گلدان بازی در یک پرده
معرفی کتاب گلدان بازی در یک پرده
اگر نمایشنامه را فقط گفتوگویی میان چند شخصیت ندانیم، «گلدان بازی در یک پرده» اثری است که خودِ صحنه، صدا، سکوت و حرکت را به عناصر فعال روایت تبدیل میکند. این نمایشنامه از بهمن فرسی، در فضایی میان شعر، معما و تئاتر شکل میگیرد و مخاطب را با عشقی روبهرو میکند که زیر فشار سنت، اقتدار پدر و خشونت فضای بیرون، امکان رسیدن به فصل ثمر دادن را از دست میدهد.
فرسی در این اثر به جای ساختن روایتی ساده و خطی، جهانی چندلایه میآفریند؛ جهانی که در آن زندگی و بازی، واقعیت و اجرا، و عشق و جدایی پیوسته به یکدیگر بازمیگردند. نتیجه، متنی نمایشی و تأملبرانگیز است که برای خواندن و اندیشیدن به سازوکار تئاتر، روابط انسانی و نیروهای پنهان محدودکننده طراحی شده است.
درباره کتاب گلدان بازی در یک پرده
در مرکز نمایش، دختر و پسری قرار دارند که عاشق یکدیگرند، اما چیزی در درونشان دستوپا و ارادهشان را بسته است. در خانهای که «گلدان» نام آن را تداعی میکند، جبروت سنت در کالبد پدری زمینگیر فرمان میراند. این پدر فقط یک شخصیت خانوادگی نیست؛ حضور او تصویری از نظمی است که بر رابطهها سایه میاندازد و انتخاب فردی را دشوار میکند. در برابر این اقتدار، عشق جوانها قرار دارد؛ عشقی که میخواهد به بار بنشیند، اما پیش از رسیدن به فصل چیدن میوه، با موانعی عمیق و بیرونی روبهرو میشود.
فضای خانه به خیابان باز میشود و آنسوی خیابان، میدان مشق و سربازخانه قرار دارد. صداهایی مانند ترمز ماشین، زوزه حیوان زخمی، شیپور، مشق سربازان، شلاق و تیربار، فقط جلوههای صوتی صحنه نیستند؛ هرکدام حضوری نمایشی دارند و در ساختن فشار و اضطراب اثر مشارکت میکنند. به این ترتیب، محیط بیرون به نیرویی زنده تبدیل میشود که آرامش خانه و امکان زیستن عشق را پیوسته تهدید میکند.
«گلدان بازی در یک پرده» را میتوان شعری صحنهای و معمایی دانست که دریافت کلیت آن به مکث و بازخوانی نیاز دارد. نمایشنامه همهچیز را بهصورت مستقیم توضیح نمیدهد و مخاطب را به کشف رابطه میان نشانهها، صداها و موقعیتها دعوت میکند. در بخش دیگری از این جهان نمایشی، عشق قدیمی مرد و زن پس از دورهای جدایی دوباره به صحنه بازمیگردد. مرد نمایشنامهای نوشته و نزد زن آمده است تا آن را اجرا کنند؛ اما خودِ نمایشنامه به چیستان عشق گذشته و موجود میان آن دو تبدیل میشود.
روایت این رابطه میان «بازی» و «زندگی» رفتوآمد میکند و از عشق مهجور و معصوم به سوی عشقی پیچیدهتر حرکت میکند. وفاداری و بیوفایی، خواستن و ناخواستن، و علاقه مشترک به تئاتر، پیوند این دو را هم زنده نگه میدارد و هم زخمی میکند. در پایان، تصویر ارههایی که جدایی میآفرینند و اره عظیمی که پهنای دهانه صحنه را درمینوردد، به تصویری تکاندهنده از بریدن و گسست بدل میشود. حتی پرده نیز در این منطق نمایشی، مسئلهای قابل پرسش است؛ انگار نمایش نمیخواهد به آرامی بسته شود و پایان قطعی را بپذیرد.
اهمیت کتاب در همین پیوند میان متن و اجراست. صدا، فضای صحنه و افکتها در آن نقش تزئینی ندارند، بلکه بخشی از معنا و کشمکشاند. خواننده با نمایشنامهای مواجه میشود که درباره عشق است، اما در همان حال درباره قدرت، سنت، جدایی، حافظه و ظرفیتهای خود تئاتر نیز پرسش میکند. این ویژگی، مطالعه اثر را به تجربهای نیازمند دقت و تأمل تبدیل میسازد.
نویسنده کتاب گلدان بازی در یک پرده
بهمن فرسی، نویسنده، نمایشنامهنویس و بازیگر ایرانی، در تبریز زاده شده است. او در عرصههای گوناگون هنری از جمله نمایشنامهنویسی، بازیگری تئاتر، فیلمسازی، شعر، نقاشی، مجسمهسازی و داستاننویسی فعالیت کرده و در لندن نیز نشر خاک را راهاندازی کرده است. گستردگی این تجربهها در نوع نگاه نمایشی او به متن بازتاب پیدا میکند؛ در اینجا کلمات تنها برای روایت یک ماجرا به کار نمیروند، بلکه با صدا، حرکت، فضا و امکان اجرای صحنهای در ارتباطاند.
فرسی از چهرههای پیشگام و نواندیش نمایشنامهنویسی و ادبیات نوین ایران معرفی شده است. در «گلدان بازی در یک پرده» نیز توجه او به مرز میان زندگی و تئاتر، استفاده معنادار از صداهای بیرونی و پرداخت نمادین به عشق و جدایی، نشان میدهد که با متنی روبهرو هستیم که از مخاطب خود مشارکت ذهنی میخواهد.
خرید کتاب گلدان بازی در یک پرده به چه کسانی پیشنهاد میشود؟
این کتاب برای خوانندگانی مناسب است که به نمایشنامه فارسی، تئاتر معاصر و متنهای نمادین و چندلایه علاقه دارند. اگر از آثاری لذت میبرید که در آنها صحنه فقط محل وقوع رویداد نیست و صدا، سکوت و فضای بیرون نیز مانند شخصیتها اثر میگذارند، این نمایشنامه میتواند انتخابی درخور باشد.
مطالعه آن به کسانی پیشنهاد میشود که میخواهند رابطه میان عشق و فشار اجتماعی، سنت و انتخاب فردی، یا زندگی واقعی و بازی نمایشی را دنبال کنند. همچنین اگر به متنهایی علاقهمندید که پاسخهای آماده ارائه نمیکنند و شما را به بازخوانی، کشف نشانهها و تفسیر پایان دعوت میکنند، «گلدان بازی در یک پرده» تجربهای متفاوت پیش رویتان میگذارد. از این کتاب نباید انتظار روایتی ساده و صرفاً سرگرمکننده داشت؛ با اثری روبهرو خواهید شد که فضای زخمی و پرتنش خود را تا پایان حفظ میکند و تئاتر را هم موضوع روایت و هم ابزار بیان آن قرار میدهد.











