شهادت، یا، یه کم آسایشی که داریم. فهرست اثر تادئوش روژه ویچ

معرفی کتاب شهادت، یا، یه کم آسایشی که داریم. فهرست

اگر آرامش روزمره به بهای نادیده گرفتن خشونت و بی‌عدالتی به دست بیاید، انسان تا کجا می‌تواند خود را بی‌خبر نشان دهد؟ کتاب «شهادت، یا، یه کم آسایشی که داریم. فهرست» نوشته تادئوش روژه ویچ، مجموعه‌ای از دو نمایشنامه است که با زبانی ابزورد و تصاویری تکان‌دهنده، بی‌تفاوتی، انفعال و گسست انسان از جهان پیرامون را به صحنه می‌آورد.

این اثر از روایت‌های معمول فاصله می‌گیرد و خواننده را با موقعیت‌هایی روبه‌رو می‌کند که در آن‌ها خشونت پشت ظاهر عادی زندگی پنهان شده است. نمایشنامه نخست به آسایش محافظه‌کارانه‌ای می‌پردازد که ممکن است انسان را به تماشاگر خاموش رنج دیگران تبدیل کند و نمایشنامه دوم، در فضایی خواب‌گونه، ناتوانی قهرمانی را نشان می‌دهد که گذشته و حالش در هم می‌آمیزند.

درباره کتاب شهادت، یا، یه کم آسایشی که داریم. فهرست

نمایشنامه «شهادت، یا، یه کم آسایشی که داریم» از دو بخش تشکیل شده است. در بخش نخست، زوجی جوان درباره خیال‌ها و تصورهای خشونت‌بار خود سخن می‌گویند. این گفت‌وگوها صرفاً بیان ذهنیات شخصی نیستند؛ آن‌ها فضای ناآرامی می‌سازند که در آن خشونت می‌تواند در دل زندگی ظاهراً عادی و بی‌دغدغه حضور داشته باشد. در بخش دوم، دو همکار اداری در تراس یک کافه نشسته‌اند و در چند قدمی خود شاهد تکه‌تکه شدن انسانی در پیاده‌رو هستند. با این حال، از جای خود بلند نمی‌شوند و در برابر حادثه، بی‌تفاوت و محافظه‌کار باقی می‌مانند.

این موقعیت، پرسشی اخلاقی و اجتماعی پیش روی مخاطب می‌گذارد: آیا حفظ اندکی آسایش و ثبات شخصی می‌تواند بهانه‌ای برای چشم بستن بر خشونت باشد؟ نمایشنامه نشان می‌دهد که میل به حفظ وضع موجود، مصرف‌گرایی، لذت‌جویی و خودخواهی می‌تواند روابط واقعی انسانی را فرسوده کند. در اینجا، امر هولناک نه در جهانی دور و ناشناخته، بلکه در چند قدمی آدم‌هایی رخ می‌دهد که ترجیح می‌دهند نظم معمول زندگی‌شان به هم نخورد. همین کنار هم قرار گرفتن روزمرگی و فاجعه، فضای ابزورد و اثرگذار نمایشنامه را شکل می‌دهد.

نمایشنامه دوم، «فهرست»، قهرمانی را در مرکز خود قرار می‌دهد که از ابتدا تا پایان در رختخوابش خوابیده است و توان انجام هیچ کاری را ندارد. سن او ثابت نیست؛ گاهی هفت‌ساله به نظر می‌رسد و گاهی چهل‌ساله. گذشته او نیز با تجربه جنگ و عضویت در نهضت مقاومت لهستان در زمان اشغال کشور به دست آلمانی‌ها پیوند خورده است. اکنون این قهرمان جنگ خانه‌نشین شده و میان او و جهان بیرون فاصله‌ای عمیق شکل گرفته است.

اتاق او شبیه خیابانی است که آدم‌ها در آن رفت‌وآمد می‌کنند، به یکدیگر می‌رسند، برخورد می‌کنند، دور می‌شوند و دوباره بازمی‌گردند. با وجود این حرکت‌ها، قهرمان همچنان بی‌حرکت و جدا از جهان باقی می‌ماند؛ نه ارتباطی با اطراف دارد، نه کنشی و نه احساسی. «فهرست» بیش از آنکه داستانی خطی باشد، مانند خواب و رؤیایی است که در آن لحظه‌های گوناگون زندگی دوباره مرور می‌شوند. واقعیت در این نمایشنامه از مسیر وجدان خودآگاه قهرمان پدیدار می‌شود و ابهام سن، موقعیت و رفت‌وآمد آدم‌ها، تجربه‌ای ذهنی و چندلایه به وجود می‌آورد.

در کنار هم، این دو نمایشنامه تصویری از انسان‌هایی ارائه می‌کنند که یا در برابر خشونت بیرونی منفعل می‌شوند یا در درون خاطرات و ناتوانی خود محبوس می‌مانند. خواننده نباید انتظار روایت کلاسیک و نتیجه‌گیری مستقیم داشته باشد؛ ارزش اثر در موقعیت‌های فشرده، تضاد میان ظاهر عادی و حقیقت هولناک، و واداشتن مخاطب به بازاندیشی درباره مسئولیت فردی و جمعی است.

نویسنده کتاب شهادت، یا، یه کم آسایشی که داریم. فهرست

تادئوش روژه ویچ در این مجموعه، دغدغه‌های انسانی و اجتماعی خود را از مسیر نمایشنامه‌هایی غیرمتعارف بیان می‌کند. نگاه او به خشونت فقط به لحظه وقوع یک حادثه محدود نمی‌شود؛ بلکه سکوت، تماشاگری، محافظه‌کاری و ناتوانی پس از آن را نیز بررسی می‌کند. در «فهرست»، تجربه قهرمان جنگ و حضور گذشته در ذهن او، امکان خوانشی درونی‌تر از همین مسئله را فراهم می‌سازد.

رویکرد نویسنده بر ساختن موقعیت‌های نمادین، گسسته و خواب‌مانند استوار است؛ موقعیت‌هایی که پاسخ‌های آماده ارائه نمی‌کنند و مخاطب را با احساس ناراحتی و پرسش مواجه می‌سازند. او از کنار هم گذاشتن گفت‌وگوهای روزمره، تصاویر خشونت‌بار و سکون قهرمان، تصویری انتقادی از بی‌حسی فردی و اجتماعی می‌سازد.

خرید کتاب شهادت، یا، یه کم آسایشی که داریم. فهرست به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به نمایشنامه‌های ابزورد، آثار اجتماعی و متن‌هایی با فضای روان‌شناختی و تأمل‌برانگیز علاقه دارید، این کتاب می‌تواند انتخابی مناسب برای شما باشد. این مجموعه برای خوانندگانی جذاب است که از روایت‌های خطی و پاسخ‌های صریح فاصله می‌گیرند و ترجیح می‌دهند در برابر موقعیت‌های چندمعنا مکث کنند و درباره آن‌ها بیندیشند.

این کتاب همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که به موضوعاتی مانند خشونت پنهان در زندگی روزمره، بی‌تفاوتی اجتماعی، مسئولیت اخلاقی، آثار جنگ و انزوای انسان توجه دارند. اگر دوست دارید نمایشنامه‌ای بخوانید که هم مناسبات ظاهراً عادی جامعه را زیر سؤال ببرد و هم به جهان ذهنی انسانی جداافتاده وارد شود، «شهادت، یا، یه کم آسایشی که داریم. فهرست» انتظاری متفاوت از تئاتر و روایت برای شما ایجاد می‌کند. آن را با حوصله بخوانید؛ زیرا بخش مهمی از تجربه اثر در پرسش‌هایی شکل می‌گیرد که پس از پایان هر دو نمایشنامه در ذهن باقی می‌مانند.