آن بالا و این پایین اثر اکرم عثمان
معرفی کتاب آن بالا و این پایین
در مرز باریک میان روشنایی و تاریکی، زندگی با صداهای کوچک و تصویرهایی خاموش آغاز می‌شود؛ صدای گربه‌ای که سکوت را می‌شکند، خروس‌ها و ماکیان‌هایی که بر زینه‌ای چوبی خوابیده‌اند و مردی که پس از بازگشت از کار، از چاه آب می‌کشد. کتاب آن بالا و این پایین نوشتهٔ اکرم عثمان، خواننده را به فضایی آرام، سنگین و تأمل‌برانگیز می‌برد؛ فضایی که در آن جزئیات سادهٔ خانه و روستا، حال آدم‌ها و پیچیدگی روابط انسانی را آشکار می‌کنند.
اکرم عثمان، داستان‌نویس و ادیب افغانستانی، در این اثر به جای تکیه بر حادثه‌های پرهیاهو، از لحظه‌ها و نشانه‌های ظریف برای ساختن حال‌وهوای روایت بهره می‌گیرد. عنوان کتاب نیز از همان ابتدا ذهن خواننده را با دو سوی یک تجربه روبه‌رو می‌کند: آنچه دیده می‌شود و آنچه در لایه‌های پنهان زندگی جریان دارد. اگر به داستان‌هایی علاقه دارید که از یک صحنهٔ ساده به احساسات عمیق‌تر می‌رسند، این کتاب می‌تواند تجربه‌ای آرام اما درگیرکننده برای شما باشد.
درباره کتاب آن بالا و این پایین
در بخش آغازین روایت، هوا گرگ‌ومیش است و سکوتی عمیق بر محیط نشسته؛ سکوتی که با میومیو کردن گربه‌ای سیاه ترک برمی‌دارد. در همین فضای تصویری، حبیب که تازه از کار برگشته، از چاه آب بالا می‌کشد و دست‌ورویش را تازه می‌کند. مادر او کمی دورتر ایستاده و حالتی مات و مبهوت دارد. این صحنه، بدون توضیح‌های شتاب‌زده، مخاطب را با محیط و آدم‌هایی آشنا می‌کند که ظاهراً در زندگی روزمره حضور دارند، اما در سکوت خود حرف‌های بسیاری را پنهان کرده‌اند.
نقطهٔ قوت این روایت در توجه به جزئیات است. خوابیدن خروس‌ها و ماکیان‌ها روی زینهٔ چوبی، صدای گربه، آب چاه و ایستادن مادر، همگی به عناصر زندهٔ صحنه تبدیل می‌شوند. محیط فقط پس‌زمینه‌ای برای رخدادها نیست؛ سکوت، تاریکی و حرکت‌های محدود شخصیت‌ها، حس و معنای روایت را شکل می‌دهند. از این راه، خواننده به جای آنکه تنها با سلسله‌ای از اتفاق‌ها روبه‌رو شود، حالتی را تجربه می‌کند که میان انتظار، اندوه و ابهام در نوسان است.
آن بالا و این پایین برای خوانندگانی جذاب است که در داستان، به فضای روانی و مشاهدهٔ رفتار آدم‌ها اهمیت می‌دهند. روایت از یک موقعیت معمولی آغاز می‌شود، اما همین موقعیت می‌تواند پرسش‌هایی دربارهٔ فاصلهٔ میان آدم‌ها، سکوت در خانواده و آنچه در پس چهرهٔ ظاهراً آرام زندگی پنهان می‌ماند ایجاد کند. با این حال، کتاب پاسخ‌های مستقیم و توضیح‌های اضافی را به خواننده تحمیل نمی‌کند؛ بخش مهمی از دریافت معنا از راه توجه به تصویرها، مکث‌ها و رفتار شخصیت‌ها شکل می‌گیرد.
زبان و فضای اثر، رنگ‌وبوی داستان‌نویسی افغانستان را نیز در خود دارد؛ استفاده از واژه‌هایی مانند «زینه» و حضور عناصری چون چاه، خانه و حیوانات، به صحنه حالتی ملموس و بومی می‌بخشد. در نتیجه، خواننده با روایتی روبه‌رو می‌شود که سادگی ظاهری آن، مانع عمق عاطفی‌اش نیست. این کتاب را بهتر است با حوصله خواند و به تغییر نور، صداهای محیط و سکوت شخصیت‌ها توجه کرد؛ زیرا همین نشانه‌های کوچک، فضای اصلی داستان را می‌سازند.
نویسنده کتاب آن بالا و این پایین
اکرم عثمان، با نام محمداکرم عثمان، ادیب، داستان‌نویس و دکلمه‌گوی افغانستان بود. او در سال ۱۳۱۶ در شهر هرات متولد شد و در رشتهٔ حقوق و علوم سیاسی تا درجهٔ دکترا در دانشگاه تهران تحصیل کرد. تجربهٔ علمی و فرهنگی او در نوشته‌هایش نیز بازتاب دارد؛ توجه به انسان، محیط زندگی و موقعیت‌های اجتماعی، از ویژگی‌هایی است که در معرفی این اثر می‌توان دنبال کرد.
او سال‌ها گوینده و نویسندهٔ برنامه‌های ادبی و اجتماعی رادیو و تلویزیون افغانستان بود و مدتی مسئولیت ادارهٔ هنر و ادبیات آن مؤسسه را بر عهده داشت. همچنین در آکادمی علوم افغانستان به عنوان مسئول انستیتوهای تاریخ فعالیت کرد و در وزارت خارجهٔ افغانستان، در سمت‌هایی مانند کنسول افغانستان در شهر دوشنبهٔ تاجیکستان و کاردار سفارت افغانستان در تهران کار کرد. این مسیر، چهره‌ای چندوجهی از نویسنده‌ای نشان می‌دهد که با ادبیات، رسانه، تاریخ و امور اجتماعی ارتباط داشته است.
برخی داستان‌های او، از جمله «مردها را قول است» و «دریاب خان»، به فیلم درآمده‌اند. پس از سقوط رژیم کمونیستی و آغاز درگیری‌ها در کابل، اکرم عثمان به سوئد پناهنده شد و تا پایان عمر در آنجا زندگی کرد. او در شامگاه پنجشنبه، ۱۱ اوت ۲۰۱۶ در سوئد درگذشت. در آن بالا و این پایین، توجه او به فضای زندگی و حالت‌های درونی آدم‌ها، روایت را به متنی تصویری و عاطفی نزدیک می‌کند.
خرید کتاب آن بالا و این پایین به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟
اگر به داستان‌های کوتاه یا روایت‌هایی با فضای آرام، غم‌انگیز و روان‌شناختی علاقه دارید، آن بالا و این پایین می‌تواند انتخاب مناسبی برای شما باشد. این کتاب برای کسانی جذاب است که از دنبال کردن حادثه‌های پرسرعت انتظار اصلی ندارند و ترجیح می‌دهند از راه مشاهدهٔ محیط، سکوت‌ها و رفتار شخصیت‌ها به لایه‌های احساسی داستان نزدیک شوند.
این اثر همچنین به دوستداران ادبیات افغانستان و داستان‌هایی با رنگ‌وبوی بومی پیشنهاد می‌شود؛ به‌ویژه خوانندگانی که می‌خواهند با نثر و نگاه اکرم عثمان آشنا شوند. هنگام مطالعه، انتظار روایتی را داشته باشید که از یک صحنهٔ ساده آغاز می‌کند و با تکیه بر جزئیات، مکث و فضای سنگین، ذهن شما را به تأمل دربارهٔ روابط انسانی و احساسات پنهان دعوت می‌کند.
