با آن‌ها از جنگ‌ها، شاه‌ها و فیل‌ها بگو اثر ماتیاس انارد

معرفی کتاب با آن‌ها از جنگ‌ها، شاه‌ها و فیل‌ها بگو

اگر تاریخ را نه مجموعه‌ای از پاسخ‌های قطعی، بلکه میدان امکان‌های ازدست‌رفته بدانید، با داستانی روبه‌رو می‌شوید که یکی از شگفت‌انگیزترین «اگر»های هنری را پیش چشم شما می‌گذارد. کتاب با آن‌ها از جنگ‌ها، شاه‌ها و فیل‌ها بگو نوشته ماتیاس انارد، روایت دعوتی غیرمنتظره از میکل‌آنژ است؛ دعوتی که می‌تواند مسیر زندگی هنرمند و تصویر ما از تاریخ هنر را دگرگون کند.

این رمان کوتاه، در مرز میان تاریخ و خیال حرکت می‌کند و از پروژه‌ای عظیم سخن می‌گوید: ساختن پلی بر فراز شاخ طلایی در قسطنطنیه. در مرکز داستان، هنرمندی قرار دارد که میان ایمان به هنر، جاه‌طلبی، ترس، قدرت سیاسی و وسوسه جاودانگی گرفتار می‌شود.

درباره کتاب با آن‌ها از جنگ‌ها، شاه‌ها و فیل‌ها بگو

داستان در سال ۱۵۰۶ آغاز می‌شود؛ زمانی که میکل‌آنژ، مجسمه‌سازی جوان اما ازپیش مشهور، از سوی سلطان بایزید برای طراحی پلی بر شاخ طلایی دعوت می‌شود. پیشنهاد سلطان تنها دستمزدی هنگفت نیست؛ وعده جاودانگی نیز در آن وجود دارد. طرح لئوناردو داوینچی پیش‌تر پذیرفته نشده و اکنون از میکل‌آنژ خواسته می‌شود کاری را به سرانجام برساند که هنرمند بزرگ دیگر در انجامش ناکام مانده است. این مقایسه، از همان ابتدا سایه‌ای سنگین بر تصمیم او می‌اندازد و فرصت ساختن یادمانی بی‌همتا را به چالشی شخصی و تاریخی تبدیل می‌کند.

میکل‌آنژ پس از اندکی تردید، رم و سفارش ناتمام پاپ ژولیوس دوم را ترک می‌کند و راهی قسطنطنیه می‌شود. سفر او فقط جابه‌جایی از یک شهر به شهر دیگر نیست؛ ورود به جهانی است که از نظر فرهنگی و سیاسی، منظره‌ای تازه پیش روی او می‌گشاید. هنرمند در قلمرو عثمانی با زیبایی‌ها و شگفتی‌های آن روبه‌رو می‌شود، طرح می‌زند و دریافت‌های خود را ثبت می‌کند. همین مشاهده دقیق، فضای داستان را از یک ماجرای معماری فراتر می‌برد و آن را به سفری در تجربه دیدن، مقایسه کردن و فهمیدن دیگری تبدیل می‌کند.

در کنار مسئله ساخت پل، ماجراهای پنهانی در کاخ جریان دارد. دسیسه‌های سیاسی و بازی‌های پشت پرده، مسیر پروژه را پیچیده می‌کنند و میکل‌آنژ باید در میان خواسته‌های قدرت، خطر و مسئولیت هنری خود راهی پیدا کند. پل در این روایت فقط یک سازه نیست؛ نشانه‌ای از تلاش برای پیوند دادن جهان‌هایی است که از دو سوی تمدن به یکدیگر می‌نگرند. قطعاتی که در نگاه نخست با هم بیگانه‌اند، ممکن است در نقطه‌ای خاص تصویر یکدیگر را بازتاب دهند.

ماتیاس انارد با تکیه بر خرده‌روایت‌ها و عناصر تاریخی، واقعه‌ای را می‌سازد که در تاریخ به شکل قطعی ثبت نشده است: اگر میکل‌آنژ دعوت سلطان را پذیرفته و پل عظیم را طراحی کرده بود، چه اتفاقی می‌افتاد؟ اهمیت کتاب در پاسخ نهایی به این پرسش نیست، بلکه در گشودن فضای تخیل تاریخی است. خواننده با روایتی مواجه می‌شود که از نسبت هنر و قدرت، معنای ساختن، میل به ماندگاری و دلیل شکل‌گیری داستان‌ها می‌پرسد، بی‌آنکه مرز میان واقعیت و امکان را ساده کند.

فضای اثر هم‌زمان باشکوه، پرتنش و رازآلود است. معماری، نقاشی، سفر، سیاست و کشمکش تمدن‌ها در کنار هم قرار می‌گیرند و تصویری از هنرمندی ارائه می‌دهند که برای آفرینش، ناچار است از محدوده آشنای خود فاصله بگیرد. با این حال، کتاب فقط درباره یک پروژه عظیم یا رقابت میان دو نابغه نیست؛ درباره این است که چگونه یک بنای خیالی می‌تواند به پلی میان زمان‌ها، فرهنگ‌ها و شیوه‌های متفاوت دیدن تبدیل شود.

نویسنده کتاب با آن‌ها از جنگ‌ها، شاه‌ها و فیل‌ها بگو

ماتیاس انارد در این اثر به سراغ لحظه‌ای تاریخی و پرکشش رفته و آن را با تخیل ادبی گسترش داده است. رویکرد او بر بازسازی خشک گذشته استوار نیست؛ او از تاریخ به‌عنوان نقطه آغاز یک امکان داستانی استفاده می‌کند و از خود می‌پرسد یک تصمیم متفاوت چگونه می‌تواند مسیر زندگی، هنر و حافظه جمعی را تغییر دهد.

نگاه نویسنده به میکل‌آنژ، نگاهی صرفاً ستایشگرانه نیست. هنرمند در برابر عظمت سفارش، وعده شهرت و پیچیدگی قدرت قرار می‌گیرد و همین موقعیت، او را به شخصیتی درگیر با انتخاب‌های دشوار تبدیل می‌کند. انارد از مسیر سفر، طرح‌ها و برخوردهای هنرمند، داستانی درباره آفرینش و مواجهه با جهان دیگری می‌سازد.

خرید کتاب با آن‌ها از جنگ‌ها، شاه‌ها و فیل‌ها به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

این کتاب برای خوانندگانی مناسب است که به رمان‌های تاریخی، داستان‌های مبتنی بر امکان‌های فرضی و روایت‌هایی درباره هنرمندان بزرگ علاقه دارند. اگر از تصور تاریخ‌های بدیل لذت می‌برید و دوست دارید بدانید یک اتفاق به‌وقوع‌نپیوسته چگونه می‌تواند به موضوعی ادبی تبدیل شود، این اثر انتخابی درخور توجه است.

اگر معماری، پل‌ها، هنر رنسانس، دربار عثمانی و برخورد فرهنگ‌ها برایتان جذاب است، از فضای چندلایه آن بهره خواهید برد. همچنین کسانی که داستان‌های کوتاه اما فشرده را می‌پسندند، می‌توانند در این رمان با روایتی روبه‌رو شوند که ماجراجویی، دسیسه، سفر و پرسش‌های هنری را در کنار هم قرار می‌دهد.

با آن‌ها از جنگ‌ها، شاه‌ها و فیل‌ها بگو را بخوانید اگر به‌دنبال داستانی هستید که هم شما را درگیر سرنوشت یک پروژه ناممکن کند و هم درباره دلیل ساختن پل‌ها و روایت کردن داستان‌ها به تأمل وادارد. این کتاب انتظار یک گزارش تاریخی مستقیم را برآورده نمی‌کند؛ تجربه‌ای ادبی از تاریخ، خیال و امکان است.