اخبارالطوال اثر احمدبن داود دینوری

معرفی کتاب اخبارالطوال

تاریخ جهان و ایران در اخبارالطوال در گستره‌ای از آغاز آفرینش تا پایان خلافت معتصم روایت می‌شود. این کتاب نوشتهٔ احمدبن داود دینوری، مورخ اسلامی، است و با کنار هم نشاندن روایت‌های دینی، تاریخ پادشاهان ایران و رویدادهای مهم صدر اسلام، تصویری پیوسته از دوره‌های گوناگون تاریخی به دست می‌دهد.

اخبارالطوال تنها گزارشی از سلسله‌ها و جنگ‌ها نیست؛ در آن، سرگذشت پیامبران، ظهور زرتشت و آیین او، پادشاهی‌های ایران، برخورد اعراب و ایرانیان و تحولات سیاسی جهان اسلام در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند. توجه محسوس کتاب به تاریخ ایران، به آن جایگاهی ویژه در میان آثار تاریخ‌نگاری اسلامی می‌دهد و آن را برای خوانندگانی که به پیوند میان تاریخ ایران و اسلام علاقه دارند، خواندنی می‌کند.

درباره کتاب اخبارالطوال

روایت کتاب از تاریخ خلقت آغاز می‌شود و به پیامبرانی چون ادریس، نوح، هود و ابراهیم می‌پردازد. سپس از پادشاهی داود و سلیمان تا ظهور عیسی سخن گفته می‌شود. این بخش، زمینه‌ای دینی و تاریخی برای ادامهٔ روایت فراهم می‌کند و نشان می‌دهد که نویسنده تاریخ را در محدودهٔ یک قوم یا یک دورهٔ خاص دنبال نمی‌کند.

در ادامه، ظهور زرتشت و آیین او و همچنین نجات بنی‌اسرائیل به‌وسیلهٔ پادشاهان ایران بررسی می‌شود. بخش مهمی از کتاب به تاریخ ایران اختصاص دارد؛ از جمشید و پیروزی ضحاک بر او تا منوچهر، کیقباد، گشتاسب، بهمن، دارا و اسکندر. پس از آن، دورهٔ ملوک‌الطوایف و حکومت ساسانیان دنبال می‌شود و روایت با انقراض این سلسله پایان می‌یابد.

با ورود کتاب به تاریخ اسلام، تمرکز روایت بر پیکارهای اعراب و ایرانیان در دورهٔ خلافت عمر قرار می‌گیرد. جنگ‌های امیرالمؤمنین علی با معاویه، جنگ جمل، صفین و خوارج و همچنین دورهٔ حکمرانی معاویه و یزید از رویدادهایی هستند که در این بخش با تفصیل بیشتری روایت می‌شوند. واقعهٔ کربلا و شهادت امام حسین نیز جایگاهی برجسته در این گزارش تاریخی دارد.

اخبارالطوال در ادامه به قیام مختار و همراهانش، حکومت زبیریان، انقراض بنی‌مروان و قیام‌های مردم ایران می‌پردازد. قیام خراسان به رهبری ابومسلم نیز از موضوعات این بخش است. بنابراین خواننده با کتابی روبه‌روست که تاریخ سیاسی، جنگ‌ها، تغییر حکومت‌ها و حرکت‌های اعتراضی را در دوره‌های مختلف دنبال می‌کند.

یکی از ویژگی‌های قابل توجه این اثر، گرایش نسبی آن به عنصر ایرانی است؛ گرایشی که در انتخاب موضوعات و گسترهٔ روایت تاریخی آن دیده می‌شود. نویسنده در کنار گزارش رخدادهای اسلامی، جایگاه ایران و پادشاهان ایرانی را نیز با اهمیت دنبال می‌کند. ازاین‌رو، کتاب می‌تواند برای مطالعهٔ رابطهٔ تاریخی ایران و جهان اسلام و بررسی روایت‌های مربوط به دگرگونی قدرت در این سرزمین‌ها اهمیت داشته باشد.

ساختار کلی کتاب، خواننده را از روایت‌های آغازین و پیامبران به سوی تاریخ پادشاهی‌ها و سپس رخدادهای اسلام می‌برد. این پیوستگی زمانی، امکان دنبال کردن تغییرات تاریخی را فراهم می‌کند؛ بااین‌حال، گستردگی موضوعات باعث می‌شود هر بخش حال‌وهوای خاص خود را داشته باشد. خوانندگان باید انتظار اثری تاریخی با دامنهٔ وسیع، گزارش‌های سیاسی و نظامی فراوان و توجه جدی به ایران را داشته باشند.

نویسنده کتاب اخبارالطوال

احمدبن داود دینوری از مورخان بزرگ اسلامی است و اخبارالطوال بازتابی از توجه او به تاریخ در دوره‌های گوناگون به شمار می‌آید. او روایت خود را از تاریخ خلقت و پیامبران آغاز می‌کند، از پادشاهی‌های ایران می‌گذرد و تا رخدادهای سیاسی و نظامی جهان اسلام در پایان خلافت معتصم ادامه می‌دهد.

رویکرد دینوری در این اثر، گردآوردن روایت‌های دینی، تاریخ ایران و تاریخ اسلام در یک مسیر گستردهٔ تاریخی است. توجه او به سرگذشت پادشاهان ایران و قیام‌های مردم ایران، در کنار شرح جنگ‌ها و تغییر حکومت‌ها، نشان می‌دهد که اخبارالطوال را می‌توان از منظر تاریخ ایران و پیوند آن با تحولات اسلامی نیز مطالعه کرد.

خرید کتاب اخبارالطوال به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به تاریخ ایران باستان، سلسله‌های ایرانی و سرگذشت پادشاهان از جمشید تا ساسانیان علاقه دارید، اخبارالطوال می‌تواند نگاه گسترده‌ای به این دوره‌ها در اختیار شما بگذارد. این کتاب همچنین برای خوانندگانی مناسب است که می‌خواهند روایت ظهور زرتشت، آیین او و جایگاه ایران در رخدادهای تاریخی پیش از اسلام را در کنار روایت‌های دینی دنبال کنند.

علاقه‌مندان به تاریخ اسلام، جنگ‌های جمل و صفین، نبردهای علی و معاویه، واقعهٔ کربلا، قیام مختار و تحولات حکومت‌های پس از آن نیز از موضوعات اصلی این اثر بهره می‌برند. اگر به کتاب‌های تاریخی با روایت پیوسته، تمرکز بر رخدادهای سیاسی و نظامی و گرایش نسبی به عنصر ایرانی علاقه‌مندید، این اثر انتخابی متناسب با سلیقهٔ شماست.