حکایتی از پله دوم اثر فریدون مجلسی

معرفی کتاب حکایتی از پله دوم

اگر تاریخ معاصر را فقط از پشت ویترین تصمیم‌های بزرگ و نام‌های مشهور نگاه کنیم، بخش مهمی از تجربه واقعی جامعه را از دست می‌دهیم. کتاب حکایتی از پله دوم نوشته فریدون مجلسی، خاطرات و تأملات نویسنده‌ای است که مسیر زندگی‌اش از دانشگاه و خدمت دیپلماتیک تا نوشتن، ترجمه و تحلیل مسائل سیاسی و فرهنگی امتداد یافته است.

این کتاب روایتی شخصی، پراکنده و در عین حال تاریخی از دوره‌هایی است که نویسنده در متن برخی رویدادها و جریان‌های سیاسی و اجتماعی ایران حضور داشته یا آن‌ها را از نزدیک دنبال کرده است. لحن طنزآمیز و قالب گفت‌وگویی اثر، خاطرات را از شکل خشک و رسمی فاصله می‌دهد و به خواننده اجازه می‌دهد با تجربه‌های روزمره، بلندپروازی‌های جوانی، تغییر نگاه‌ها و پیچیدگی‌های زندگی اداری و سیاسی همراه شود.

عنوان کتاب به تصویری بازمی‌گردد که نویسنده از جایگاه خود در مقایسه با چهره‌های نامدار ارائه می‌کند؛ روایتی از «سالن دوم» که شاید پرزرق‌وبرق نباشد، اما زندگی، شادی، مشاهده و تجربه در آن جریان دارد. همین نگاه، حکایتی از پله دوم را به خاطره‌نگاری متفاوتی تبدیل می‌کند؛ اثری برای کسانی که می‌خواهند تاریخ را از زاویه تجربه انسانی و نه فقط از مسیر روایت‌های رسمی بخوانند.

درباره کتاب حکایتی از پله دوم

هسته اصلی کتاب، بازگویی مسیر زندگی فریدون مجلسی و پیوند آن با تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ایران است. نویسنده از روزهای جوانی و ورود به وزارت امور خارجه آغاز می‌کند؛ از فضای پرابهت ساختمان وزارتخانه، آزمون شفاهی و تصوری که از رسیدن به دفتر وزیر در ذهن داشت. این خاطره ساده، در ادامه به نشانه‌ای از فاصله میان جاه‌طلبی خام جوانی و نگاه پخته‌تری تبدیل می‌شود که با گذشت زمان شکل گرفته است.

در بخش‌هایی از اثر، تجربه‌های اداری و دیپلماتیک نویسنده در خارج از ایران روایت می‌شود. فصل ششم به سفر و خدمت او در بروکسل و همکاری‌اش در راه‌اندازی نمایندگی ایران در اتحادیه اروپا، یا بازار مشترک آن زمان، اختصاص دارد. در خلال این خاطرات، موضوع‌هایی مانند یورودلار و پترودلار نیز مطرح می‌شوند؛ مفاهیمی که به انباشت دلار در اروپا و کشورهای صادرکننده نفت مربوط‌اند و درک فضای اقتصادی و سیاسی آن دوره را آسان‌تر می‌کنند.

کتاب تنها مجموعه‌ای از خاطرات شخصی نیست. عملکرد حزب توده و برخی جریان‌های سیاسی نقد می‌شود و بخش قابل‌توجهی به بررسی شخصیت و اندیشه‌های جلال آل‌احمد اختصاص دارد. نویسنده با تکیه بر خاطرات خود از رفت‌وآمد آل‌احمد به جلسات سخنرانی و با اشاره به فضای روشنفکری آن دوره، تحلیل‌های تاریخی او درباره غرب‌زدگی را به چالش می‌کشد. همچنین تعریف خود را از روشنفکری توضیح می‌دهد و درباره نقش دانش تخصصی در تحلیل مسائل سیاسی و اقتصادی سخن می‌گوید.

از ویژگی‌های مهم اثر، کنار هم قرار گرفتن خاطره، نقد سیاسی، تحلیل تاریخی و نگاه فرهنگی است. روایت‌ها همیشه در قالب گزارش‌های رسمی پیش نمی‌روند؛ بلکه گفت‌وگو، یادآوری، داوری و شوخ‌طبعی در کنار هم قرار می‌گیرند. از این رو، خواننده باید انتظار کتابی با ساختار کاملاً خطی یا زندگی‌نامه‌ای صرف را نداشته باشد، بلکه با مجموعه‌ای از تجربه‌ها و اندیشه‌ها روبه‌رو می‌شود که تصویر گسترده‌تری از یک دوره تاریخی می‌سازند.

نویسنده کتاب حکایتی از پله دوم

فریدون مجلسی در سال ۱۳۲۳ در تهران و در خانواده‌ای قدیمی به دنیا آمد. پس از تحصیل در دانشگاه تهران و انجام خدمت سربازی، وارد وزارت امور خارجه شد و پس از انقلاب ۱۳۵۷ از ادامه فعالیت در آن وزارتخانه بازماند و به بخش خصوصی رفت. تجربه دیپلماتیک، آشنایی با فضای اداری و سیاسی و سال‌ها توجه به مسائل فرهنگی، تاریخی و اجتماعی، زمینه شکل‌گیری نگاه چندلایه او در این کتاب را فراهم کرده است.

مجلسی در دوران تحصیل از استادانی در حوزه‌های حقوق اساسی تطبیقی، علوم سیاسی، جامعه‌شناسی و حقوق مدنی بهره برد و مدتی نیز در دانشگاه‌های جانز هاپکینز و جرج‌تاون به ادامه تحصیل پرداخت. او سال‌ها به ترجمه آثار ادبی و تاریخی و نوشتن مقاله‌های فرهنگی، تاریخی و سیاسی مشغول بوده است؛ با این حال، در دوره‌ای که این خاطرات را نوشته، تمرکز اصلی خود را بر نوشتن گذاشته است.

در حکایتی از پله دوم، نویسنده از جایگاه یک ناظر صرف سخن نمی‌گوید؛ او تجربه زیسته خود را با تحلیل جریان‌های فکری و سیاسی درهم می‌آمیزد. به همین دلیل، نگاه او هم شخصی و خاطره‌محور است و هم انتقادی. طنز موجود در روایت، از جدیت موضوع‌ها نمی‌کاهد، بلکه به خواننده کمک می‌کند تناقض‌ها، تغییر نگرش‌ها و فاصله میان آرمان‌ها و واقعیت‌های سیاسی را ملموس‌تر ببیند.

خرید کتاب حکایتی از پله دوم به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

این کتاب برای خوانندگانی مناسب است که به خاطرات دیپلمات‌ها، زندگی‌نامه‌های خودنوشت و روایت‌های شخصی از تاریخ معاصر ایران علاقه دارند. اگر می‌خواهید تحولات سیاسی و اجتماعی را از زاویه تجربه فردی دنبال کنید، این اثر می‌تواند میان اطلاعات تاریخی و جزئیات زندگی روزمره پیوند برقرار کند.

مطالعه کتاب به علاقه‌مندان علوم سیاسی، تاریخ معاصر، روابط بین‌الملل و جریان‌های روشنفکری نیز پیشنهاد می‌شود؛ به‌ویژه کسانی که می‌خواهند درباره حزب توده، نقد اندیشه‌های جلال آل‌احمد، مفهوم غرب‌زدگی و نقش تخصص در تحلیل سیاسی تأمل کنند. بحث‌های مربوط به یورودلار و پترودلار نیز برای خوانندگانی که به ارتباط اقتصاد و سیاست در عرصه بین‌المللی توجه دارند، جذاب خواهد بود.

اگر از کتاب‌هایی با روایت غیررسمی، لحن طنزآمیز و ساختار گفت‌وگویی لذت می‌برید، از این اثر انتظار خاطراتی خشک و اداری نداشته باشید. حکایتی از پله دوم بیشتر دعوتی است به دیدن تاریخ از جایگاهی نزدیک، انسانی و گاه انتقادی؛ جایی که خاطره‌های کوچک در کنار بحث‌های بزرگ قرار می‌گیرند و خواننده را به بازاندیشی درباره تجربه‌های سیاسی و فرهنگی چند دهه اخیر وامی‌دارند.