چوب زیر بغل اثر بهمن فرسی
معرفی کتاب چوب زیر بغل: بازی در دو پرده، دو ضرب در دو مساوی بی‌نهایت
وقتی دختری در تاریکی شمعی بر تارک صحنه می‌نشاند و چشم‌به‌راه پهلوانی از جهان رؤیا می‌ماند، نمایش از یک قصه ساده فاصله می‌گیرد و به پرسشی درباره نجات، آرزو و سرنوشت تبدیل می‌شود. کتاب چوب زیر بغل: بازی در دو پرده، دو ضرب در دو مساوی بی‌نهایت مجموعه‌ای از دو نمایشنامه بهمن فرسی است که با زبان نمادین، موقعیت‌های انتزاعی و دغدغه‌های فلسفی، مخاطب را با لایه‌های پیچیده‌ای از وضعیت انسان روبه‌رو می‌کند.
این کتاب دو تجربه متفاوت اما هم‌جهت از تئاتر مدرن ایرانی را کنار هم قرار می‌دهد. نمایشنامه نخست در دو پرده و نمایشنامه دوم در یک پرده شکل گرفته است؛ با این حال، هر دو اثر از روایت مستقیم و واقع‌گرایانه فاصله دارند و خواننده را به فضایی می‌برند که در آن تصویر، گفت‌وگو، سکوت و نماد، همگی در ساختن معنا نقش دارند.
درباره کتاب چوب زیر بغل: بازی در دو پرده، دو ضرب در دو مساوی بی‌نهایت
«چوب زیر بغل» در فضایی سوررئال و نمادین می‌گذرد. دختری در ظلمات، شمعی را بر فراز صحنه قرار می‌دهد و آرزو می‌کند پهلوانی از جهان خیال پدیدار شود و نجاتش دهد. پهلوانی با دو چوب زیر بغل، تنی فرسوده و صدایی نیرومند وارد میدان می‌شود؛ حضوری که از همان ابتدا میان تصویر قهرمان و نشانه‌های ناتوانی فاصله‌ای معنادار ایجاد می‌کند. او در رجزخوانی طولانی، باشندگان را فرامی‌خواند تا خواسته‌های خود را مطرح کنند.
میدان این نمایش، میدان رویدادهای معمولی نیست. زنجیری کهن، سرِ پهلوان را به زمین و به ناپیدای آسمان پیوند داده و جز شاهدی مثالی، کسی در آن حضور ندارد. چنین ترکیبی از اشیا، شخصیت‌ها و موقعیت‌ها، واقعیت را به تصویری چندلایه تبدیل می‌کند؛ تصویری که در آن قدرت، آرزو، آزادی، تباهی و سرنوشت در برابر یکدیگر قرار می‌گیرند. کشمکش شخصیت‌ها همزمان جنبه‌ای فیزیکی و ذهنی دارد و تماشاگر را وامی‌دارد تا پشت ظاهر صحنه، مناسبات اجتماعی و سیاسی و نگرانی‌های انسانی نهفته در آن را دنبال کند.
«دو ضرب در دو مساوی بی‌نهایت» تک‌پرده‌ای است با فضایی انتزاعی و دیالوگ‌هایی فلسفی. شخصیت‌های آن در جست‌وجوی مفاهیم بنیادی زندگی و هستی‌اند و در مسیر این جست‌وجو با پرسش‌هایی مواجه می‌شوند که پاسخ قطعی ندارند. آن‌ها می‌کوشند معنای زندگی و جایگاه انسان را در جهانی سرشار از تضاد و تناقض پیدا کنند، اما همین تلاش، بحران هویت و دشواری رسیدن به حقیقت را آشکارتر می‌کند.
فرسی در این نمایشنامه از زبان پیچیده، ساختار غیرخطی، مونولوگ‌های فلسفی و دیالوگ‌های سریع و پرتنش بهره می‌گیرد. این ویژگی‌ها، فضای ابسورد و حس بی‌معنایی را تقویت می‌کنند؛ اما اثر را به تجربه‌ای صرفاً مبهم تبدیل نمی‌سازند. خواننده می‌تواند در خلال گفت‌وگوها و تصاویر، درباره ماهیت وجود، تضادهای درونی انسان و امکان یا ناممکن بودن یافتن معنا تأمل کند. در واقع، کتاب پاسخ‌های آماده ارائه نمی‌دهد؛ بلکه پرسش‌هایی را پیش می‌کشد که پس از پایان خواندن نیز ادامه پیدا می‌کنند.
کنار هم قرار گرفتن این دو نمایشنامه، تصویری از نگرش بهمن فرسی به انسان معاصر و جامعه ارائه می‌کند. در هر دو اثر، شخصیت‌ها و موقعیت‌ها بیشتر از آنکه فقط بخشی از یک داستان باشند، حامل نشانه‌هایی درباره قدرت، میل، ترس، بی‌معنایی و بحران هویت‌اند. به همین دلیل، خواندن کتاب می‌تواند هم برای علاقه‌مندان ادبیات نمایشی و هم برای کسانی که به تئاتر نمادین و فلسفی علاقه دارند، تجربه‌ای تأمل‌برانگیز باشد.
نویسنده کتاب چوب زیر بغل: بازی در دو پرده، دو ضرب در دو مساوی بی‌نهایت
بهمن فرسی از نمایشنامه‌نویسان معاصر ایران است که در آثار خود به تحلیل و نقد جامعه و انسان معاصر پرداخته است. در این کتاب، دغدغه‌های او از مسیر شخصیت‌های نمادین، گفت‌وگوهای فلسفی و ساختارهای غیرمتعارف آشکار می‌شود. او به‌جای توضیح مستقیم مسائل، مخاطب را در برابر تصویرها و موقعیت‌هایی قرار می‌دهد که نیازمند تفسیر و مشارکت ذهنی‌اند.
«چوب زیر بغل» از نخستین نمایشنامه‌های فرسی است و در اوایل دهه ۱۳۴۰ نوشته شد. این اثر در سال ۱۳۴۶ در پانزده شب در انجمن ایران و آمریکا و سپس در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران روی صحنه رفت. نمایشنامه دیگر کتاب نیز پیش از انقلاب، در قالب اقتباسی تلویزیونی، با نویسندگی و کارگردانی فرسی تولید و از تلویزیون ملی ایران پخش شد. این پیشینه اجرایی، پیوند آثار با تجربه تئاتری و تصویری را نشان می‌دهد، بی‌آنکه از استقلال ادبی و فکری آن‌ها کم کند.
خرید کتاب چوب زیر بغل: بازی در دو پرده، دو ضرب در دو مساوی بی‌نهایت به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟
اگر به نمایشنامه‌های مدرن ایرانی، تئاتر سوررئال، زبان نمادین و روایت‌های انتزاعی علاقه دارید، این کتاب می‌تواند انتخابی مناسب برای شما باشد. همچنین اگر از آثاری لذت می‌برید که به‌جای روایت سرراست، ذهن‌تان را با پرسش‌هایی درباره قدرت، آزادی، آرزو، سرنوشت و معنای زندگی درگیر می‌کنند، از خواندن این مجموعه بهره خواهید برد.
این کتاب برای خوانندگانی مناسب است که با متن‌های فلسفی و دیالوگ‌های چندلایه ارتباط برقرار می‌کنند و دوست دارند در تفسیر اثر نقش فعال داشته باشند. نباید انتظار یک داستان خطی با پاسخ‌های روشن را داشت؛ تجربه این دو نمایشنامه بیشتر بر کشف تدریجی نشانه‌ها، دنبال کردن کشمکش‌های ذهنی و تأمل درباره وضعیت انسان استوار است. در نهایت، چوب زیر بغل: بازی در دو پرده، دو ضرب در دو مساوی بی‌نهایت برای کسانی پیشنهاد می‌شود که می‌خواهند با نمونه‌ای اثرگذار از درام مدرن ایران روبه‌رو شوند و پس از بستن کتاب، همچنان درباره معنا و بی‌معنایی جهان نمایش بیندیشند.
