نگاهی جامعه شناختی به عصر عباسیان (بررسی رابطه میان ایدئولوژی سیاسی و اقتدار مذهبی) اثر نادر نادری

معرفی کتاب نگاهی جامعه شناختی به عصر عباسیان (بررسی رابطه میان ایدئولوژی سیاسی و اقتدار مذهبی)

چگونه می‌توان یک حکومت اسلامی در قرون میانه را فراتر از روایت رویدادهای سیاسی و تاریخی بررسی کرد؟ کتاب نگاهی جامعه شناختی به عصر عباسیان (بررسی رابطه میان ایدئولوژی سیاسی و اقتدار مذهبی) نوشته نادر نادری، دوران خلافت عباسی را به‌عنوان نمونه‌ای مهم از یک حکومت اسلامی با رویکردی تحلیلی و جامعه‌شناختی مطالعه می‌کند. تمرکز کتاب بر پیوند میان ساختار دولت، اقتصاد، جامعه، ایدئولوژی سیاسی و اقتدار مذهبی است؛ پیوندی که در شکل‌گیری و تثبیت نظام عباسی نقش داشت.

این اثر به‌ویژه دوره برآمدن عباسیان تا قرن نخست حکومت آنان را بررسی می‌کند و به‌جای شرح پی‌درپی حوادث، به سازوکارهای اجتماعی و اقتصادی قدرت می‌پردازد. پرسش اصلی کتاب این است که حکومت اسلامی چگونه توانست اقتدار خود را تحکیم کند و آموزه‌های دینی چگونه در یکپارچگی دین و دولت اثر گذاشتند. از این منظر، عصر عباسیان تنها یک دوره تاریخی نیست، بلکه عرصه‌ای برای تحلیل رابطه قدرت سیاسی، مشروعیت مذهبی و سازمان اجتماعی است.

درباره کتاب نگاهی جامعه شناختی به عصر عباسیان (بررسی رابطه میان ایدئولوژی سیاسی و اقتدار مذهبی)

نادر نادری در این پژوهش، جامعه و دولت اسلامی را با تکیه بر دو الگوی شناخته‌شده در جامعه‌شناسی جوامع شرقی بازخوانی می‌کند: الگوی «تسلط پدرسالارانه» یا «استبداد شرقی» ماکس وبر و الگوی «شیوه تولید آسیایی» مارکس و انگلس. کتاب صرفاً این نظریه‌ها را تکرار نمی‌کند؛ بلکه با بررسی کاستی‌های آن‌ها می‌کوشد تصویری دقیق‌تر از ساختار دولت، اقتصاد و جامعه در دوره عباسی ارائه دهد.

نویسنده ابتدا زمینه‌های نظری، نظریه‌های مورد استفاده و ملاحظات روش‌شناختی پژوهش را مطرح می‌کند. سپس زمینه اجتماعی و سیاسی انقلاب عباسیان را در نظر می‌گیرد تا نشان دهد ظهور این حکومت در چه بستری قابل تحلیل است. در ادامه، نقش ایدئولوژی و آموزه‌های دینی در تحکیم اقتدار حکومت اسلامی بررسی می‌شود. این بخش به خواننده کمک می‌کند رابطه میان باورهای دینی، سازمان سیاسی و فرایند یکپارچه‌شدن دین و دولت را به‌صورت تحلیلی دنبال کند.

بخش دیگری از کتاب به اقتصاد و سازمان اجتماعی خلافت عباسی اختصاص دارد. در این قسمت، سازوکارهای زمین‌داری، سامانه‌های آبیاری و ساختار روستاها بررسی می‌شوند. نتیجه مورد تأکید پژوهش آن است که در خلافت عباسی، مالکیت خصوصی زمین وجود نداشت و دولت مالک برتر زمین و آب بود. بنابراین، مسئله منابع، کشاورزی و روستاها در کنار ایدئولوژی و اقتدار سیاسی قرار می‌گیرد و تصویری چندلایه از جامعه عباسی شکل می‌دهد.

ساختار کتاب از طرح مباحث نظری و روش‌شناختی آغاز می‌شود، به بررسی زمینه اجتماعی و سیاسی انقلاب عباسیان و رابطه دین و دولت می‌رسد، سپس سازمان زمین و آب و ساختار روستاها را تحلیل می‌کند و در پایان به جمع‌بندی مباحث اختصاص می‌یابد. خوانندگان نباید انتظار یک تاریخ‌نگاری روایی از خلافت عباسی داشته باشند؛ ارزش اصلی اثر در بازاندیشی جامعه‌شناختی یک دوره تاریخی و سنجش توان توضیح‌دهندگی دو نظریه اجتماعی مهم است.

نویسنده کتاب نگاهی جامعه شناختی به عصر عباسیان (بررسی رابطه میان ایدئولوژی سیاسی و اقتدار مذهبی)

نادر نادری در این کتاب با رویکردی تحلیلی و جامعه‌شناختی به مطالعه عصر عباسیان پرداخته است. دغدغه او توضیح ساختارهای پنهان‌تر قدرت، اقتصاد و جامعه در یک حکومت اسلامی است؛ به همین دلیل، اثر از شرح ساده رویدادها فاصله می‌گیرد و بر مفاهیم نظری، ملاحظات روش‌شناختی و تحلیل رابطه میان دولت و دین تمرکز می‌کند. این کتاب، پایان‌نامه دکتری نویسنده در دانشگاه نتردام در ایندیانا بوده است.

رویکرد نادری در این پژوهش، نظریه را با مطالعه یک مقطع تاریخی پیوند می‌دهد. او از یک‌سو الگوهای ماکس وبر و مارکس و انگلس را برای فهم جامعه شرقی به کار می‌گیرد و از سوی دیگر محدودیت‌های آن‌ها را نشان می‌دهد. حاصل این روش، پژوهشی درباره خلافت عباسی است که در آن ایدئولوژی سیاسی، اقتدار مذهبی، اقتصاد زمین و ساختار اجتماعی در ارتباط با یکدیگر بررسی می‌شوند.

خرید کتاب نگاهی جامعه شناختی به عصر عباسیان (بررسی رابطه میان ایدئولوژی سیاسی و اقتدار مذهبی) به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به تاریخ خلافت عباسی، جامعه‌شناسی تاریخی و تحلیل حکومت‌های اسلامی علاقه دارید، این کتاب می‌تواند انتخابی مناسب برای مطالعه‌ای نظری و تحلیلی باشد. اثر برای خوانندگانی جذاب است که می‌خواهند عصر عباسیان را فقط از مسیر رویدادها دنبال نکنند و درباره ساختار دولت، اقتصاد، جامعه و نقش دین در قدرت سیاسی پرسش‌های جدی‌تری مطرح کنند.

این کتاب همچنین برای علاقه‌مندان به نظریه‌های ماکس وبر، مارکس و انگلس درباره جوامع شرقی مناسب است؛ به‌ویژه کسانی که می‌خواهند کاربرد و کاستی‌های این الگوها را در بررسی یک نمونه تاریخی ببینند. اگر موضوعاتی مانند ایدئولوژی سیاسی، اقتدار مذهبی، رابطه دین و دولت، زمین‌داری، آبیاری و ساختار روستاها برایتان اهمیت دارد، نگاهی جامعه شناختی به عصر عباسیان مطالعه‌ای متمرکز و مسئله‌محور در اختیار شما می‌گذارد.