برآمدن ژانر خلقیات در ایران اثر ابراهیم توفیق

معرفی کتاب برآمدن ژانر خلقیات در ایران

چگونه سخن گفتن درباره «اخلاق ایرانی» از روایت‌هایی پراکنده به یک شیوه مشخص برای شناخت جامعه تبدیل شد؟ کتاب برآمدن ژانر خلقیات در ایران نوشته ابراهیم توفیق، حسام ترکمان، آرش حیدری و سیدمهدی یوسفی، همین پرسش را دنبال می‌کند و شکل‌گیری نوشتارهایی را بررسی می‌کند که در آن‌ها خلقیات ایرانیان به موضوعی مستقل برای بحث، تفسیر و پژوهش تبدیل شده است.

این کتاب برای خوانندگانی نوشته شده است که می‌خواهند نسبت میان زبان توصیف جامعه، تاریخ اندیشه و تولید تصویرهای جمعی از ایرانیان را بهتر بفهمند. اثر حاضر نه صرفاً مجموعه‌ای از داوری‌ها درباره رفتار و ویژگی‌های ایرانیان، بلکه مطالعه‌ای درباره پدید آمدن یک ژانر و دگرگونی‌های آن در ایران است.

درباره کتاب برآمدن ژانر خلقیات در ایران

«خلق‌وخو» یا «خلق‌یات» دقیقاً به چه معناست؟ مرزهای صوری آن کجاست و چگونه می‌توان آن را به‌عنوان واقعیتی اجتماعی مطالعه کرد؟ کتاب با طرح این پرسش‌ها، موضوع را از سطح کاربرد روزمره واژه فراتر می‌برد و به شرایطی توجه می‌کند که در آن نوشتن درباره خلقیات ایرانیان به قالبی شناخته‌شده برای بیان مسائل اجتماعی بدل شده است.

در طول تاریخ، دانشمندان ایرانی، مستشرقان و مورخان درباره ایرانی‌ها نوشته‌اند و از اخلاق یا ویژگی‌های آنان روایت‌هایی ارائه کرده‌اند. بااین‌حال، این نوشته‌ها تا مدتی صرفاً گزارش‌ها و روایت‌هایی درباره یک اخلاق ایرانی بودند و هنوز به ژانری مستقل تبدیل نشده بودند. از دهه ۱۳۴۰، نوشته‌های کسانی چون جمال‌زاده، جلال و دیگر نویسندگان، مسیر تازه‌ای ایجاد کرد؛ به‌تدریج نوشتن درباره خلقیات ایرانیان صورت ژانری پیدا کرد و دامنه و شاخ‌وبرگ‌های بیشتری یافت.

نویسندگان در این اثر، این روند را به‌صورت تاریخی و تحلیلی دنبال می‌کنند. کتاب ابتدا به تعریف‌ها و مباحث نظری می‌پردازد، سپس شکل‌گیری اولیه این ژانر و پیدایش آن را بررسی می‌کند و در ادامه به بازسازی خلقیات‌پژوهی در ایران پس از انقلاب می‌رسد. چنین ترتیبی به خواننده کمک می‌کند تغییرات موضوع را در پیوند با تحول شیوه‌های سخن گفتن درباره جامعه ببیند، نه به‌عنوان مجموعه‌ای ثابت از صفات ملی.

یکی از محورهای مهم کتاب، توجه به خلقیات به‌عنوان واقعیتی اجتماعی است. از این زاویه، مسئله فقط این نیست که نویسندگان چه ویژگی‌هایی را به ایرانیان نسبت داده‌اند؛ بلکه مهم است بدانیم این نسبت‌دادن‌ها چگونه شکل گرفته‌اند، چه حدودی دارند و چه معنایی در مطالعه جامعه پیدا می‌کنند. کتاب با تمرکز بر برآمدن و تطور این ژانر، خواننده را به بازاندیشی در مرز میان روایت، مفهوم و پژوهش اجتماعی دعوت می‌کند.

این اثر برای کسانی ارزشمند است که به جامعه‌شناسی تاریخی، جامعه‌شناسی علم، تاریخ اندیشه، تاریخ ادبیات و مطالعات اجتماعی ایران علاقه دارند. سبک کتاب بر پرسش‌های نظری و پیگیری تاریخی یک پدیده استوار است؛ بنابراین انتظار اصلی از آن، ارائه چارچوبی برای فهم خلقیات‌پژوهی و مسیر دگرگونی آن است، نه دریافت فهرستی قطعی از ویژگی‌های ایرانیان.

نویسنده کتاب برآمدن ژانر خلقیات در ایران

این کتاب حاصل همکاری چهار نویسنده با زمینه‌های فکری نزدیک و مکمل است. ابراهیم توفیق، جامعه‌شناس و مترجم ایرانی، به جامعه‌شناسی تاریخی و جامعه‌شناسی علم گرایش دارد و پژوهش‌ها و نظریه‌های او با این حوزه‌ها پیوند خورده‌اند. سیدمهدی یوسفی، دانش‌آموخته دکترای اندیشه سیاسی از دانشگاه تهران، از دیگر نویسندگان کتاب است.

حسام ترکمان نویسنده و پژوهشگر تاریخ ادبیات است و آرش حیدری دکتری جامعه‌شناسی فرهنگی را از دانشگاه علامه طباطبایی دریافت کرده و عضو هیئت علمی دانشگاه علم و فرهنگ تهران است. کنار هم قرار گرفتن این تخصص‌ها، به کتاب امکان می‌دهد موضوع خلقیات را از منظر جامعه‌شناسی، اندیشه سیاسی و تاریخ ادبیات بررسی کند و شکل‌گیری یک ژانر را در پیوند با زمینه‌های فکری آن توضیح دهد.

خرید کتاب برآمدن ژانر خلقیات در ایران به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به کتاب‌های غیرداستانی درباره جامعه ایران، تاریخ اندیشه و جامعه‌شناسی تاریخی علاقه دارید، برآمدن ژانر خلقیات در ایران می‌تواند انتخابی متناسب با دغدغه‌های شما باشد. این کتاب به‌ویژه برای دانشجویان و پژوهشگران حوزه‌های جامعه‌شناسی، جامعه‌شناسی فرهنگی، جامعه‌شناسی علم، اندیشه سیاسی و تاریخ ادبیات جذاب است؛ همچنین خوانندگانی که به چگونگی ساخته‌شدن تصویرهای جمعی از ایرانیان توجه دارند، از پرسش‌های آن بهره می‌برند.

اگر دنبال اثری هستید که به‌جای تکرار کلیشه‌های مربوط به اخلاق ایرانی، خودِ فرایند شکل‌گیری این کلیشه‌ها و روایت‌ها را بررسی کند، این کتاب گزینه مناسبی است. در نهایت، مطالعه آن برای کسانی پیشنهاد می‌شود که می‌خواهند بدانند یک موضوع اجتماعی چگونه در گذر زمان به ژانری فکری و نوشتاری تبدیل می‌شود و پس از انقلاب چه صورت‌هایی در خلقیات‌پژوهی ایران پیدا می‌کند.