زن و جنسیت در پیش از تاریخ (ندایتاریخ) اثر سمانه نظیف
کتاب زن و جنسیت در پیش از تاریخ (ندایتاریخ)
معرفی کتاب زن و جنسیت در پیش از تاریخ (ندایتاریخ)
اگر تاریخ انسان را فقط از دریچه نقش‌های مردان بخوانیم، بخش بزرگی از داستان جوامع پیشین نادیده می‌ماند. کتاب زن و جنسیت در پیش از تاریخ (ندایتاریخ) نوشته سمانه نظیف و حامد وحدتی‌نسب، تلاشی است برای پیدا کردن زنان گمشده در روایت‌های تاریخی و بازخوانی جایگاه آنان در مسیر دگرگشت انسان.
این کتاب با تمرکز بر زنان و جنسیت در جوامع پیش از تاریخ، می‌پرسد زنان در شکل‌گیری زندگی اجتماعی، انتقال فرهنگ و پیشرفت جوامع چه نقشی داشته‌اند. نویسندگان با تکیه بر شواهد باستان‌شناسی و رویکردی میان‌رشته‌ای، تصویری فعال و چندلایه از زنان ارائه می‌کنند؛ تصویری که آنان را نه تماشاگران منفعل، بلکه اعضایی اثرگذار در روند زندگی انسانی نشان می‌دهد.
درباره کتاب زن و جنسیت در پیش از تاریخ (ندایتاریخ)
روایت‌های سنتی درباره پیش از تاریخ، اغلب شکار، تهیه گوشت، آغاز دوپای‌راه‌رفتن و دیگر تحولات مهم انسان را به مردان نسبت داده‌اند. در چنین روایت‌هایی، زنان گاهی تنها در نقش کسانی تصویر شده‌اند که در پایگاه‌های خانگی منتظر بازگشت مردان می‌ماندند. زن و جنسیت در پیش از تاریخ (ندایتاریخ) این نگاه مردمحور را به چالش می‌کشد و می‌کوشد با بازخوانی مواد و یافته‌های باستان‌شناسی، سهم زنان را در این روند آشکار کند.
ابزارها، زیورآلات، نقاشی‌ها و پیکره‌های به‌جامانده از جوامع گذشته، در این بررسی اهمیت ویژه‌ای دارند. این شواهد امکان می‌دهند نقش زنان در فعالیت‌هایی مانند شکار، گردآوری خوراک، کشاورزی، تولید صنایع دستی و برگزاری مراسم مذهبی دوباره بررسی شود. بر اساس این خوانش، زنان می‌توانستند شکارچی و گردآورنده خوراک باشند، در غارهای دوران پارینه‌سنگی نقاشی کنند و در برخی جوامع به‌عنوان شمن‌های شفابخش یا بزرگ خاندان شناخته شوند.
یکی از موضوعات قابل‌توجه کتاب، نقش زنان در گسترش جمعیت و انتقال فرهنگ است. در میان برخی گروه‌های انسان نئاندرتال، شواهد نشان می‌دهد که زنان خانواده خود را ترک می‌کردند و به گروه‌های تازه می‌پیوستند. چنین جابه‌جایی‌هایی نشان می‌دهد که زنان در پیوند میان گروه‌ها و انتقال تجربه‌های فرهنگی نقش محوری داشته‌اند. از سوی دیگر، پیکره‌های زنانه که از دوران پارینه‌سنگی جدید تا دوره‌های متأخر در محوطه‌های گوناگون یافت شده‌اند، می‌توانند نشانه‌ای از اهمیت زنان، احترام به آنان یا ارتباطشان با باورهای مربوط به الهه‌ها و بزرگ خاندان باشند.
کتاب در بررسی روابط قدرت میان زنان و مردان، از ساده‌سازی پرهیز می‌کند. نمی‌توان ساختار همه جوامع پیش از تاریخی را تنها با مفهوم سلطه مردان بر زنان توضیح داد؛ زیرا این روابط در زمان‌ها و جوامع مختلف، پیچیده و متنوع بوده‌اند. درباره وجود مادرسالاری در برخی دوره‌ها و جوامع نیز قطعیتی روشن وجود ندارد، اما شواهد نشان می‌دهد زنان همواره جنس دوم تاریخ نبوده‌اند و در کنار مردان، وظایف کلیدی بر عهده داشته‌اند.
در بخش‌هایی که به جنوب غرب آسیا مربوط می‌شود، زنان در نقش‌هایی مانند بافنده، سفالگر و حتی کاتب باسواد دیده می‌شوند. با این حال، بررسی دقیق‌تر نشان می‌دهد که در همین دوره‌ها روند تثبیت جایگاه فرودست زنان نیز آغاز شده است؛ به‌گونه‌ای که آنان برای انجام بسیاری از امور به اجازه مردی از خانواده نیاز داشتند و کم‌کم از نقش‌های محوری در اداره جامعه کنار گذاشته شدند. رویکرد فمینیستی کتاب، این تغییرات را به مسئله‌ای برای بازاندیشی درباره تاریخ اجتماعی زنان تبدیل می‌کند.
خواندن این اثر فرصتی است برای reconsider کردن تصویری که از زندگی زنان در پیش از تاریخ داریم. کتاب نشان می‌دهد که باستان‌شناسی، هنگامی که با انسان‌شناسی، جامعه‌شناسی، تاریخ و مطالعات زنان همراه می‌شود، می‌تواند سکوت روایت‌های قدیمی را بشکند و نشانه‌های فعالیت، قدرت، مسئولیت و حضور اجتماعی زنان را آشکارتر کند.
نویسنده کتاب زن و جنسیت در پیش از تاریخ (ندایتاریخ)
سمانه نظیف، در این اثر همراه با حامد وحدتی‌نسب، به سراغ موضوعی رفته است که در بسیاری از روایت‌های مربوط به دگرگشت انسان و جوامع پیشین کمتر دیده شده است: زندگی و جایگاه اجتماعی زنان. تمرکز نویسندگان بر شواهد باستان‌شناسی، در کنار استفاده از دیدگاه‌های میان‌رشته‌ای، به کتاب امکان می‌دهد نقش زنان را در فعالیت‌های روزمره، تولید، باورهای مذهبی، پیوندهای اجتماعی و انتقال فرهنگ بررسی کند.
نگاه نویسندگان تنها به بازشماری نقش‌های زنان محدود نمی‌شود؛ آنان درباره رابطه جنسیت و قدرت نیز پرسش می‌کنند. نتیجه، روایتی است که زنان را از حاشیه به متن می‌آورد و نشان می‌دهد تاریخ جوامع انسانی بدون توجه به تجربه و کنش زنان، کامل نخواهد بود.
خرید کتاب زن و جنسیت در پیش از تاریخ (ندایتاریخ) به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟
این کتاب برای پژوهشگران و دانشجویان باستان‌شناسی، تاریخ، انسان‌شناسی، جامعه‌شناسی و مطالعات زنان انتخابی مناسب است؛ به‌ویژه برای کسانی که می‌خواهند نقش زنان را در جوامع پیش از تاریخ با تکیه بر شواهد و تحلیل‌های میان‌رشته‌ای بررسی کنند. علاقه‌مندان به تاریخ اجتماعی، دگرگشت انسان و زندگی روزمره جوامع باستانی نیز از موضوعات آن بهره خواهند برد.
اگر به کتاب‌هایی درباره زنان در تاریخ علاقه دارید، این اثر شما را با پرسش‌هایی درباره شکار، کشاورزی، صنایع دستی، آیین‌های مذهبی، هنر، خانواده، قدرت و انتقال فرهنگ روبه‌رو می‌کند. همچنین اگر می‌خواهید روایت‌های مردمحور درباره گذشته را دوباره ارزیابی کنید، رویکرد فمینیستی و شواهد باستان‌شناختی کتاب می‌تواند تجربه‌ای تحلیلی و تأمل‌برانگیز برایتان بسازد. در نهایت، انتظار داشته باشید با اثری روبه‌رو شوید که به‌جای ارائه تصویری یکسان از زنان، تنوع نقش‌ها و پیچیدگی جایگاه آنان را در جوامع گوناگون پیشین دنبال می‌کند.
