شب به‌خیر فرمانده اثر احمد اکبرپور

معرفی کتاب شب به‌خیر فرمانده

«جنگ» برای کودکی که مادرش و یکی از پاهایش را گرفته است، فقط خاطره‌ای دور نیست؛ به بازی روزانه او در اتاق تبدیل شده است. کتاب شب به‌خیر فرمانده با همین تصویر تکان‌دهنده آغاز می‌شود و ما را به جهان ذهنی کودکی می‌برد که میان سوگ و خیال، راهی برای کنار آمدن با جنگ پیدا می‌کند.

احمد اکبرپور در کتاب شب به‌خیر فرمانده داستانی انسانی و ضدجنگ روایت می‌کند؛ داستان از چشم‌انداز دو کودک شکل می‌گیرد و نشان می‌دهد که کودکان، بی‌آنکه جنگ را انتخاب کرده باشند، زیر تأثیر آن زندگی می‌کنند. کودک اصلی در اتاقش با سربازهای خیالی بازی می‌کند و نبرد را برای انتقام مادر ازدست‌رفته‌اش بازسازی می‌کند.

درباره کتاب شب به‌خیر فرمانده

در این بازی، اتاق به میدان جنگ تبدیل می‌شود. کودک خود را فرمانده می‌بیند و دشمن را در قالب سربازانی تصور می‌کند که باید در برابر آن‌ها بایستد. این بازی از بیرون سرگرمی ساده، بازتاب زخمی است که هنوز التیام نیافته؛ خشم او از فقدان مادر و پای ازدست‌رفته‌اش، خیال جنگیدن و پیروز شدن را به نیروی محرک روایت تبدیل می‌کند.

در میان زندگی روزمره نیز اثر جنگ دیده می‌شود. پدر از او می‌خواهد هنگام حضور در خانه پای مصنوعی‌اش را کنار بگذارد و برای دیدار عموها و عمه‌هایی که برای شام آمده‌اند، نزد خانواده برود. اما این جمع خانوادگی قرار است برای دیدن «مادر جدید» راهی شود؛ موضوعی که تجربه فقدان و دگرگونی زندگی کودک را پیچیده‌تر می‌کند.

وقتی کودک به اتاق خود بازمی‌گردد، جنگ خیالی ادامه پیدا می‌کند و این‌بار او با کودکی دیگر روبه‌رو می‌شود که در نقش فرمانده دشمن ظاهر شده است. هر دو یک پای خود را از دست داده‌اند؛ یکی با عصا راه می‌رود و دیگری پای مصنوعی دارد. نخستین برخورد آن‌ها می‌تواند به شلیک و ادامه نبرد ختم شود، اما شباهت دردناک تجربه‌هایشان مسیر داستان را تغییر می‌دهد.

کودک اصلی به جای آن‌که دشمن را فقط هدف ببیند، پای مصنوعی خود را به فرمانده عصادار قرض می‌دهد. این بخشش ساده، هیجانی غیرمنتظره در دل رویارویی پدید می‌آورد و خصومت را به دوستی نزدیک می‌کند. آن‌ها از کشتن یکدیگر صرف‌نظر می‌کنند و به فهمی مشترک از رنجی می‌رسند که هر دو تجربه کرده‌اند. در نگاه آنان، جنگ بیشتر یعنی رنج بیشتر؛ بنابراین گفت‌وگو درباره وسیله‌ای که بتواند از درد و رنج بکاهد، جای گلوله را می‌گیرد.

شب به‌خیر فرمانده از تقابل دو کودک آغاز می‌کند، اما به‌تدریج نشان می‌دهد که همدلی چگونه می‌تواند تصویر دشمن را دگرگون کند. این اثر به جای تمرکز بر پیروزی نظامی، پیامد انسانی جنگ را برجسته می‌کند و قربانیان آن را در چهره کودکان و غیرنظامیان می‌بیند. فضای داستان میان تنهایی اتاق، بازی خیالی، ترس، خشم و امکان دوستی در نوسان است. در نتیجه، بخشش نه یک حرکت فرعی، بلکه راهی برای رهایی از چرخه خشونت می‌شود.

روایت کتاب مخاطب را وادار می‌کند از خود بپرسد وقتی دو سوی یک درگیری، رنجی همسان دارند، چه چیزی آن‌ها را از ادامه دادن خشونت بازمی‌دارد. پاسخ داستان در گفت‌وگو، شناخت درد مشترک و لذت بخشش شکل می‌گیرد. خواننده می‌تواند خود را در موقعیت این دو کودک تصور کند و فاصله میان بازی و واقعیت را بهتر ببیند. تصاویر ساده کتاب نیز در انتقال این فضا نقش دارند و ارتباط با دنیای داستان را مستقیم و قابل لمس می‌کنند.

این اثر برنده دیپلم نمایشگاه تصویرگری کتاب کودک بولونیا در سال ۲۰۱۵ و از آثار برگزیده شورای کتاب کودک است.

نویسنده کتاب شب به‌خیر فرمانده

احمد اکبرپور در این اثر، نگاه خود را به تجربه کودکی در سایه جنگ معطوف می‌کند. رویکرد او بر ساختن جهانی استوار است که در آن بازی کودکانه، فقدان، خشم و خیال به هم پیوند می‌خورند. او به جای ارائه جنگ از زاویه فرماندهان و پیروزی‌ها، پیامد آن را بر زندگی کودکانی نشان می‌دهد که ناخواسته درگیر آن شده‌اند. محور روایت، حرکت از انتقام به همدلی است؛ یعنی رسیدن دو کودک به این دریافت که درد مشترک می‌تواند آغاز دوستی باشد. این انتخاب، اثر را برای گفت‌وگو درباره جنگ، بخشش و مسئولیت انسانی آماده می‌کند.

خرید کتاب شب به‌خیر فرمانده به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به کتاب‌های کودک و نوجوان با موضوع جنگ و پیامدهای انسانی آن علاقه دارید، این اثر انتخابی مناسب است. داستان، جنگ را از زاویه تجربه کودکان روایت می‌کند و بر فقدان، ترس، همدلی و بخشش تمرکز دارد.

اگر دنبال روایتی هستید که در کنار فضای تلخ و تأمل‌برانگیز، امکان دوستی را هم پیش روی شما بگذارد، شب به‌خیر فرمانده با مسیر کوتاه اما پرمعنای خود همراه می‌شود. این کتاب برای خوانندگانی مناسب است که می‌خواهند درباره اثر جنگ بر کودکان و غیرنظامیان فکر کنند و معنای بخشیدن را در دل یک داستان ببینند. از سوی دیگر، حضور تصاویر ساده آن را برای مطالعه مشترک کودک و بزرگسال دلپذیر می‌کند.