یادگارنامه دکتر محمد محمدیملایری، بیست و یک گفتار اثر ایرج افشار

کتاب یادگارنامه دکتر محمد محمدیملایری، بیست و یک گفتار
(بیست و یک گفتار همراه با بخش منتشر نشده از تاریخ و فرهنگ ایران)
معرفی کتاب یادگارنامه دکتر محمد محمدیملایری، بیست و یک گفتار: همراه با بخش منتشر نشده از تاریخ و فرهنگ ایران (موسیقی ایرانی در دوره ساسانیان)
برای فهم جایگاه ایران در شکلگیری تمدن اسلامی، باید به دورهای نگاه کرد که در آن، شکست سیاسی به معنای پایان فرهنگ و نهادهای یک جامعه نبود. کتاب «یادگارنامه دکتر محمد محمدیملایری، بیست و یک گفتار: همراه با بخش منتشر نشده از تاریخ و فرهنگ ایران (موسیقی ایرانی در دوره ساسانیان)» مجموعهای از جستارهای تاریخی و فرهنگی است که با ادای احترام به دکتر محمد محمدیملایری، به بررسی پیوند میان ایران ساسانی و جهان اسلام میپردازد.
این اثر به سراغ یکی از حساسترین فصلهای تاریخ ایران میرود: واپسین سالهای حکومت ساسانی، حمله اعراب به ایران، دلایل شکست ایرانیان و پیامدهای آن. با این حال، موضوع کتاب تنها روایت یک فروپاشی سیاسی نیست؛ مسئله اصلی آن، شناخت تداوم فرهنگ، اندیشه و ساختارهای ایرانی در دوره پس از این تحول تاریخی است.
درباره کتاب یادگارنامه دکتر محمد محمدیملایری، بیست و یک گفتار: همراه با بخش منتشر نشده از تاریخ و فرهنگ ایران (موسیقی ایرانی در دوره ساسانیان)
این یادگارنامه از بیست و یک گفتار تشکیل شده است؛ گفتارهایی که در بزرگداشت مقام علمی و پژوهشهای دکتر محمد محمدیملایری گرد آمدهاند. محور مشترک نوشتهها، بازخوانی تاریخ ایران و توجه به نقش ژرف فرهنگ ایرانی در دگرگونیهای پس از پایان دوره ساسانی است. نویسندگان میکوشند تصویر تاریخی را از سطح روایتهای سادهشده فراتر ببرند و زمینههای اجتماعی، سیاسی و اداری این دوره را با نگاهی تحلیلی بررسی کنند.
بخشی از کتاب به وضعیت نابسامان ایران در اواخر حکومت ساسانی و چگونگی حمله به کشور اختصاص دارد. در این بحث، علتهای شکست ایرانیان و نتایج آن بررسی میشود؛ اما کتاب در همان نقطه متوقف نمیماند. از نگاه این مجموعه، تغییر حکومت الزاماً به معنای محو شدن میراث فرهنگی و ساختارهای پیشین نیست. به همین دلیل، تداوم ارزشهای فرهنگی، نهادهای اداری و شیوههای کشورداری ساسانی در دوره اسلامی، یکی از موضوعات اساسی اثر است.
کتاب همچنین به روش برخی مورخان و نویسندگان عرب در بازنمایی تاریخ ایران میپردازد. مسئله تعریب نامهای خانوادگی و جغرافیایی و نیز تحریف تاریخ اجتماعی و سیاسی ایرانیان، در این چارچوب بررسی میشود؛ تحریفهایی که میتوانست فرهنگ و تمدن پیش از اسلام ایران را کماهمیت نشان دهد. این نگاه انتقادی، خواننده را به سنجش روایتهای تاریخی و توجه به زاویه دید راویان دعوت میکند، بیآنکه تاریخ را تنها از دریچه پیروزی سیاسی یا شکست نظامی ببیند.
یکی از ویژگیهای مهم مجموعه، بررسی جامعهشناختی انتقال فرهنگ عصر ساسانی به عصر اسلامی است. در این بخش، نقش ایران در شکلگیری و رشد تمدن اسلامی و میزان وامداری ساختارهای اداری، دیوانی، سیاسی و اجتماعی جهان نوپای مسلمان به فرهنگ ایرانشهر بررسی میشود. کتاب نشان میدهد که برای شناخت سازمان حکومت، دفتر و دیوان و شیوههای فرمانروایی در دوره اسلامی، توجه به میراث علمی و سیاسی و اجتماعی ایران ضرورت دارد.
در کنار این مباحث، بخش منتشرنشدهای درباره تاریخ و فرهنگ ایران نیز در کتاب آمده است که به موسیقی ایرانی در دوره ساسانیان اختصاص دارد. حضور این بخش، دامنه اثر را از تاریخ سیاسی و اداری فراتر میبرد و به یکی از نمودهای فرهنگی ایران باستان توجه میکند. بنابراین خواننده با مجموعهای روبهروست که هم شکست و دگرگونی تاریخی را بررسی میکند و هم به ماندگاری عناصر فرهنگی در گذر از یک دوره به دوره دیگر میپردازد.
نویسنده کتاب یادگارنامه دکتر محمد محمدیملایری، بیست و یک گفتار: همراه با بخش منتشر نشده از تاریخ و فرهنگ ایران (موسیقی ایرانی در دوره ساسانیان)
ایرج افشار نویسنده این کتاب است و این مجموعه را در قالب یادگارنامهای برای دکتر محمد محمدیملایری عرضه میکند. جهتگیری اثر، بر پژوهش تاریخی، بازبینی روایتهای رایج و آشکار کردن پیوندهای فرهنگی و نهادی میان ایران ساسانی و دوره اسلامی استوار است. در این رویکرد، تاریخ فقط شرح رویدادها نیست؛ بلکه عرصهای برای بررسی جامعه، نهادهای اداری، شیوههای حکومت و استمرار اندیشه و فرهنگ نیز به شمار میآید.
اهمیت کار در این است که موضوعی چندلایه را دنبال میکند: از یک سو علتهای شکست و پیامدهای حمله به ایران را میکاود و از سوی دیگر، سهم ایران را در پیدایش و نضج تمدن اسلامی برجسته میسازد. خواننده در جریان مطالعه، با نگاهی روبهرو میشود که به جای حذف یا کمرنگ کردن میراث ایران، به تداوم آن در ساختارهای جدید توجه دارد.
خرید کتاب یادگارنامه دکتر محمد محمدیملایری، بیست و یک گفتار: همراه با بخش منتشر نشده از تاریخ و فرهنگ ایران (موسیقی ایرانی در دوره ساسانیان) به چه کسانی پیشنهاد میشود؟
این کتاب برای خوانندگانی مناسب است که به تاریخ ایران، دوره ساسانیان و تحولات پس از حمله اعراب علاقه دارند و میخواهند این دوره را فراتر از یک روایت نظامی یا سیاسی بشناسند. اگر درباره علتهای شکست ایران، پیامدهای این دگرگونی و سرنوشت نهادهای اداری و فرهنگی پس از آن مطالعه میکنید، گفتارهای این مجموعه میتواند نگاه شما را به تداوم تاریخی ایران گستردهتر کند.
همچنین علاقهمندان به تاریخ اجتماعی و فرهنگی، جامعهشناسی تاریخی، تاریخ تمدن اسلامی و بررسی روایتهای تاریخی از این اثر بهره خواهند برد. کسانی که میخواهند نقش ایرانشهر را در شکلگیری ساختارهای دیوانی، سیاسی و اجتماعی دوره اسلامی دنبال کنند، با موضوعی متناسب با دغدغه خود روبهرو میشوند. بخش مربوط به موسیقی ایرانی در دوره ساسانیان نیز برای دوستداران تاریخ فرهنگ و هنر ایران جذاب است.
در نهایت، این یادگارنامه انتخابی مناسب برای خوانندگانی است که از آثار پژوهشی چندموضوعی استقبال میکنند؛ آثاری که هم به یک شخصیت علمی ادای احترام دارند و هم با بررسی تاریخ، فرهنگ، نهادها و شیوههای روایت، پرسشهایی جدی درباره تداوم میراث ایرانی در دوره اسلامی پیش میکشند.











