در تقاطع سنت، فقر و جنسیت اثر سپیده ثقفیان

معرفی کتاب در تقاطع سنت، فقر و جنسیت: یک مردم‌نگاری چند میدانه در جنوب شهر تهران

دروازه‌غار فقط نام محله‌ای در جنوب تهران نیست؛ تصویری فشرده از فقر، طرد اجتماعی و مناسباتی است که زندگی روزمره را شکل می‌دهند. کتاب در تقاطع سنت، فقر و جنسیت: یک مردم‌نگاری چند میدانه در جنوب شهر تهران نوشته سپیده ثقفیان، با تمرکز بر سکسوالیته و سنت، به سراغ زنانی می‌رود که تجربه‌هایشان معمولاً در روایت‌های مسلط اجتماعی دیده نمی‌شود.

این پژوهش می‌پرسد مناسبات اجتماعی چگونه در برساخت سکسوالیته زنان دروازه‌غار نقش دارند و فقر چه اثری بر روابط، انتخاب‌ها و مواجهه افراد با سنت می‌گذارد. کتاب با نگاه به زندگی زنان طبقه فرودست، تصویری پیچیده‌تر از رابطه میان جنسیت، سنت و ساختارهای اجتماعی ارائه می‌کند.

درباره کتاب در تقاطع سنت، فقر و جنسیت: یک مردم‌نگاری چند میدانه در جنوب شهر تهران

محور اصلی کتاب، مطالعه میدانی در محله دروازه‌غار است؛ محله‌ای که در روایت‌های رایج گاه به‌عنوان «ته دنیا» و محل انباشت پسماندهای یک سیستم طردکننده تصویر می‌شود. با این حال، این پژوهش تلاش می‌کند محله را جدا از ساختارهای کلانی که آن را ساخته‌اند، طرد کرده‌اند و به بازتولید شرایط آن کمک می‌کنند، نبیند. از این منظر، دروازه‌غار نه یک فضای منفصل و استثنایی، بلکه بخشی از مناسبات گسترده‌تر اجتماعی است.

سپیده ثقفیان در جریان تحقیقات میدانی خود با زنان این محله گفت‌وگو می‌کند و از خلال این ارتباط، به روابطی می‌پردازد که سکسوالیته زنان را شکل می‌دهند. در اینجا فقر صرفاً یک وضعیت اقتصادی نیست؛ عاملی است که در بسیاری از مناسبات اجتماعی حضور دارد و بر چگونگی دیده‌شدن افراد، امکان‌های زندگی و نسبت آنان با سنت اثر می‌گذارد. همین تمرکز بر تجربه زیسته زنان، کتاب را از توصیف‌های کلی درباره فقر فراتر می‌برد.

یکی از نکات قابل تأمل اثر، نقد این تصور رایج است که طبقات فرودست را به‌طور خودکار حافظ سنت می‌داند. پژوهش نشان می‌دهد زنان دروازه‌غار نه‌تنها در برابر سنت منفعل نیستند، بلکه در مواردی مقاومت بیشتری از خود نشان می‌دهند و آن را شدیدتر به چالش می‌کشند. بنابراین، خواننده با تصویری یک‌دست از زنان، فقر یا سنت روبه‌رو نمی‌شود؛ بلکه با تنش‌ها، محدودیت‌ها و امکان‌های مقاومت در دل زندگی روزمره مواجه است.

لحن و رویکرد مردم‌نگارانه کتاب، موضوع را از سطح داوری‌های بیرونی به سطح مواجهه با انسان‌ها و مناسبات واقعی زندگی نزدیک می‌کند. اثر از خواننده می‌خواهد به رابطه میان خیرخواهی، فقرزدایی و طرد اجتماعی نیز دوباره فکر کند؛ زیرا حتی نگاه‌هایی که خود را یاری‌رسان می‌دانند، ممکن است محله را به فضایی برای فاصله‌گذاری، مقصرسازی یا «پاک‌کردن» تبدیل کنند. ارزش خواندن کتاب در همین نگاه انتقادی و چندلایه است: دروازه‌غار به‌عنوان مسئله‌ای اجتماعی، فقط با اشاره به جرم، فقر یا سنت توضیح داده نمی‌شود.

نویسنده کتاب در تقاطع سنت، فقر و جنسیت: یک مردم‌نگاری چند میدانه در جنوب شهر تهران

سپیده ثقفیان این کتاب را بر پایه پژوهشی میدانی و مردم‌نگارانه نوشته است. او برای فهم مناسبات اجتماعی پیرامون سکسوالیته زنان دروازه‌غار، به محله می‌رود و با زنان آن گفت‌وگو می‌کند. این حضور مستقیم، امکان می‌دهد موضوع از زاویه تجربه‌ها و روابط روزمره بررسی شود، نه فقط از بیرون و در قالب داوری‌های کلی درباره طبقه فرودست.

تمرکز نویسنده بر پیوند سنت، فقر و جنسیت، رویکردی متفاوت به مطالعه سکسوالیته ارائه می‌دهد؛ رویکردی که زنان طبقه فرودست را صرفاً پیروان سنت نمی‌بیند و ظرفیت مقاومت آنان را جدی می‌گیرد. حاصل کار، پژوهشی است که هم به ساختارهای اجتماعی توجه دارد و هم تجربه زنان را در مرکز بحث قرار می‌دهد.

خرید کتاب در تقاطع سنت، فقر و جنسیت: یک مردم‌نگاری چند میدانه در جنوب شهر تهران به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به مردم‌نگاری، جامعه‌شناسی شهری و پژوهش‌های اجتماعی درباره تهران علاقه دارید، این کتاب می‌تواند انتخابی مناسب برای شما باشد. اثر برای خوانندگانی نوشته شده است که می‌خواهند فقر را فراتر از یک شاخص اقتصادی ببینند و تأثیر آن را بر مناسبات اجتماعی، جنسیت و زندگی روزمره بررسی کنند.

این کتاب همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که درباره سکسوالیته زنان، سنت و تجربه طبقات فرودست مطالعه می‌کنند یا به رابطه میان ساختارهای کلان و محله‌های طردشده علاقه‌مندند. اگر ترجیح می‌دهید با پژوهشی روبه‌رو شوید که به‌جای ساده‌سازی، پیچیدگی تجربه زنان و امکان مقاومت آنان را نشان دهد، در تقاطع سنت، فقر و جنسیت می‌تواند افق تازه‌ای برای فکرکردن درباره جنوب شهر تهران و مناسبات اجتماعی آن پیش روی شما بگذارد.

از این اثر انتظار یک روایت سطحی از محله‌ای فقیرنشین نداشته باشید؛ کتاب شما را به پرسش درباره سازوکارهای طرد، نگاه طبقه متوسط به دروازه‌غار و نقش سنت در شکل‌گیری سکسوالیته دعوت می‌کند. در نهایت، خواندن آن فرصتی است برای دیدن زنانی که در دل محدودیت‌های اقتصادی و اجتماعی، فقط موضوع آسیب نیستند؛ بلکه در برابر نظم‌های تثبیت‌شده واکنش نشان می‌دهند و آن‌ها را به چالش می‌کشند.