مسخره بازی‌ها اثر تام استاپارد

معرفی کتاب مسخره بازی‌ها

اگر تاریخ را نه مجموعه‌ای از واقعیت‌های قطعی، بلکه روایتی لغزان و قابل بازسازی بدانید، نمایشنامه مسخره بازی‌ها تجربه‌ای متفاوت برای شما خواهد بود. تام استاپارد در این اثر، زوریخِ دوران جنگ جهانی اول را به صحنه‌ای برای برخورد هنر، سیاست، خاطره و شوخی تبدیل می‌کند؛ جایی که چهره‌های واقعی تاریخ در کنار شخصیت‌هایی خیالی یا بازآفرینی‌شده قرار می‌گیرند.

محور نمایشنامه هنری کار است؛ مقام کنسولی بریتانیایی و بازیگری غیرحرفه‌ای که سال‌ها بعد، جوانی خود در زوریخ را به یاد می‌آورد. او از آشنایی و برخوردهایش با جیمز جویس، ولادیمیر لنین و تریستان تزارا سخن می‌گوید؛ اما خاطراتش پراکنده، متناقض و گاه سورئال‌اند. همین روایت ناپایدار، مخاطب را وامی‌دارد درباره مرز میان واقعیت و خیال، تاریخ و حافظه، و حقیقت و داستان‌پردازی دوباره فکر کند.

مسخره بازی‌ها نمایشنامه‌ای هوشمندانه و شوخ‌طبعانه است که در عین سرگرم‌کردن، پرسش‌های جدی درباره نقش هنرمند، اعتبار یادآوری و نسبت هنر با سیاست مطرح می‌کند.

درباره کتاب مسخره بازی‌ها

این نمایشنامه دوپرده‌ای در دو فضای اصلی زوریخ می‌گذرد: اتاق پذیرایی آپارتمان هنری کار و بخشی از کتابخانه عمومی شهر. بخش عمده رخدادها از خلال خاطرات هنری شکل می‌گیرد و به دوران جنگ جهانی اول بازمی‌گردد. در این جهان نمایشی، جویس سرگرم نوشتن است، لنین در میان کتاب‌ها و کاغذها کار سیاسی خود را دنبال می‌کند و تزارا با بریدن واژه‌ها و چیدن دوباره آن‌ها، تصویری اجرایی از آشوب و آفرینش هنری ارائه می‌دهد.

استاپارد شخصیت‌ها و حوادث تاریخی را از فضای جدی و رسمی تاریخ بیرون می‌کشد و به میدان طنز می‌آورد. جیمز جویس، ولادیمیر لنین، نادژدا کروپسکایا و تریستان تزارا در کنار هنری کار، بنت، گوئندولن و سیسیلی قرار می‌گیرند. با این حال، نمایشنامه صرفاً درباره دیدار چند شخصیت مشهور نیست؛ اهمیت آن در شیوه‌ای است که این چهره‌ها از فیلتر حافظه هنری کار عبور می‌کنند و در قالب روایتی ناقص، شخصی و گاه خنده‌آور دوباره ساخته می‌شوند.

یکی از سرچشمه‌های مهم داستان، اجرای نمایش اهمیت ارنست بودن اثر اسکار وایلد در زوریخ است؛ اجرایی که هنری کار در آن نقش آلگرنون مونکریف را بازی می‌کند و جیمز جویس در امور مالی آن دخالت دارد. اختلاف میان این دو پس از اجرا، به شکایت و درگیری می‌انجامد و بعدها در پیوند با رمان اولیس، رنگی ادبی و طنزآمیز پیدا می‌کند. این زمینه تاریخی، به نمایشنامه امکان می‌دهد تا رابطه میان زندگی واقعی، ادبیات و بازنمایی هنری را به شکلی زنده بررسی کند.

در لایه‌ای دیگر، گفت‌وگوی جویس و تزارا درباره هنر، دو نگاه متفاوت را روبه‌روی هم قرار می‌دهد. تزارا هنر را بی‌قید و نزدیک به هرج‌ومرج می‌بیند، در حالی که ارتباط هنری با جویس بر ساختار و قصد در آفرینش هنری تأکید می‌گذارد. حضور لنین نیز بحث هنر را به سیاست و انقلاب پیوند می‌دهد و نشان می‌دهد که فعالیت هنری و فضای سیاسی همیشه از یکدیگر جدا نیستند.

دیالوگ‌های سریع، بازی‌های زبانی، تغییر نقش‌ها و جابه‌جایی میان گذشته و حال، ساختاری پویا و چندلایه می‌سازند. تماشاگر یا خواننده باید در کنار خندیدن، به اعتبار روایت‌ها نیز توجه کند. نمایشنامه با ادای احترامی طنزآمیز به اهمیت جدی بودن اسکار وایلد، از قالب کمدی برای طرح پرسش‌هایی درباره حافظه انسانی و دشواری ثبت دقیق تاریخ استفاده می‌کند. به همین دلیل، خواندن آن هم لذت یک نمایشنامه پرتحرک را دارد و هم فرصتی برای تأمل درباره چگونگی شکل‌گیری برداشت ما از گذشته است.

نویسنده کتاب مسخره بازی‌ها

تام استاپارد در مسخره بازی‌ها نویسنده‌ای نشان می‌دهد که به ترکیب طنز و اندیشه علاقه‌مند است. او به‌جای روایت مستقیم یک حادثه تاریخی، شخصیت‌های واقعی و موقعیت‌های مستند را در ساختاری نمایشی، بازیگوش و چندلایه بازآفرینی می‌کند. نتیجه، اثری است که هم به تاریخ و ادبیات توجه دارد و هم با زیر سؤال بردن قطعیت روایت، مخاطب را در فرایند تفسیر شریک می‌کند.

نگاه استاپارد به هنری کار نیز بخشی از همین رویکرد است. او از اطلاعات اندک درباره این شخصیت تاریخی، پیرمردی را می‌سازد که هنوز در زوریخ زندگی می‌کند و گذشته‌اش را با اطمینان کامل، اما نه لزوماً با دقت کامل، به یاد می‌آورد. از خلال این انتخاب، نویسنده نشان می‌دهد که خاطره چگونه با گذشت زمان، تعصب شخصی و میل به داستان‌پردازی تغییر می‌کند. مسخره بازی‌ها نمونه‌ای از توانایی او در کنار هم نشاندن گفت‌وگوی بامزه، ایده‌های پیچیده و موقعیت‌های غیرمنتظره است. این نمایشنامه پس از انتشار تحسین شد و جایزه تونی بهترین نمایشنامه سال ۱۹۷۶ را دریافت کرد.

خرید کتاب مسخره بازی‌ها به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

مسخره بازی‌ها برای خوانندگانی مناسب است که از نمایشنامه‌های کمدی، تاریخی و اندیشه‌محور لذت می‌برند و دوست دارند اثری را بخوانند که پاسخ‌های ساده به آن‌ها ارائه نمی‌دهد. اگر به جیمز جویس، ادبیات مدرن، تاریخ جنگ جهانی اول یا جریان‌های هنری مانند دادائیسم علاقه دارید، حضور این عناصر در یک روایت نمایشی می‌تواند برایتان جذاب باشد.

این کتاب همچنین انتخابی مناسب برای کسانی است که به رابطه میان هنر و سیاست فکر می‌کنند. در آن، هنر نه موضوعی جدا از جهان، بلکه بخشی از گفت‌وگوهای اجتماعی و سیاسی است. تقابل نگاه‌های جویس و تزارا، در کنار حضور لنین، به شما اجازه می‌دهد درباره ساختار، آشوب، قصد هنرمند و اثرگذاری فضای سیاسی بر آفرینش هنری تأمل کنید.

اگر از روایت‌های کاملاً خطی و واقع‌گرایانه انتظار ندارید و با خاطرات غیرقابل اعتماد، بازی با زمان، شوخی‌های زبانی و شخصیت‌پردازی تاریخی همراه می‌شوید، این نمایشنامه می‌تواند تجربه‌ای پربار باشد. در نهایت، از آن انتظار داستانی پر از رفت‌وآمد میان واقعیت و خیال، دیالوگ‌های پرشتاب و پرسش‌هایی درباره حقیقت تاریخی داشته باشید؛ اثری که پس از پایان نیز ذهن شما را درگیر ماهیت حافظه و داستان‌سرایی نگه می‌دارد.