باشد. این کتاب به‌ویژه برای کسانی جذاب است که می‌خواهند با گویش مردم شرق گیلان و شیوه بازتاب تجربه‌های اجتماعی در مثل‌ها و اصطلاحات آشنا شوند.

این اثر را به دانشجویان و پژوهشگران زبان‌شناسی، ادبیات عامه و فرهنگ گیلان نیز پیشنهاد می‌کنیم؛ زیرا در کنار صورت گیلکی، برگردان فارسی، آوانویسی، کاربرد و کنایه‌های عبارت‌ها را ارائه می‌دهد. علاقه‌مندان به مقایسه میان گویش‌های ایرانی هم از کنار هم قرار گرفتن مثل‌های گیلکی با نمونه‌های فارسی و دیگر گویش‌ها بهره خواهند برد.

اگر دنبال کتابی هستید که بدون فاصله گرفتن از زبان مردم، بخشی از حافظه فرهنگی یک منطقه را ثبت کند، این مجموعه انتظاری روشن و مشخص پیش روی شما می‌گذارد: مواجهه با حدود ۱۳۰۰ مثل و اصطلاح، توضیح معنای آن‌ها و دیدن پیوندشان با بیان‌های آشنای فارسی. کتاب هم برای ورق زدن و کشف تعبیرهای تازه مناسب است و هم برای مراجعه پژوهشی و زبانی.