بوطیقای نو و هزار و یک شب اثر جواد اسحاقیان

عکس بوطیقای نو و هزار و یک شب

کتاب بوطیقای نو و هزار و یک شب

انتشارات:افراز

معرفی کتاب بوطیقای نو و هزار و یک شب

چگونه می‌توان «هزار و یک شب» را فراتر از مجموعه‌ای از قصه‌های شگفت‌انگیز خواند؟ کتاب بوطیقای نو و هزار و یک شب نوشته جواد اسحاقیان، با طرح همین پرسش، به سراغ یکی از گسترده‌ترین و چندلایه‌ترین آثار روایی جهان می‌رود. این کتاب، حکایت‌های هزار و یک شب را از زاویه «بوطیقای نو» یا نقد و نظریه ادبی نو بررسی می‌کند و می‌کوشد ظرفیت‌های روایی، فرهنگی و ادبی این اثر را در چارچوبی تازه نشان دهد.

هزار و یک شب در این خوانش، تنها مجموعه‌ای سرگرم‌کننده از داستان‌های پی‌درپی نیست؛ بلکه کتاب‌خانه‌ای روایی است که اسطوره، حکایت، قصه، قصه‌های پریوار، ادبیات شفاهی و ادبیات عامیانه را در کنار یکدیگر گرد آورده است. همین گستردگی، آن را به متنی مناسب برای تحلیل ادبی و شناخت شیوه‌های شکل‌گیری روایت تبدیل می‌کند.

درباره کتاب بوطیقای نو و هزار و یک شب

محور اصلی کتاب، خوانش حکایت‌های هزار و یک شب با تکیه بر مفاهیم نقد ادبی و نظریه ادبی نو است. این رویکرد، به جای آن‌که اثر را فقط از منظر قصه‌گویی یا شگفتی‌های داستانی ببیند، به سازوکارهای روایی و پیوند میان گونه‌های گوناگون ادبی توجه می‌کند. از این منظر، قصه‌های این مجموعه می‌توانند نشانه‌هایی از چگونگی انتقال روایت، آمیختن شکل‌های ادبی و حضور فرهنگ‌های مختلف در یک متن گسترده را آشکار کنند.

یکی از ویژگی‌های مهم هزار و یک شب، درهم‌تنیدگی عناصر فرهنگی گوناگون است. داستان‌ها و روایت‌های هندی، ایرانی، عرب، یهودی، یونانی، رومی و مصری در این اثر کنار هم قرار گرفته‌اند و فضایی پدید آورده‌اند که می‌توان آن را عرصه گفت‌وگوی فرهنگی ملت‌های جهان دانست. کتاب حاضر از همین چندصدایی فرهنگی برای طرح نگاهی تازه به اثر استفاده می‌کند؛ نگاهی که به مرزهای ثابت میان ادبیات شفاهی و نوشتاری، اسطوره و قصه، و روایت عامیانه و ادبی توجه نشان می‌دهد.

اهمیت این کتاب در آن است که هزار و یک شب را به‌عنوان متنی زنده و قابل تفسیر پیش روی خواننده می‌گذارد. خواننده در خلال این بررسی، با این پرسش روبه‌رو می‌شود که یک اثر روایی چگونه می‌تواند عناصر متعلق به فرهنگ‌ها و سنت‌های مختلف را در خود جای دهد و همچنان به‌عنوان یک کلیت داستانی خوانده شود. در واقع، بوطیقای نو و هزار و یک شب تلاشی برای آغاز مطالعه‌ای جدی‌تر درباره شیوه روایت و ارزش ادبی این شاهکار روایی است. کتاب نه بازگویی ساده داستان‌ها، بلکه دعوتی به بازاندیشی درباره ساختار، زمینه فرهنگی و امکان‌های نقد هزار و یک شب به شمار می‌آید.

نویسنده کتاب بوطیقای نو و هزار و یک شب

جواد اسحاقیان در این کتاب، توجه خود را بر پیوند میان هزار و یک شب و نقد ادبی نو متمرکز کرده است. مسیر بحث او از جایگاه این اثر در تاریخ داستان‌نویسی آغاز می‌شود و به ظرفیت‌های آن برای تحلیل نظری و فرهنگی می‌رسد. چنین رویکردی، کتاب را برای خوانندگانی مناسب می‌کند که می‌خواهند یک اثر روایی شناخته‌شده را نه فقط از راه دنبال‌کردن قصه‌ها، بلکه با دقت در شیوه روایت و لایه‌های فرهنگی آن مطالعه کنند.

تمرکز نویسنده بر «بوطیقای نو» نشان می‌دهد که مسئله اصلی کتاب، گشودن دریچه‌ای تازه به حکایت‌های هزار و یک شب است. او این اثر را در پیوند با تاریخ داستان‌نویسی و گفت‌وگوی فرهنگ‌ها می‌بیند و از همین راه، زمینه‌ای برای خوانش تحلیلی آن فراهم می‌کند. حاصل این نگاه، اثری است که میان مطالعه هزار و یک شب و مباحث نقد و نظریه ادبی پیوند برقرار می‌سازد.

خرید کتاب بوطیقای نو و هزار و یک شب به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به هزار و یک شب، تاریخ داستان‌نویسی و شیوه‌های شکل‌گیری روایت علاقه دارید، این کتاب می‌تواند انتخابی متناسب با دغدغه‌های شما باشد. همچنین خوانندگان نقد ادبی و نظریه ادبی نو، از رویکردی بهره می‌برند که یک شاهکار روایی را با تمرکز بر ساختارهای داستانی، گونه‌های ادبی و ارتباط میان فرهنگ‌ها بررسی می‌کند.

این کتاب برای کسانی پیشنهاد می‌شود که می‌خواهند از خوانش صرفاً داستانی هزار و یک شب فراتر بروند و به لایه‌های فرهنگی و ادبی آن توجه کنند. اگر از مطالعه آثاری درباره اسطوره، حکایت، قصه‌های پریوار، ادبیات شفاهی و ادبیات عامیانه لذت می‌برید، موضوعات این اثر با علایق شما هم‌خوانی دارد. از سوی دیگر، دانشجویان و علاقه‌مندان ادبیات تطبیقی و روایت‌پژوهی می‌توانند در آن با تصویری از آمیزش سنت‌های هندی، ایرانی، عرب، یهودی، یونانی، رومی و مصری روبه‌رو شوند.

با خرید بوطیقای نو و هزار و یک شب، نباید انتظار بازنویسی یا خلاصه‌گویی حکایت‌ها را داشت؛ این اثر بیشتر بر ارزش روایی و امکان تحلیل ادبی آن‌ها تمرکز می‌کند. در نهایت، کتاب برای مخاطبی مناسب است که مطالعه‌ای تحلیلی، فرهنگی و نظری درباره یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های داستانی جهان می‌خواهد و ترجیح می‌دهد هزار و یک شب را به‌عنوان تلاقی‌گاه روایت‌ها و فرهنگ‌های گوناگون دوباره ببیند.

جواد اسحاقیان
جواد اسحاقیان
با بوطیقای نو در صد سال تنهایی
راهی به هزارتوهای بورخس در داستان‌های کوتاهش
سایه‌های روشن در داستان‌های جلال
نقد و بازخوانی ادبیات داستانی ۱
نقد و بازخوانی ادبیات داستانی ۲
سیمین دانشور (درنگی بر سرگردانی‌ها)
کلیدر، رمان حماسه و عشق
داستان شناخت ایران
داستان شناخت ایران
داستان شناخت ایران