اندیشهٔ البرز (یادنامهٔ دکتر محمدعلی مجتهدی) اثر بهرام بیانی

معرفی کتاب «اندیشه البرز»

گاهی برای شناخت تاریخ یک کشور، لازم نیست فقط سراغ سیاستمداران و اتفاقات بزرگ تاریخی برویم؛ گاهی زندگی و کار یک معلم، مدیر یا بنیان‌گذار یک نهاد آموزشی می‌تواند تصویر مهمی از یک دوره تاریخی به ما بدهد. «اندیشه البرز» نوشته‌ی بهرام بیانی کتابی در همین زمینه است؛ اثری که به زندگی، فعالیت‌ها و میراث دکتر محمدعلی مجتهدی، رئیس باسابقه دبیرستان البرز و از بنیان‌گذاران دانشگاه صنعتی شریف، می‌پردازد.

این کتاب در واقع یک یادنامه است، اما صرفاً مجموعه‌ای از خاطرات و تعریف و تمجید نیست. نویسنده تلاش کرده زندگی علمی و فرهنگی مجتهدی، سال‌های مدیریت او در دبیرستان البرز و همچنین دوره کوتاه فعالیتش در دانشگاه صنعتی را روایت کند و در کنار آن، نوشته‌های افراد مختلف درباره شخصیت و آثار او را گردآوری کند.

درباره کتاب اندیشه البرز

دکتر محمدعلی مجتهدی از چهره‌های تأثیرگذار در تاریخ آموزش عالی و آموزش متوسطه ایران در قرن گذشته بود. او از سال ۱۳۲۳ تا ۱۳۵۷ ریاست دبیرستان البرز را بر عهده داشت؛ مدرسه‌ای که در طول سال‌های فعالیت او، دانش‌آموزان بسیاری در آن تحصیل کردند و بعدها برخی از آنان در حوزه‌های علمی، فرهنگی و اجتماعی ایران به چهره‌های شناخته‌شده‌ای تبدیل شدند.

اما فعالیت مجتهدی تنها به دبیرستان البرز محدود نبود. او در شکل‌گیری دانشگاه صنعتی آریامهر، که بعدها دانشگاه صنعتی شریف نام گرفت، نیز نقش مهمی داشت. همچنین در مقاطعی ریاست دانشگاه شیراز، پلی‌تکنیک تهران و دانشگاه ملی، یعنی دانشگاه شهید بهشتی امروز، را بر عهده داشت.

کتاب «اندیشه البرز» تلاش می‌کند این مسیر را از دوران تحصیل مجتهدی تا سال‌های مدیریت و سپس دوران بازنشستگی دنبال کند. نویسنده، بهرام بیانی، خود از دانش‌آموزان دبیرستان البرز بوده و در سال ۱۳۴۵ وارد دانشگاه صنعتی آریامهر (شریف کنونی) شده است. همین تجربه شخصی باعث شده روایت او فقط یک گزارش تاریخی خشک نباشد و بخشی از آن بر خاطرات و تجربه‌های مستقیم نویسنده استوار باشد.

یکی از بخش‌های مهم کتاب، به دوران مدیریت مجتهدی در دانشگاه صنعتی اختصاص دارد. این دوره با فراز و نشیب‌های مختلفی همراه بود و در نهایت فعالیت مدیریتی او در دانشگاه پایان یافت. نویسنده در کتاب تلاش می‌کند این دوره و اتفاقات مربوط به آن را با جزئیات بیشتری بررسی کند و تصویری از فضای مدیریتی و آموزشی آن زمان ارائه دهد.

کتاب از این جهت اهمیت دارد که تاریخ آموزش در ایران را از زاویه زندگی یک مدیر و معلم بررسی می‌کند. در واقع، خواننده فقط با زندگی یک فرد آشنا نمی‌شود؛ بلکه از خلال زندگی مجتهدی می‌تواند با بخشی از تاریخ آموزش و آموزش عالی ایران نیز آشنا شود.

ساختار کتاب نیز جالب است. کتاب به دو بخش اصلی تقسیم شده است. بخش نخست به قلم بهرام بیانی است و در آن زندگی علمی و فرهنگی مجتهدی، از سال‌های تحصیل در فرانسه تا دوران بازنشستگی و خانه‌نشینی، روایت می‌شود. بخش دوم شامل بیش از بیست نوشته و مقاله از تعدادی از چهره‌های علمی و فرهنگی است که درباره خدمات و میراث مجتهدی نوشته‌اند. بخش قابل توجهی از این نوشته‌ها درباره دوران فعالیت او در دبیرستان البرز است.

بنابراین «اندیشه البرز» را می‌توان ترکیبی از زندگی‌نامه، خاطره، تاریخ شفاهی و مجموعه مقالات دانست. همین ترکیب باعث شده کتاب علاوه بر معرفی شخصیت محمدعلی مجتهدی، تصویری از نسلی از دانش‌آموزان، استادان و مدیرانی ارائه دهد که بخشی از تاریخ علمی و آموزشی ایران را شکل داده‌اند.

یکی از نکات قابل توجه کتاب، تأکید بر اهمیت نظم، آموزش، سخت‌گیری و پرورش دانش‌آموزان در تجربه مدیریتی مجتهدی است. شخصیت او در روایت‌های مختلف کتاب از زاویه‌های متفاوت بررسی می‌شود و خواننده می‌تواند با تأثیری که شیوه مدیریت و نگاه او به آموزش بر دانش‌آموزان و همکارانش گذاشته بود، آشنا شود.

در نهایت، «اندیشه البرز» فقط کتابی درباره یک مدرسه یا یک مدیر آموزشی نیست؛ بلکه تلاشی است برای ثبت بخشی از تاریخ آموزش، دانشگاه و تربیت نسل‌های علمی ایران. کتاب نشان می‌دهد که یک نهاد آموزشی چگونه می‌تواند در طول چند دهه بر زندگی هزاران دانش‌آموز و در نهایت بر فضای علمی و فرهنگی جامعه تأثیر بگذارد.

نویسنده کتاب اندیشه البرز؛ بهرام بیانی

بهرام بیانی نویسنده و پژوهشگر این کتاب، خود از دانش‌آموزان دبیرستان البرز بوده است. او پس از پایان دوره دبیرستان، در سال ۱۳۴۵، هم‌زمان با نخستین سال فعالیت دانشگاه صنعتی آریامهر، وارد این دانشگاه شد. ارتباط شخصی او با البرز و دانشگاه صنعتی باعث شده است که موضوع کتاب برایش صرفاً یک موضوع تاریخی نباشد، بلکه بخشی از تجربه زندگی خودش نیز باشد.

بیانی در این اثر تلاش کرده است علاوه بر روایت زندگی مجتهدی، اسناد، خاطرات و نوشته‌های افراد مختلف را نیز کنار هم قرار دهد تا تصویری کامل‌تر از شخصیت و فعالیت‌های او ارائه شود.

خواندن و خرید کتاب اندیشه البرز به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

خرید کتاب «اندیشه البرز» را می‌توان به علاقه‌مندان به تاریخ معاصر ایران، تاریخ آموزش و پرورش، تاریخ دانشگاه‌ها و زندگی‌نامه شخصیت‌های علمی و فرهنگی پیشنهاد کرد.

این کتاب به‌خصوص برای دانش‌آموزان و فارغ‌التحصیلان قدیمی دبیرستان البرز جذاب است؛ زیرا بخشی از تاریخ این مدرسه و خاطرات مربوط به آن را ثبت کرده است. همچنین برای دانشجویان و فارغ‌التحصیلان دانشگاه صنعتی شریف می‌تواند جالب باشد، چون به دوره شکل‌گیری و سال‌های ابتدایی این دانشگاه و نقش محمدعلی مجتهدی در آن می‌پردازد.

اگر به تاریخ شفاهی، خاطرات بزرگان، آموزش، مدیریت و داستان زندگی افرادی که در شکل‌گیری نهادهای علمی ایران نقش داشته‌اند علاقه دارید، این کتاب می‌تواند انتخاب مناسبی باشد.

در مجموع، «اندیشه البرز» کتابی درباره یک انسان و در عین حال درباره یک نسل و یک دوره از تاریخ آموزش ایران است؛ کتابی که از مسیر زندگی محمدعلی مجتهدی، خواننده را با دبیرستان البرز، شکل‌گیری دانشگاه صنعتی شریف و بخشی از فضای علمی و آموزشی ایران در سده گذشته آشنا می‌کند.