یادی از خیالی (دفتر شعر) اثر فریبرز رئیس دانا
معرفی کتاب یادی از خیالی (دفتر شعر)
گاهی شاعری از دل حوزه‌ای دیگر به سراغ شعر می‌آید و جهان ذهنی خود را در قالبی متفاوت آشکار می‌کند. «یادی از خیالی (دفتر شعر)» مجموعه‌ای از سروده‌های فریبرز رئیس داناست؛ مجموعه‌ای که خیال، آهنگ ذهن و بازتاب جهانی واقعی و پرتنش را در کنار هم قرار می‌دهد و خواننده را به مواجهه با شعرهایی متنوع از نظر سبک و حال‌وهوا دعوت می‌کند.
این کتاب حاصل سال‌هایی است که نویسنده در کنار فعالیت‌های خود در حوزه اقتصاد سیاسی و علوم اجتماعی، شعر نیز سروده است. شعرهای دفتر بر اساس تاریخ سرایش مرتب شده‌اند، نه بر پایه مضمون یا فضای عاطفی آن‌ها. همین ترتیب، امکان دنبال‌کردن مسیر زمانی سروده‌ها را فراهم می‌کند و در عین حال نشان می‌دهد که مجموعه به یک لحن یا موضوع ثابت محدود نمی‌ماند.
درباره کتاب یادی از خیالی (دفتر شعر)
«یادی از خیالی» پیش از هر چیز دفتر شعرهایی است که از برخورد خیال شخصی با جهانی اجتماعی و تاریخی شکل گرفته‌اند. فریبرز رئیس دانا در یادداشت آغازین خود، شعر را حاصل خیال و آهنگ ذهن و بازتاب کردارگونه جهانی می‌داند که در آن زندگی می‌کنیم. بنابراین در این مجموعه، خیال از واقعیت جدا نیست؛ بلکه واقعیت در ذهن شاعر دگرگون می‌شود، آهنگ می‌گیرد و به تصویر، صدا و کلام تبدیل می‌شود.
تنوع سبک‌ها یکی از ویژگی‌های برجسته این دفتر است. شعرها را نمی‌توان تنها با یک فضای یکنواخت یا یک شیوه بیان خواند؛ زیرا هر سروده با تاریخ و حال‌وهوای خاص خود در مجموعه جای گرفته است. این تنوع، تجربه خواندن را مرحله‌به‌مرحله تغییر می‌دهد و از مخاطب می‌خواهد به جای جست‌وجوی یک الگوی ثابت، به حرکت شعرها میان سکوت، خشم، خاطره، انتظار و امید توجه کند.
در نخستین شعر مجموعه، با عنوان «قطعه‌ای آرام، از درون بی‌تاب»، صدای شعری با زمینه‌ای تاریخی و اجتماعی به گوش می‌رسد. این شعر که در سال ۱۳۴۵ و به یاد محمد مصدق سروده شده، از تقابل سکوت و فریاد، فرمان و مقاومت، گلوله و خون، و خاموشی و آگاهی سخن می‌گوید. فضای آن آرام به نظر می‌رسد، اما در زیر این آرامش، بی‌تابی و اعتراضی مداوم جریان دارد؛ همان دوگانگی‌ای که در عنوان شعر نیز بازتاب یافته است.
در این سروده، تصویرهایی از جوخه‌ها، خانه‌های سرد، فرومایگی، انتظار و خاموشی در کنار نشانه‌هایی از مقاومت و خروش قرار می‌گیرند. شعر از یک لحظه تاریخی فراتر می‌رود و کشمکش میان سرکوب و ایستادگی را به تجربه‌ای زنده و شنیداری تبدیل می‌کند. تکرار حرکت از سپیده قیام و صبح آگاهی تا شب خاموشی و دوباره صبح صادق فردا، به شعر حالتی دورانی می‌دهد؛ گویی تاریخ، با وجود شکست‌ها و دوره‌های رخوت، امکان بازگشت صدا و ستیز را در خود حفظ می‌کند.
خواندن این دفتر برای مخاطبانی ارزشمند است که شعر را فقط بیان احساسات فردی نمی‌دانند و به پیوند ادبیات با تاریخ، جامعه و تجربه جمعی علاقه دارند. در عین حال، کتاب به یک برداشت سیاسی یا اجتماعی محدود نمی‌شود؛ زیرا تنوع سروده‌ها و تفاوت فضای آن‌ها، امکان مواجهه‌ای چندلایه با زبان شاعرانه را فراهم می‌کند. خواننده باید انتظار داشته باشد با مجموعه‌ای روبه‌رو شود که گاه فشرده و تصویری، گاه آهنگین و گاه آمیخته با تأمل درباره جهان پیرامون است.
نویسنده کتاب یادی از خیالی (دفتر شعر)
فریبرز رئیس دانا چهره‌ای شناخته‌شده در حوزه‌های اقتصاد سیاسی و علوم اجتماعی است. حضور او در این دفتر، از زاویه‌ای دیگر به جهان فکری‌اش نگاه می‌کند: زاویه‌ای که در آن اندیشه اجتماعی و تاریخی، به جای توضیح مستقیم، از مسیر خیال و موسیقی ذهن به شعر تبدیل می‌شود.
سروده‌های این کتاب نشان می‌دهند که شعر برای نویسنده تنها ثبت یک احساس لحظه‌ای نیست. جهان بیرونی، رفتار آدم‌ها، رخدادهای تاریخی و صداهای خاموش جامعه در ذهن او بازتاب پیدا می‌کنند و سپس در قالب‌هایی متنوع به زبان می‌آیند. از همین رو، رویکرد او در این دفتر میان تجربه شخصی خیال و حساسیت نسبت به سرنوشت جمعی حرکت می‌کند. آشنایی با حوزه‌های اقتصاد سیاسی و علوم اجتماعی، در توجه شعرها به قدرت، مردم، مقاومت، تاریخ و آگاهی نمود پیدا می‌کند؛ بی‌آنکه مجموعه به یک متن تحلیلی تبدیل شود.
خرید کتاب یادی از خیالی (دفتر شعر) به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟
اگر به شعر معاصر فارسی با درون‌مایه‌های اجتماعی و تاریخی علاقه دارید، «یادی از خیالی» می‌تواند انتخابی مناسب برای شما باشد. این دفتر برای خوانندگانی جذاب است که از شعرهایی با فضای فشرده، تصویرهای پرتنش و حرکت میان سکوت و خروش لذت می‌برند و می‌خواهند نسبت میان خیال شاعرانه و جهان واقعی را دنبال کنند.
این کتاب همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که آثار فریبرز رئیس دانا را از منظر اقتصاد سیاسی و علوم اجتماعی می‌شناسند و اکنون می‌خواهند با وجه شعری نگاه او روبه‌رو شوند. اگر مطالعه شعرهایی درباره تاریخ، آگاهی، مقاومت، سرکوب و امید جمعی برایتان اهمیت دارد، این مجموعه فرصت مناسبی برای مکث و بازخوانی این مفاهیم در زبانی شاعرانه فراهم می‌کند.
در نهایت، «یادی از خیالی» برای مخاطبی مناسب است که از دفترهای شعر متنوع استقبال می‌کند و انتظار ندارد همه سروده‌ها یک لحن یا یک مضمون داشته باشند. ترتیب تاریخی شعرها و تفاوت فضای آن‌ها، کتاب را به تجربه‌ای برای خواندن تدریجی، مقایسه‌ای و تأمل‌برانگیز تبدیل می‌کند؛ تجربه‌ای که در آن هر شعر می‌تواند دریچه‌ای تازه به خیال، تاریخ و صدای پنهان جهان پیرامون باشد.
