ایتالیایی‌ها و عکاسی در ایران اثر محمدرضا طهماسب‌پور

معرفی کتاب ایتالیایی‌ها و عکاسی در ایران

تاریخ عکاسی در ایران فقط با نام دوربین‌ها و نخستین تصاویر شناخته نمی‌شود؛ پشت هر عکس، شبکه‌ای از آموزش، تجربه، حضور متخصصان و دگرگونی‌های فرهنگی قرار دارد. کتاب ایتالیایی‌ها و عکاسی در ایران نوشته محمدرضا طهماسب‌پور، بخشی مهم از این تاریخ را دنبال می‌کند: نقش ایتالیایی‌هایی که در سال‌های آغازین رواج عکاسی در ایران، در کنار فعالیت‌های نظامی و آموزشی، به این فن نیز پرداختند.

این کتاب با تمرکز بر دوره قاجار و تکیه بر عکس‌ها، اسناد و آلبوم‌های باقی‌مانده، به سراغ چهار عکاس ایتالیایی می‌رود و جایگاه آنان را در شکل‌گیری حرکت‌های نخستین عکاسی ایران بررسی می‌کند. نتیجه، روایتی مستند از پیوند میان حضور اروپاییان، آموزش فنون در دارالفنون و ثبت تصویری زندگی در ایران قرن نوزدهم است.

درباره کتاب ایتالیایی‌ها و عکاسی در ایران

موضوع اصلی کتاب، فعالیت‌های عکاسانه ایتالیایی‌ها در ایران در فاصله سال‌های ۱۸۵۳ تا ۱۸۶۲ میلادی، برابر با ۱۲۷۰ تا ۱۲۷۹ قمری، است. نویسنده این دوره را با استفاده از منابع نوشتاری، اسناد و آلبوم‌های به‌جامانده از عصر قاجار بررسی می‌کند. در این میان، آلبوم‌خانه سلطنتی کاخ گلستان در تهران جایگاهی ویژه دارد؛ مجموعه‌ای که بزرگ‌ترین مجموعه عکس‌های مربوط به زندگی در ایران قرن نوزدهم را در خود جای داده است.

اهمیت پژوهش در این است که بعضی از فعالیت‌های معلمان و افسران ایتالیایی، از نخستین حرکت‌ها در تاریخ عکاسی ایران به‌شمار می‌آیند. این افراد بیش‌تر در مشاغل نظامی و تدریس فنون نظامی در دارالفنون حضور داشتند، اما فعالیت‌هایشان در حوزه عکاسی نیز در اسناد و نوشته‌های رسمی و غیررسمی دوره ناصرالدین شاه بازتاب پیدا کرده است. کتاب با کنار هم گذاشتن این نشانه‌ها، تصویری دقیق‌تر از زمینه‌های حضور ایتالیایی‌ها و نقش آن‌ها در تجربه‌های اولیه عکاسی ارائه می‌دهد.

در شکل‌گیری این حضور، اندیشه دقیق و مصلحت‌اندیشانه امیرکبیر نیز اهمیت دارد. کتاب این موضوع را در ارتباط با فضای تاریخی آن دوره مطرح می‌کند و نشان می‌دهد که بررسی تاریخ عکاسی، جدا از تاریخ آموزش، نهادهای نظامی و مناسبات فرهنگی امکان‌پذیر نیست. بنابراین، خواننده فقط با شرح حال چند عکاس روبه‌رو نیست؛ بلکه با مسیری پژوهشی مواجه می‌شود که عکس را در کنار سند و متن قرار می‌دهد.

چهار عکاس معرفی‌شده در کتاب عبارت‌اند از فوکه‌تی، لوییجی پشه، آنتونیو جیالنوزی و لوییجی مونتابونه. ترتیب معرفی آن‌ها بر اساس سابقه آغاز فعالیتشان در زمینه عکاسی در ایران تنظیم شده است. این ترتیب به خواننده کمک می‌کند روند حضور و فعالیت آنان را در یک بازه زمانی مشخص دنبال کند و تفاوت جایگاه هر یک را در روایت تاریخی کتاب بهتر ببیند. در پایان نیز مقاله‌ای به زبان انگلیسی درباره معرفی این چهار عکاس و شرح فعالیت‌هایشان آمده است.

این اثر برای علاقه‌مندان به تاریخ عکاسی، پژوهش‌های تصویری، دوره قاجار و اسناد تاریخی، خواندنی است؛ به‌ویژه برای کسانی که می‌خواهند بدانند نخستین تجربه‌های عکاسی در ایران در چه زمینه‌ای شکل گرفت و چه کسانی در پیشبرد آن نقش داشتند. رویکرد مستند کتاب، آن را به متنی مناسب برای مطالعه دقیق و بررسی پیوند میان تصویر، سند و تاریخ تبدیل می‌کند.

نویسنده کتاب ایتالیایی‌ها و عکاسی در ایران

محمدرضا طهماسب‌پور در این کتاب با رویکردی پژوهشی، فعالیت‌های عکاسی ایتالیایی‌ها را بر پایه عکس‌ها، اسناد، آلبوم‌ها و نوشته‌های مربوط به دوره قاجار بررسی می‌کند. تمرکز او بر یک بازه زمانی مشخص و معرفی چهار عکاس، به روایت کتاب انسجام می‌دهد و اجازه می‌دهد مسیر آغاز کار این افراد در ایران با ترتیب تاریخی دنبال شود.

توجه نویسنده به آلبوم‌خانه سلطنتی کاخ گلستان و پایان دادن کتاب با مقاله‌ای انگلیسی درباره چهار عکاس ایتالیایی، نشان می‌دهد که اثر هم به مستندسازی تاریخی و هم به معرفی فعالیت‌های عکاسانه آنان اهمیت می‌دهد. دغدغه اصلی کتاب، روشن کردن بخشی از تاریخ کمتر دیده‌شده عکاسی ایران از خلال مدارک تصویری و نوشتاری است.

خرید کتاب ایتالیایی‌ها و عکاسی در ایران به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به تاریخ عکاسی ایران علاقه دارید و می‌خواهید با نخستین فعالیت‌های عکاسانه در دوره قاجار آشنا شوید، ایتالیایی‌ها و عکاسی در ایران انتخابی متناسب با موضوع مطالعات شماست. این کتاب برای خوانندگانی پیشنهاد می‌شود که درباره دارالفنون، حضور ایتالیایی‌ها در ایران، آموزش فنون نظامی یا اسناد تصویری دوره ناصرالدین شاه مطالعه می‌کنند.

همچنین پژوهشگران و دانشجویانی که به عکس‌های تاریخی، آلبوم‌های سلطنتی و بررسی ارتباط میان تصویر و سند علاقه‌مندند، از ساختار مستند این اثر بهره می‌برند. انتظار شما از این کتاب باید روایتی پژوهشی و متکی بر مدارک باشد؛ روایتی که چهار عکاس ایتالیایی را معرفی می‌کند و جایگاه فعالیت‌های آنان را در سال‌های آغازین عکاسی ایران توضیح می‌دهد. در نهایت، این اثر برای کسانی مناسب است که می‌خواهند تاریخ تصویر در ایران را از زاویه‌ای مشخص، مستند و کمتر بررسی‌شده دنبال کنند.