طرد شده
معرفی کتاب طرد شده
اگر یک گفتوگوی ساده ناگهان به اعترافی هولناک درباره قتل برسد، آیا میتوان بهسادگی میان گناهکار و بیگناه داوری کرد؟ نمایشنامه طرد شده، اثری برآمده از کشمکش پنهان میان دو انسان است؛ دو شخصیتی که با نامهای «ایکس» و «ایگرگ» روبهروی یکدیگر قرار میگیرند و هر کدام گذشتهای ناگفته با خود دارند. گفتوگوی آنها آرامآرام به عرصهای برای سنجش گناه، مسئولیت و حقیقت تبدیل میشود.
این اثر با تمرکز بر رویارویی دو ذهن، خواننده یا تماشاگر را در موقعیتی قرار میدهد که باید درباره سهم هر یک از شخصیتها در تاریکی موجود میانشان فکر کند. طرد شده بهجای آنکه پاسخهای آماده ارائه دهد، پرسشی ناآرامکننده پیش میکشد: از میان این دو نفر، کدامیک گناهکارتر است؟
درباره کتاب طرد شده
طرد شده نمایشنامهای گفتوگومحور است که تقریباً تمام نیروی خود را از برخورد «ایکس» و «ایگرگ» میگیرد. این دو نفر در ظاهر مشغول گفتوگویی میان دو آشنا هستند، اما در پس کلماتشان گذشتههایی پنهان، حساسیتهایی فروخورده و میل به برتری یافتن دیده میشود. هر جمله میتواند معنای تازهای پیدا کند و هر پاسخ، پرسش دیگری را به میان بیاورد. از همین رو، فضای اثر بیش از آنکه بر رخدادهای بیرونی استوار باشد، بر تنش ذهنی و اخلاقی میان دو طرف بنا شده است.
نقطه مهم نمایشنامه زمانی شکل میگیرد که «ایکس» میگوید مردی را کشته است؛ با این حال، نه اتهامی علیه او وجود داشته و نه سوءظنی متوجه او بوده است. این اعتراف، گفتوگو را از سطح کنجکاوی معمول فراتر میبرد و مخاطب را با مسئلهای پیچیده روبهرو میکند: آیا نبودن مجازات، چیزی از سنگینی جنایت کم میکند؟ واکنش «ایگرگ» نیز بهتدریج در برابر این اعتراف معنا پیدا میکند و رابطه میان دو شخصیت را از نو در معرض قضاوت قرار میدهد.
نمایشنامه تا پایان، بر همین فضای مبهم و فشرده تکیه دارد. گذشته پنهان شخصیتها و اطلاعاتی که در خلال گفتوگو آشکار میشود، باعث میشود مخاطب نهفقط به آنچه گفته میشود، بلکه به سکوتها، طفره رفتنها و تغییر لحنها نیز توجه کند. در واقع، گفتوگو در اینجا صرفاً وسیله انتقال اطلاعات نیست؛ خودِ گفتوگو میدان مبارزهای است که در آن هر شخصیت میکوشد جایگاه خود را حفظ کند و دیگری را بسنجد.
این اثر تا حدودی براساس داستان کوتاهی از اولا هانسون شکل گرفته و نمونهای روشن از چیزی است که استریندبرگ در آن زمان «ستیز مغزها» میدانست. بنابراین، جذابیت کتاب تنها به موضوع قتل محدود نمیشود. آنچه اهمیت دارد، نحوه برخورد دو ذهن با یکدیگر، جابهجایی قدرت در گفتوگو و دشواری تشخیص حقیقت در میان روایتهای ناقص است. خواننده با متنی روبهرو میشود که او را به داوری دعوت میکند، اما همزمان امکان داوری قطعی را دشوار میسازد.
طرد شده در اواخر سال ۱۸۸۸ یا اوایل سال ۱۸۸۹ نوشته شد و در سال ۱۸۹۰ به چاپ رسید. آشنایی استریندبرگ با اولا هانسون نیز در شکلگیری زمینه این اثر اهمیت دارد؛ هانسون از نویسندگان جوان بود و آثار ادگار آلنپو را به استریندبرگ معرفی کرد. این پیوند ادبی، جایگاه نمایشنامه را در مسیر شکلگیری ایده ستیز ذهنها روشنتر میکند، بیآنکه اثر به بازگویی ساده داستان کوتاه اولیه تبدیل شود.
از نظر تجربه خواندن، این نمایشنامه برای کسانی جذاب است که از متنهای کمپیرایه اما پرتنش لذت میبرند؛ آثاری که بهجای شرح طولانی حوادث، شخصیتها را در موقعیتی محدود قرار میدهند و از برخورد کلامی آنها معنا میسازند. در طرد شده، پرسشهای اخلاقی از دل دیالوگ بیرون میآیند و مخاطب ناچار میشود درباره گناه، مجازات، پنهانکاری و مسئولیت شخصی دوباره فکر کند.
نویسنده کتاب طرد شده
استریندبرگ در طرد شده به رابطهای متشنج میان دو شخصیت میپردازد و نگرانی خود درباره رویارویی ذهنها را در ساختار گفتوگویی نمایشنامه نشان میدهد. توجه او به گذشته پنهان، اعتراف، گناه و تغییر موازنه قدرت، اثری ساخته است که بخش مهمی از معنا را به برداشت مخاطب واگذار میکند. استفاده از شخصیتهایی با نامهای «ایکس» و «ایگرگ» نیز گفتوگو را از زندگینامه مشخص افراد دور میکند و توجه را بر رفتار، سخن و داوری اخلاقی متمرکز نگه میدارد.
در این نمایشنامه، نویسنده از یک موقعیت ظاهراً ساده برای ساختن تنشی چندلایه استفاده میکند. یک پرسش درباره قتل، دریچهای به گذشتهای پنهان باز میکند و سپس هر واکنش، معنای رابطه دو طرف را پیچیدهتر میسازد. نتیجه، متنی است که قدرت آن در توضیح مستقیم نیست؛ بلکه در مکث، تردید و تقابل کلامی میان دو شخصیت شکل میگیرد.
خرید کتاب طرد شده به چه کسانی پیشنهاد میشود؟
اگر به نمایشنامههای کوتاه و گفتوگومحور علاقه دارید، طرد شده میتواند انتخابی مناسب برای شما باشد؛ بهویژه اگر از آثاری لذت میبرید که یک موقعیت محدود را به مسئلهای اخلاقی و ذهنی تبدیل میکنند. خوانندگانی که به موضوعاتی مانند گناه، قتل، مجازات، رازهای گذشته و دشواری تشخیص حقیقت علاقهمندند، در این اثر با گفتوگویی فشرده و پرسشبرانگیز روبهرو خواهند شد.
این کتاب همچنین برای کسانی مناسب است که در نمایشنامه، بیش از حادثهپردازی به کشمکش شخصیتها و تغییر قدرت میان آنها توجه میکنند. نباید انتظار روایتی پر از رخدادهای متعدد داشت؛ تجربه اصلی کتاب در دنبال کردن گفتوگویی است که هر لحظه میتواند پرده تازهای از گذشته دو شخصیت را کنار بزند. در نهایت، اگر دوست دارید هنگام مطالعه خودتان درباره میزان گناه هر طرف قضاوت کنید و درستی این قضاوت را به چالش بکشید، طرد شده اثری تأملبرانگیز برای شما خواهد بود.
