درباره علوم انسانی اثر رضا داوری اردکانی

معرفی کتاب درباره علوم انسانی

علوم انسانی فقط مجموعه‌ای از رشته‌های دانشگاهی نیست؛ این حوزه با پرسش‌هایی درباره انسان، جامعه، تاریخ، سیاست، علم و امکان پیشرفت پیوند دارد. کتاب درباره علوم انسانی نوشته رضا داوری اردکانی، تلاشی است برای اندیشیدن به جایگاه علوم انسانی و دانشگاه در نسبت با شرایط تاریخی و مسائل توسعه در ایران. نویسنده در این اثر از سطح تعریف‌های کلی فراتر می‌رود و نسبت میان علم، قدرت، سیاست، آزادی فهم و برنامه‌ریزی توسعه را بررسی می‌کند.

این کتاب برای خواننده‌ای نوشته شده است که می‌خواهد درباره وضعیت علم و دانشگاه تأمل کند و به‌جای بسنده‌کردن به شاخص‌های کمّی، معنای پیشرفت علمی و نقش تفکر را نیز بسنجد. عنوان کتاب، موضوع اصلی آن را روشن می‌کند؛ اما مطالب آن تنها به علوم انسانی به معنای محدود دانشگاهی نمی‌پردازد و مسائل علم، توسعه، دانشگاه و تجربه مواجهه با علوم انسانی مدرن را نیز دربرمی‌گیرد.

درباره کتاب درباره علوم انسانی

کتاب با مقدمه‌ای گفت‌وگویی با مالک شجاعی جشوقانی آغاز می‌شود و پس از آن، بیست فصل دیدگاه‌های رضا داوری اردکانی را درباره علوم انسانی و دانشگاه منعکس می‌کند. ساختار اثر به خواننده اجازه می‌دهد موضوع را از زاویه‌های گوناگون دنبال کند: از پیوند علم با قدرت و سیاست گرفته تا بررسی وضعیت کنونی علم در کشور، رابطه علم و توسعه‌نیافتگی و نسبت خرد سیاسی با تجربه توسعه‌نیافتگی.

یکی از محورهای مهم کتاب، نقد برداشت‌هایی است که پیشرفت علم را با افزایش تعداد مقاله‌ها یا حضور بیشتر در فهرست ISI یکی می‌دانند. فصل‌هایی مانند «مقاله‌نویسی ارتقای علم نیست»، «درباب ISI» و «توهم توسعه علمی از طریق افزایش تعداد مقالات در فهرست ISI» نشان می‌دهند که نویسنده میان تولید کمّی آثار علمی و تحقق واقعی علم تفاوت می‌گذارد. از این منظر، سنجش پیشرفت علم نیازمند توجه به مبنای شاخص‌ها و شرایطی است که علم در آن شکل می‌گیرد.

در بخش دیگری از اثر، دانشگاه، فرهنگستان علوم و آینده آن، فلسفه علم و امکان‌های توسعه علم بررسی می‌شوند. داوری اردکانی بر اهمیت شرایط تاریخی در فهم علم تأکید دارد و فلسفه علم را به پرسش از وضعیت و امکان توسعه علمی مرتبط می‌کند. بنابراین، خواننده با کتابی روبه‌رو است که درباره علم به‌صورت انتزاعی سخن نمی‌گوید، بلکه آن را در پیوند با کشور، سیاست، تاریخ و تجربه اجتماعی می‌سنجد.

موضوع آزادی فهم و تحول در علوم انسانی نیز در میان فصل‌های کتاب جایگاه ویژه‌ای دارد. در ادامه، نسبت علوم انسانی با برنامه‌ریزی توسعه، تجربه ایرانی مواجهه با علوم انسانی مدرن و ملاحظات مربوط به علوم انسانی و اجتماعی مطرح می‌شود. تنوع این فصل‌ها باعث می‌شود اثر هم برای کسانی که دغدغه دانشگاه و سیاست علم دارند خواندنی باشد و هم برای مخاطبانی که می‌خواهند درباره وضعیت علوم انسانی در ایران با نگاهی تحلیلی‌تر فکر کنند.

لحن کتاب بر گفت‌وگو، تحلیل و طرح مسئله استوار است. نویسنده به‌جای ارائه پاسخ‌های ساده برای مسائل پیچیده، خواننده را با پرسش‌هایی درباره معنای پیشرفت، کارکرد دانشگاه، معیارهای علم و نقش تفکر روبه‌رو می‌کند. به همین دلیل، مطالعه آن می‌تواند فرصتی برای بازنگری در تصورهای رایج درباره توسعه علمی و علوم انسانی فراهم آورد؛ به‌ویژه برای کسانی که میان آمارهای علمی و حقیقت علم تفاوت قائل‌اند.

نویسنده کتاب درباره علوم انسانی

رضا داوری اردکانی فیلسوف و متفکر ایرانی و استاد بازنشسته گروه فلسفه دانشگاه تهران است. او از بدو تأسیس فرهنگستان علوم در سال ۱۳۶۸ عضو پیوسته این فرهنگستان بوده و از سال ۱۳۷۷ ریاست آن را بر عهده دارد. همچنین عضویت در شورای عالی انقلاب فرهنگی، شورای عالی علمی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی و هیئت مؤسس انجمن فلسفه میان‌فرهنگی ایران، بخشی از سوابق فکری و علمی اوست.

داوری اردکانی در حوزه نظریه‌پردازی فرهنگی و اندیشه فلسفی چهره‌ای شاخص و بحث‌برانگیز به‌شمار می‌آید. در کتاب درباره علوم انسانی، دغدغه‌های او درباره علم، دانشگاه، توسعه و شرایط تاریخی در قالب مجموعه‌ای از مقاله‌ها و تأملات منسجم دنبال می‌شود. آشنایی او با مسائل فلسفه علم و فرهنگ، به اثر رویکردی انتقادی و مسئله‌محور داده است.

خرید کتاب درباره علوم انسانی به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به فلسفه علم، علوم انسانی، دانشگاه و مسائل توسعه علمی علاقه دارید، این کتاب می‌تواند انتخابی مناسب برای مطالعه‌ای تحلیلی و پرسش‌برانگیز باشد. دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های علوم انسانی، فلسفه، علوم اجتماعی و مطالعات فرهنگی می‌توانند از بحث‌های آن درباره آزادی فهم، برنامه‌ریزی توسعه، سیاست علم و تجربه ایرانی مواجهه با علوم انسانی مدرن استفاده کنند.

این اثر همچنین به خوانندگانی پیشنهاد می‌شود که درباره معیارهای سنجش پیشرفت علم، نقش مقاله‌نویسی، جایگاه ISI و نسبت علم با قدرت و سیاست پرسش دارند. اگر دنبال کتابی هستید که دانشگاه را نه فقط به‌عنوان یک نهاد آموزشی، بلکه در ارتباط با تاریخ، جامعه و آینده کشور بررسی کند، درباره علوم انسانی مسیر مناسبی برای تأمل پیش روی شما می‌گذارد. در نهایت، باید انتظار متنی را داشته باشید که بیش از ارائه دستورالعمل‌های فوری، ذهن را به بازاندیشی درباره علم، توسعه و مسئولیت علوم انسانی دعوت می‌کند.