چو مرغ شب، خواندی و رفتی اثر محمدابراهیم جعفری

معرفی کتاب چو مرغ شب، خواندی و رفتی

گاهی یک ترانه از دل ملودی، تصویر و خاطره‌ای جمعی بیرون می‌آید و در ذهن ماندگار می‌شود. مجموعه چو مرغ شب، خواندی و رفتی چنین تجربه‌ای را پیش روی خواننده می‌گذارد؛ کتابی که در آن شعر و موسیقی، تصویرهای محلی و روایت‌های پهلوانی به زبانی ترانه‌وار به هم می‌رسند.

در این مجموعه، محمدابراهیم جعفری، شاعر و نقاش نوگرای معاصر، ترانه‌هایی را گرد آورده است که از پیوند تجربه‌های هنری و زیسته او شکل گرفته‌اند. موضوع کتاب فقط کلمات آهنگین نیست؛ هر قطعه بخشی از جهان شاعر را نشان می‌دهد، جهانی که در آن حرکت، آواز، خاطره، شجاعت و نشانه‌های زندگی بومی در کنار هم قرار می‌گیرند. همین پیوند، کتاب را برای خواننده‌ای که شعر را در ارتباط با صدا و تصویر دنبال می‌کند، خواندنی می‌کند.

درباره کتاب چو مرغ شب، خواندی و رفتی

ترانه‌های کتاب از موسیقی و ملودی‌های فولکلور بخش‌های گوناگون ایران تأثیر گرفته‌اند. این تأثیرپذیری، به معنای بازگویی ساده یک نغمه یا تقلید از صدایی آشنا نیست؛ ملودی در ذهن شاعر به ماده‌ای برای آفرینش تبدیل می‌شود و در قالب واژه‌ها، ریتم و تصویر دوباره جان می‌گیرد. بنابراین، هنگام خواندن، می‌توان هم به معنای شعر توجه کرد و هم به ضرباهنگی که در جمله‌ها و تکرارهای آن جریان دارد.

برخی قطعه‌ها از آهنگ تمرین شمشیربازی جوانان نیرو گرفته‌اند؛ از همین‌رو حرکت و ضرباهنگ در آن‌ها حضوری محسوس پیدا می‌کند. در قطعه‌هایی دیگر، قصه پهلوانی مردان شجاع و دلیر سرچشمه تخیل شاعر است. این عناصر در کنار هم، فضایی می‌سازند که می‌تواند از آتش و شب تا میدان و جنب‌وجوش جوانان امتداد پیدا کند، بی‌آنکه ترانه‌ها از هویت شعری خود فاصله بگیرند.

دسته‌ای از ترانه‌ها نیز از تصاویر محلی برخاسته‌اند؛ تصویرهایی که در ذهن شاعر مانده‌اند و بعد، با گذر از تخیل و زبان، شکل تازه‌ای پیدا کرده‌اند. این مسیر نشان می‌دهد که سادگی ظاهری ترانه‌ها نتیجه فرایندی طولانی است. پشت هر تصویر یا آهنگ، سال‌هایی از کاوش، سفر و کسب تجربه قرار دارد؛ ازاین‌رو خواننده با مجموعه‌ای روبه‌روست که هم ریشه در مشاهده دارد و هم به آفرینش شاعرانه راه می‌برد.

خواندن این کتاب بیش از آنکه دنبال کردن یک روایت پیوسته باشد، ورود به مجموعه‌ای از صحنه‌ها، نغمه‌ها و حال‌وهواهای گوناگون است. ترانه‌ها با تکیه بر تصویر و آهنگ، فضای خود را می‌سازند و مخاطب را به شنیدن شعر در ذهن دعوت می‌کنند. تکرارها و حرکت‌های کلامی، در کنار مضمون‌های بومی و پهلوانی، به متن‌ها کیفیتی زنده می‌دهند. در نهایت، ارزش این مجموعه در همین هم‌نشینی است: شعر فقط خوانده نمی‌شود، بلکه می‌تواند در ذهن به آواز، حرکت و تصویر بدل شود.

نویسنده کتاب چو مرغ شب، خواندی و رفتی

محمدابراهیم جعفری از شاعران و نقاشان نوگرای معاصر است و سرودن شعر را از دوران نوجوانی آغاز کرده است. مسیر هنری او با آشنایی جدی‌تر با نقاشی و ادبیات در دارالفنون ادامه یافت و تحصیلاتش را در رشته نقاشی دنبال کرد. بااین‌حال، نقاشی جای شعر را نگرفت؛ ترانه‌سرایی در کنار فعالیت هنری او ادامه داشت و در این مجموعه، پیوند میان نگاه تصویری و گوش موسیقایی‌اش آشکار می‌شود.

تجربه‌های او به چند حوزه جدا از هم محدود نمی‌ماند. توجه به ملودی‌های فولکلور، تصویرهای محلی و قصه‌های پهلوانی نشان می‌دهد که جعفری برای ساختن ترانه، از صداها و منظره‌هایی بهره می‌گیرد که در حافظه و تجربه‌اش رسوب کرده‌اند. آهنگ تمرین شمشیربازی نیز در این نگاه به ریتمی شاعرانه تبدیل می‌شود. نتیجه، ترانه‌هایی است که می‌توان آن‌ها را هم از منظر ادبی خواند و هم به ریشه‌های موسیقایی و تصویری‌شان توجه کرد.

خرید کتاب چو مرغ شب، خواندی و رفتی به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

خرید این کتاب به دوستداران شعر معاصر و ترانه فارسی پیشنهاد می‌شود؛ به‌ویژه خوانندگانی که از آثاری با پیوند ادبیات و موسیقی لذت می‌برند. اگر به ملودی‌های فولکلور، تصویرهای بومی و فضاهای برخاسته از زندگی محلی علاقه دارید، این مجموعه می‌تواند انتخابی هم‌سو با سلیقه شما باشد. همچنین کسانی که شعر را نه فقط از راه معنا، بلکه از طریق ریتم، تکرار و تصویر تجربه می‌کنند، در این کتاب با متن‌هایی برای مکث و بازخوانی روبه‌رو خواهند شد.

این مجموعه برای علاقه‌مندان به تجربه‌های میان‌رشته‌ای نیز جذاب است؛ کسانی که می‌خواهند ببینند نگاه یک نقاش چگونه می‌تواند به زبان ترانه راه پیدا کند. اگر ترانه‌هایی را می‌پسندید که به‌جای توضیح مستقیم، با نشانه، آهنگ و تصویر اثر می‌گذارند، باید انتظار خوانشی مشارکت‌طلبانه داشته باشید: گاهی یک صحنه را دنبال کنید، گاهی ضرباهنگ را بشنوید و گاهی اجازه دهید تصویر محلی یا پهلوانی در ذهن‌تان کامل شود. در نهایت، چو مرغ شب، خواندی و رفتی برای خواننده‌ای مناسب است که به شعر آهنگین، فرهنگ بومی و آمیختگی هنرها علاقه دارد و از کشف لایه‌های ترانه در بازخوانی دوباره لذت می‌برد.