ایران ساسانی در بستر اواخر عهد باستان اثر تورج دریایی

کتاب ایران ساسانی در بستر اواخر عهد باستان
مجموعه سخنرانیهای دانشگاه آکسفورد
معرفی کتاب ایران ساسانی در بستر اواخر عهد باستان
برای فهم ایران، ایرانیبودن و تمدن ایرانی، نگاه به دوره ساسانی تنها یک بازگشت به گذشته نیست؛ این دوره بخشی مهم از شکلگیری مفاهیمی است که هنوز در تصور ما از ایران حضور دارند. کتاب ایران ساسانی در بستر اواخر عهد باستان نوشته تورج دریایی، مجموعهای پژوهشی درباره ساختار سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جهان ساسانی است که این دوره را در پیوند با تحولات اواخر عهد باستان بررسی میکند.
این اثر مجموعه سخنرانیها و مقالاتی را دربرمیگیرد که در دانشگاه آکسفورد ارائه شدهاند و خواننده را با جنبههای گوناگون شاهنشاهی ساسانی آشنا میکنند. موضوع کتاب فقط پادشاهان و جنگها نیست؛ شکلگیری نهادهای اداری و اجرایی، تحولات اجتماعی، ارتباط با تمدنهای همجوار و میراثی که پس از سقوط ساسانیان ادامه یافت، در مرکز توجه آن قرار دارد.
درباره کتاب ایران ساسانی در بستر اواخر عهد باستان
تورج دریایی در این کتاب روند شکلگیری و تحول نهادهای اداری و اجرایی ایران را از روزگار اردشیر بابکان، بنیانگذار سلسله ساسانی، تا دوره یزدگرد سوم، آخرین پادشاه این دودمان، دنبال میکند. این بازه تاریخی امکان میدهد شاهنشاهی ساسانی نه بهعنوان مجموعهای از رویدادهای جداگانه، بلکه بهصورت نظامی گسترده با ساختارهای درونی و روابط منطقهای خود دیده شود.
یکی از ویژگیهای اثر، توجه به تاریخ اجتماعی است؛ حوزهای که در روایتهای صرفاً سیاسی ممکن است کمتر دیده شود. کتاب میکوشد نشان دهد جامعه ساسانی چگونه در کنار نهادهای حکومتی و اجرایی شکل گرفت و چه پیوندی میان تحولات داخلی شاهنشاهی و ارتباط آن با تمدنهای پیرامون وجود داشت. از سوی دیگر، مجموعه مقالات با بهرهگیری از حوزههای مختلف پژوهشی، تصویری چندوجهی از این جهان تاریخی ارائه میدهد.
در بخشهای گوناگون، پژوهشگرانی از زمینههایی چون سکهشناسی، تاریخ، تاریخ هنر، ادبیات پهلوی و مطالعات زرتشتی به بررسی شاهنشاهی ساسانی پرداختهاند. حاصل این رویکرد، کنار هم قرار گرفتن شواهد و دیدگاههایی است که به درک بهتر تحولات داخلی ایران ساسانی و تأثیر متقابل آن با تمدنهای همجوار کمک میکند. بنابراین خواننده با کتابی روبهروست که تاریخ را از مسیرهای متنوع دنبال میکند و به یک روایت تکبعدی محدود نمیماند.
موضوع کتاب با پایان حکومت ساسانیان خاتمه نمییابد. یکی از محورهای مهم آن، بررسی تلاشهای جانشینان یزدگرد سوم برای ساختن حکومتی ایرانی نزدیک به یک قرن پس از سقوط ساسانیان به دست اعراب است. این نگاه، مسئله تداوم تاریخی و بازسازی قدرت سیاسی را پیش میکشد و نشان میدهد مطالعه عصر ساسانی میتواند با پرسشهای مربوط به هویت و سرنوشت ایران در دورههای بعد نیز ارتباط پیدا کند.
در این چارچوب، مفهوم ایرانشهر و طرح تمدن ایرانی جایگاهی اساسی دارد. کتاب دوره ساسانی را در شکلگیری و تثبیت این مفاهیم بررسی میکند و به خواننده فرصت میدهد درباره ریشههای تاریخی هویت ایرانی تأمل کند. زبان ارائه مباحث، با وجود تکیه بر پژوهشهای تاریخی و تخصصی، روان و قابلدرک است؛ ازاینرو اثر هم برای مطالعه جدی تاریخ ایران باستان مناسب است و هم میتواند برای خوانندگانی که میخواهند تصویری منسجم از جهان ساسانی به دست آورند، خواندنی باشد.
نویسنده کتاب ایران ساسانی در بستر اواخر عهد باستان
تورج دریایی مورخ ایرانی، استاد تاریخ ایران باستان و دارنده کرسی هاوارد باسکرویل است. تمرکز او در این اثر بر تاریخ ساسانی، نهادهای اداری و اجرایی، تاریخ اجتماعی و پیوند میان گذشته ایران و مفهوم هویت ایرانی است. شیوه ارائه مباحث، پژوهش تخصصی را با زبانی روشن همراه میکند و به جای تمرکز صرف بر یک موضوع، حوزههایی چون تاریخ، سکهشناسی، هنر، ادبیات پهلوی و مطالعات زرتشتی را در کنار یکدیگر قرار میدهد.
این رویکرد به کتاب امکان میدهد تصویری گسترده از شاهنشاهی ساسانی ارائه کند؛ تصویری که هم تحولات چهار سده فرمانروایی ساسانیان بر فلات ایران و پیرامون آن را در نظر میگیرد و هم آثار و تداوم این دوره را در دورههای پس از سقوط آن دنبال میکند. دغدغه اصلی نویسنده، پیوند تاریخ با فهم ایران و تمدن ایرانی است؛ به همین دلیل، مطالعه کتاب میتواند فراتر از آشنایی با چند رویداد تاریخی، زمینهای برای بازاندیشی در مفهوم هویت تاریخی فراهم کند.
خرید کتاب ایران ساسانی در بستر اواخر عهد باستان به چه کسانی پیشنهاد میشود؟
اگر به تاریخ ایران باستان، شاهنشاهی ساسانی و تحولات سیاسی و اجتماعی اواخر عهد باستان علاقه دارید، این کتاب میتواند انتخابی مناسب برای شما باشد. اثر حاضر بهویژه برای خوانندگانی پیشنهاد میشود که میخواهند تاریخ ساسانیان را فقط از زاویه پادشاهان و جنگها نبینند و با ساختارهای اداری، زندگی اجتماعی، فرهنگ، دین، هنر و ارتباطات تمدنی این دوره نیز آشنا شوند.
دانشجویان و پژوهشگران تاریخ ایران، تاریخ هنر، ادبیات پهلوی، سکهشناسی و مطالعات زرتشتی نیز میتوانند از تنوع موضوعی مجموعه بهره ببرند. همچنین اگر به رابطه میان ایران ساسانی و تمدنهای همجوار یا به تداوم مفهوم ایرانشهر در تاریخ علاقهمندید، مقالات کتاب چشماندازی گسترده در اختیار شما میگذارند. در نهایت، این اثر برای کسانی مناسب است که مطالعهای مستند، چندرشتهای و در عین حال روان درباره یکی از مهمترین دورههای تاریخ ایران میخواهند؛ کتابی که ضمن معرفی جهان ساسانی، خواننده را به تأمل درباره ریشههای تمدن و هویت ایرانی دعوت میکند.











