جهان منشی ایرانی (یک‌تاریخ‌سینمایی) شیرازه‌کتاب‌ما اثر گلبرگ رکاب طلایی

معرفی کتاب جهان منشی ایرانی (یک‌تاریخ‌سینمایی) شیرازه‌کتاب‌ما

سینما در ایران فقط با ورود دوربین و نمایش فیلم آغاز نشد؛ این هنر نوپا در جامعه‌ای شکل گرفت که از همان ابتدا با تنوع قومی، زبانی و دینی و با رفت‌وآمد ایده‌ها و تجربه‌های گوناگون روبه‌رو بود. کتاب جهان منشی ایرانی (یک‌تاریخ‌سینمایی) شیرازه‌کتاب‌ما اثر گلبرگ رکاب طلایی، این بستر اجتماعی و فرهنگی را به نقطه آغاز مطالعه خود تبدیل می‌کند و می‌پرسد سینمای ایران چگونه در میان تجربه‌های محلی و جریان‌های جهانی شکل گرفت.

این اثر پژوهشی، تاریخ اجتماعی ایران را با تاریخ سینما پیوند می‌دهد و مفهوم «جهان‌منشی» را برای توضیح زیست در جهانی چندفرهنگی و متکثر به کار می‌گیرد. حاصل، روایتی است که سینمای آغازین ایران را نه پدیده‌ای جدا از جامعه، بلکه بخشی از تجربه گسترده‌تر مدرنیته، هویت و دگرگونی فرهنگی می‌بیند.

درباره کتاب جهان منشی ایرانی (یک‌تاریخ‌سینمایی) شیرازه‌کتاب‌ما

کتاب با بررسی فضای تاریخی و فرهنگی اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی آغاز می‌شود؛ دوره‌ای که شهرهای بزرگ ایران، به‌ویژه تهران، محل حضور و تعامل گروه‌ها و جوامع مختلف بودند. نویسنده نشان می‌دهد این چندگانگی اجتماعی چگونه در زندگی روزمره و ساختار شهری بازتاب پیدا کرد و چگونه امکان تبادل زبان‌ها، دیدگاه‌ها و تجربه‌ها را فراهم آورد. در این نگاه، فرهنگ ایرانی پدیده‌ای یکدست نیست، بلکه در برخورد و گفت‌وگوی نیروهای متنوع شکل می‌گیرد.

رکاب طلایی سپس مسیر شکل‌گیری سینمای ایران را دنبال می‌کند: از ورود فناوری فیلم‌برداری و نمایش فیلم تا تأسیس سالن‌های سینما و تولید نخستین فیلم‌های کشور. او بررسی می‌کند که سینمای نوپا چگونه هویت‌های گوناگون را بازنمایی و گاهی بازآفرینی کرد. نقش مهاجران، اقلیت‌های مذهبی و هنرمندان خارجی فعال در ایران نیز در همین فرایند بررسی می‌شود؛ گروه‌هایی که در شکل‌گیری فضای فرهنگی و هنری آن دوران سهم داشتند.

یکی از محورهای مهم کتاب، رابطه میان «جهانی بودن» و «ایرانی بودن» است. سینمای ایران در آغاز راه از الگوهای جهانی تأثیر می‌پذیرفت، اما هم‌زمان می‌کوشید روایت‌هایی متناسب با تجربه و فرهنگ ایرانی ارائه دهد. نویسنده با استفاده از منابع آرشیوی، مطبوعات قدیمی و اسناد تصویری، این رفت‌وبرگشت میان تأثیرپذیری و بازتعریف را دنبال می‌کند. در ادامه، اشاره به سینمای پیش از انقلاب و فیلم‌ها و فیلم‌سازانی مانند فریدون گله و عباس کیارستمی، و نیز سینمای پس از انقلاب و آثاری از محسن مخملباف، نشان می‌دهد که این بحث چگونه به دگرگونی تخیل ایرانی در قاب سینما مربوط می‌شود.

رویکرد کتاب میان‌رشته‌ای است و تحلیل نظری را با روایت تاریخی و توجه به اسناد فرهنگی همراه می‌کند. در نتیجه، خواننده فقط با فهرستی از نخستین رویدادهای سینمایی روبه‌رو نیست؛ بلکه می‌بیند بحث مدرنیته در سینمای ایران از تجربه‌های محلی و اجتماعی کشور جدا نیست. جهان‌منشی در این چارچوب، هم به شکل‌گیری فرهنگی ناهمگون و سینمایی چندصدا کمک می‌کند و هم با تأکید بر حاکمیت و هویت ملی در ایران در حال نوسازی پیوند می‌یابد. زبان روان و جذاب کتاب، مطالعه این پژوهش تاریخی را برای علاقه‌مندان سینما و تاریخ قابل‌دسترس‌تر می‌کند.

نویسنده کتاب جهان منشی ایرانی (یک‌تاریخ‌سینمایی) شیرازه‌کتاب‌ما

گلبرگ رکاب طلایی پژوهشگر و استاد مطالعات خاورمیانه در دانشگاه سیتون هال است. او در این کتاب با نگاهی میان‌رشته‌ای، تاریخ سینما را در کنار تاریخ اجتماعی، فرهنگ شهری و مسئله تنوع قومی، زبانی و دینی بررسی می‌کند. تمرکز او بر این است که تجربه مدرنیته در ایران را از دل تجربه‌های بومی و مناسبات اجتماعی کشور توضیح دهد، نه صرفاً از مسیر الگوهای غربی یا صنعتی‌شدن.

روش نویسنده بر کنار هم گذاشتن اسناد آرشیوی، مطبوعات قدیمی و مدارک تصویری استوار است. او با این شیوه، تحولات سینمای ایران را در ارتباط با جامعه‌ای چندفرهنگی می‌خواند و نشان می‌دهد که چگونه سینما در شکل‌گیری تصور ایرانی از جهان، هویت و مدرنیته نقش داشته است.

خرید کتاب جهان منشی ایرانی (یک‌تاریخ‌سینمایی) شیرازه‌کتاب‌ما به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به تاریخ سینمای ایران علاقه دارید و می‌خواهید ریشه‌های اجتماعی و فرهنگی آن را فراتر از فهرست فیلم‌ها و فیلم‌سازان دنبال کنید، این کتاب انتخابی مناسب برای شماست. اثر حاضر برای خوانندگانی جذاب است که به رابطه سینما با مدرنیته، هویت ملی، فرهنگ شهری و تحولات تاریخی ایران توجه دارند و می‌خواهند بدانند تنوع جامعه چگونه به زبان تصویری سینما راه پیدا کرده است.

این کتاب همچنین به علاقه‌مندان مطالعات خاورمیانه، تاریخ اجتماعی ایران، فرهنگ اقلیت‌ها و پژوهش‌های میان‌رشته‌ای پیشنهاد می‌شود. اگر از آثاری لذت می‌برید که یک پدیده هنری را در پیوند با ساختارهای اجتماعی و تجربه‌های روزمره بررسی می‌کنند، در اینجا با روایتی تحلیلی اما روان روبه‌رو خواهید شد.

از این کتاب انتظار داشته باشید که نگاهتان به آغاز سینمای ایران را گسترده‌تر کند: سینمایی که هم از جریان‌های جهانی اثر می‌گرفت و هم در جست‌وجوی بیان ایرانی بود. جهان منشی ایرانی (یک‌تاریخ‌سینمایی) شیرازه‌کتاب‌ما برای مطالعه‌ای دقیق درباره سینما، تنوع فرهنگی و مسیر شکل‌گیری هویت مدرن در ایران مناسب است.