قصه و قصهگویی در اسلام اثر عبدالرحمن ابن جوزی
کتاب قصه و قصهگویی در اسلام
(ترجمه کتاب القصاص و المذکرین امام ابن جوزی)
معرفی کتاب قصه و قصهگویی در اسلام‌ترجمهٔ کتاب‌القصاص والمذکرین امام ابوالفرج عبدالرحمن‌ابن‌جوزی
قصه در فرهنگ اسلامی فقط وسیله‌ای برای سرگرمی نیست؛ شیوه‌ای برای انتقال تجربه، باور، پند و نگاه انسان به جهان است. کتاب قصه و قصهگویی در اسلام‌ترجمهٔ کتاب‌القصاص والمذکرین امام ابوالفرج عبدالرحمن‌ابن‌جوزی با بررسی جایگاه قصه و قصه‌گو در فرهنگ مسلمانان، خواننده را با مبانی نظری و تاریخی این سنت ادبی آشنا می‌کند.
این اثر ترجمه‌ای از کتاب «القصاص والمذکرین» نوشته عبدالرحمن ابن جوزی است که ترجمه، مقدمه و تعلیقات آن را مهدی محبتی انجام داده است. کتاب، هم متن کلاسیک درباره قصهگویی را در اختیار خواننده می‌گذارد و هم با مقدمه و توضیحات خود، امکان درک بهتر زمینه‌های شکل‌گیری، تحول و اثرگذاری قصه در سنت اسلامی و ادبیات ایرانی را فراهم می‌کند.
درباره کتاب قصه و قصهگویی در اسلام‌ترجمهٔ کتاب‌القصاص والمذکرین امام ابوالفرج عبدالرحمن‌ابن‌جوزی
کتاب در چهار بخش تنظیم شده است. بخش نخست به سیر تحول قصه و قصهگویی در اسلام می‌پردازد و موضوعاتی مانند معنا و زمینه‌های پیدایش قصه، زمان و مکان برگزاری قصه‌گویی‌ها، قصه‌گویان مهم و مبانی نظری اسلام درباره قصه را بررسی می‌کند. از خلال این مباحث، قصه به‌عنوان پدیده‌ای فرهنگی و اجتماعی دیده می‌شود؛ پدیده‌ای که در شکل‌گیری و انتقال سنت‌ها نقش داشته است.
مقدمه بخش اول، سنت قصهگویی مسلمانان را به درختی تشبیه می‌کند که ریشه‌هایش در باورهای روایی عرب جاهلی قرار دارد و در گذر حدود چهارصد سال، از سنت‌های قصهگویی تمدن‌ها و فرهنگ‌هایی مانند ایران، روم، مصر و هند تأثیر پذیرفته است. این سنت‌ها در ادامه در چارچوب هویتی واحد به نام اسلام درهم آمیخته‌اند. چنین نگاهی، قصهگویی اسلامی را پدیده‌ای شکل‌گرفته از پیوند و تعامل فرهنگی معرفی می‌کند.
بخش دوم با عنوان «ابن جوزی و کتاب القصاص والمذکرین» به نویسنده و اثر او اختصاص دارد. در این بخش، خواننده با جایگاه ابن جوزی و کتابی که در ادامه ترجمه می‌شود، ارتباط روشن‌تری برقرار می‌کند. مقدمه و تعلیقات مهدی محبتی نیز به فهم بهتر متن و زمینه‌های فکری و ادبی آن کمک می‌کند، بی‌آنکه کتاب را از متن اصلی و موضوع بنیادین خود دور سازد.
بخش سوم با مقدمه مؤلف آغاز می‌شود و با یادکرد نخستین قصه‌گویان ادامه می‌یابد. پرسش‌های این بخش، ابعاد عملی و اخلاقی قصهگویی را پیش می‌کشند: چه کسی شایسته قصهگویی است؟ آیا قصهگویی بدون فرمان امیر جایز است؟ قصه‌ها را در چه زمانی باید گفت؟ و چگونه می‌توان قصهگویی را آموزش داد؟ در کنار این مباحث، از مهم‌ترین قصه‌گویان یاد می‌شود و قصه‌گویان بدعت‌گذار و دلایل نکوهش آنان نیز مورد توجه قرار می‌گیرد.
در این بخش، دیدگاه‌های بزرگان درباره نکوهش قصه و دلایل آن نیز مطرح می‌شود. بنابراین، کتاب تنها به معرفی قصه‌گویان یا شرح تاریخ قصهگویی بسنده نمی‌کند، بلکه درباره شرایط، زمان، صلاحیت و شیوه درست این کار نیز بحث می‌کند. بخش چهارم به فهرست‌ها و منابع اختصاص دارد و ساختار پژوهشی کتاب را کامل می‌کند.
ارزش این اثر در آن است که قصه را از زاویه‌ای چندلایه بررسی می‌کند: از یک سو با تاریخ و فرهنگ شفاهی مسلمانان سروکار دارد و از سوی دیگر، به نسبت میان قصهگویی، آموزش، موعظه و داوری‌های دینی و اجتماعی می‌پردازد. خواننده با مطالعه آن می‌تواند درباره نقش قصه در انتقال فرهنگ و نیز درباره پیوند سنت قصهگویی اسلامی با سنت ادبی ایرانی تأمل کند.
نویسنده کتاب قصه و قصهگویی در اسلام‌ترجمهٔ کتاب‌القصاص والمذکرین امام ابوالفرج عبدالرحمن‌ابن‌جوزی
عبدالرحمن ابن جوزی نویسنده کتاب «القصاص والمذکرین» است؛ اثری که مبانی نظری قصه در فرهنگ مسلمانان و سنت قصهگویی را موضوع بحث قرار می‌دهد. نگاه او در این کتاب، قصهگویی را در پیوند با صلاحیت قصه‌گو، زمان و موقعیت روایت، دیدگاه بزرگان و شیوه‌های آموزش آن بررسی می‌کند.
در نسخه فارسی، مهدی محبتی با ترجمه، مقدمه و تعلیقات خود، متن را برای خواننده فارسی‌زبان قابل‌دسترسی‌تر کرده است. این همراهی، کتاب را به اثری مناسب برای کسانی تبدیل می‌کند که می‌خواهند هم با متن یک نویسنده کلاسیک درباره قصهگویی آشنا شوند و هم زمینه تاریخی و فرهنگی آن را بهتر بشناسند.
خرید کتاب قصه و قصهگویی در اسلام‌ترجمهٔ کتاب‌القصاص والمذکرین امام ابوالفرج عبدالرحمن‌ابن‌جوزی به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟
اگر به تاریخ قصهگویی، ادبیات اسلامی، فرهنگ شفاهی و ریشه‌های روایت در تمدن‌های گوناگون علاقه دارید، این کتاب می‌تواند انتخابی متناسب با دغدغه‌های شما باشد. همچنین پژوهشگران و دانشجویانی که درباره سنت ادبی ایرانی، فرهنگ مسلمانان یا رابطه قصه با آموزش و موعظه مطالعه می‌کنند، از ساختار موضوعی و نگاه تحلیلی آن بهره خواهند برد.
این اثر برای خوانندگانی مناسب است که به‌دنبال کتابی درباره خودِ قصه و سازوکار قصهگویی هستند، نه مجموعه‌ای از داستان‌ها. باید انتظار متنی پژوهشی و تاریخی داشته باشید که در کنار ترجمه یک اثر کلاسیک، درباره جایگاه قصه‌گو، شرایط روایت، دیدگاه‌های موافق و مخالف و مسیر تحول قصهگویی بحث می‌کند. در نهایت، کتاب می‌تواند زمینه‌ای برای بازاندیشی درباره نقش روایت در حفظ، انتقال و دگرگونی فرهنگ فراهم آورد.
