تاریخ فلسفه علمی و فرهنگی

معرفی مجموعه‌ی تاریخ فلسفه

مجموعه‌ی «تاریخ فلسفه» روایتی چندجلدی از سیر اندیشه‌ی فلسفی در غرب است که با نگاهی تاریخی، کوشیده جریان‌های فکری را در پیوند با زمانه و زمینه‌های فکری‌شان نشان بدهد. این اثر نوشته‌ی فردریک چارلز کاپلستون است و در ایران با ترجمه‌های مختلف در قالب مجموعه‌ای نه جلدی منتشر شده است. در نسخه‌ی فارسیِ انتشارات علمی و فرهنگی، جلدها از فلسفه‌ی یونان و روم آغاز می‌شوند و تا فلسفه‌ی دوران معاصر ادامه می‌یابند؛ بنابراین برای هر کسی که می‌خواهد تاریخ فلسفه را به‌صورت پیوسته دنبال کند، یک مسیر مشخص و قابل پیشروی فراهم می‌آورد.

طرح و داستان کلی مجموعه‌ی تاریخ فلسفه

این مجموعه به جای ارائه‌ی یک مرور کوتاه، سعی می‌کند هر دوره‌ی فلسفی را در وضعیت تاریخی خودش توضیح دهد و نشان دهد ایده‌ها چگونه از دوره‌ای به دوره‌ی دیگر منتقل می‌شوند و در گفت‌وگو یا تقابل با نظام‌های فکری پیشین شکل می‌گیرند. کاپلستون همچنین در گزارش خود، به سازمان‌دهی فکری فیلسوفان و پیوند میان شاخه‌های مختلف اندیشه در هر دوران توجه دارد تا خواننده بتواند تصویری منسجم از تحول فلسفه به دست بیاورد. در جلدهای مختلف، از مباحث آغازین فلسفه‌ی یونان گرفته تا مباحث فلسفه‌ی قرون وسطی، و سپس سیر اندیشه در آستانه‌ی دوران جدید و فلسفه‌ی معاصر، به ترتیب زمانی پیش می‌روید.

کتاب‌های مجموعه‌ی تاریخ فلسفه

در مجموعه‌ی «تاریخ فلسفه» نه جلد وجود دارد که هر جلد به دوره‌ای مشخص می‌پردازد و با خواندن پی‌درپی آن‌ها، تصویر کلی تحول اندیشه کامل‌تر می‌شود.

تاریخ فلسفه: یونان و روم [جلد 1]

جلد نخست با عنوان «یونان و روم»، پنج بخش کلی را پیش می‌گیرد: فلسفه‌ی پیش از سقراط، دوره‌ی سقراطی، افلاطون، ارسطو و سپس فلسفه‌ی بعد از ارسطو. در این جلد، تصویری از شکل‌گیری پرسش‌های بنیادین در آغاز فلسفه ارائه می‌شود و سپس با ورود به افلاطون و ارسطو، مباحث نظری گسترده‌تر می‌گردد. بخش پایانی نیز نگاه را از مرکزیت یک فیلسوف به سوی گرایش‌های فکری پس از ارسطو می‌برد و از رویکردهایی مانند رواقی‌گری، حوزه‌های مختلف شکاکیت و جریان‌های نوافلاطونی یاد می‌کند. این جلد برای شروع مسیر خواندن مجموعه، نقشی محوری دارد.

تاریخ فلسفه: فلسفه قرون وسطا از آوگوستینوس تا اسکوتوس [جلد 2]

«فلسفه قرون وسطا از آوگوستینوس تا اسکوتوس» جلد دوم است و محدوده‌ی قرون وسطی را از آگوستینوس تا اسکوتوس دنبال می‌کند. در این جلد، از تاثیرات پیش از قرون وسطی شروع می‌شود و سپس به شاخه‌های گوناگون فلسفه در سده‌های میانی می‌رسد. بخشی از مباحث به فلسفه‌های قرن دهم تا دوازدهم میلادی اختصاص دارد و در گزارش‌ها، به فلسفه‌ی اسلامی و یهودی نیز اشاره می‌شود. در ادامه، با ورود به سده‌ی سیزدهم میلادی، چهره‌هایی مانند بوناونتورا، آلبرتوس کبیر، توماس آکوئیناس و سرانجام اسکوتوس پررنگ می‌شوند تا خط اصلی تحول اندیشه در این دوره روشن بماند.

تاریخ فلسفه: فلسفه اواخر قرون وسطا و دوره رنسانس: از اوکام تا سوئارس [جلد 3]

جلد سوم با عنوان «فلسفه اواخر قرون وسطا و دوره رنسانس: از اوکام تا سوئارس» سراغ مراحل متأخر قرون وسطی و سپس گذار به رنسانس می‌رود. این جلد با تمرکز بر ویلیام اوکام و بسط جریان فکری او سامان یافته و بعد از بررسی زندگی و آثار او، به جنبش اوکامی و پیروانش نیز می‌پردازد. علاوه بر آن، به موضوعاتی از جنس دانش طبیعی و فضای فکری قرن‌های سیزدهم و چهاردهم توجه می‌شود و سپس بحث به چهره‌ها و موضوعات دیگری نیز گسترش پیدا می‌کند؛ از جمله بررسی مارسیلیوس پادوآیی و نیز اشاره به عرفان نظری. در ادامه، به احیای افلاطون‌گرایی و جایگاه رنسانس ایتالیا پرداخته می‌شود و در پایان، بار دیگر پیوندها و گفت‌وگوهای فکری با سنت‌های پیشین (از جمله ارسطوگرایی و برخی جریان‌های نزدیک به آن) دنبال می‌گردد.