تمام چیزهایی که جای‌شان خالی است اثر پتر اشتام

معرفی کتاب تمام چیزهایی که جای‌شان خالی است

گاهی تنهایی نه در اتاقی خالی، بلکه در میان آدم‌ها، خیابان‌ها و سفرهای روزمره شکل می‌گیرد. کتاب تمام چیزهایی که جای‌شان خالی است نوشته پتر اشتام، مجموعه‌ای از دوازده داستان کوتاه است که شخصیت‌هایش در جهانی خاموش، بی‌روح و آشنا با بیگانگی زندگی می‌کنند.

این داستان‌ها خواننده را با غریبه‌هایی در منهتن، گردشگرانی در ایتالیا، مسافرانی در قطار و انسان‌هایی روبه‌رو می‌کنند که در جمع حضور دارند، اما از تجربه‌ای عمیق از تنهایی فاصله ندارند. اشتام به‌جای توضیح‌های طولانی، آدم‌های داستانش را از خلال رفتار، سکوت و شیوه حرف‌زدنشان نشان می‌دهد؛ به همین دلیل، بخش مهمی از معنای هر روایت در فاصله میان گفته‌ها و ناگفته‌ها شکل می‌گیرد.

درباره کتاب تمام چیزهایی که جای‌شان خالی است

تمام چیزهایی که جای‌شان خالی است نخستین بار در سال ۱۹۹۳ منتشر شد و مجموعه‌ای از داستان‌های کوتاه پتر اشتام است. فضای غالب این روایت‌ها آرام، سرد و اندکی مالیخولیایی است. شخصیت‌ها معمولاً در موقعیت‌هایی ساده و روزمره قرار دارند، اما همین موقعیت‌ها احساس گسست، نارضایتی و ناتوانی در برقراری ارتباطی عمیق را آشکار می‌کنند. آن‌ها در شهرها و محله‌هایی ساکن‌اند که سکوت و بی‌روحی‌شان بخشی از حال درونی آدم‌ها را بازتاب می‌دهد.

یکی از داستان‌های برجسته مجموعه، «یخبندان سیاه»، در بخشی از بیمارستانی در شهری صنعتی و بی‌نام روایت می‌شود. راوی که روزنامه‌نگار است، می‌خواهد طی چند روز با بیماری رو به مرگ گفت‌وگو کند. بیمار، لاریسا، زنی جوان و متأهل از قزاقستان است که دیگر ملاقات‌کننده‌ای ندارد و تلویزیون تنها وسیله سرگرمی اوست. رابطه میان این زن و راوی، با وجود ظاهر ساده‌اش، پرسش‌هایی درباره تنهایی، میل به زندگی و آرزو پیش می‌کشد. جمله لاریسا که «آرزو هیچ وقت تمامی ندارد»، جانِ احساسی این موقعیت را به‌خوبی نشان می‌دهد.

در این مجموعه، آدم‌ها بیش از آنکه با حادثه‌های بزرگ تعریف شوند، با واکنش‌های کوچک و گفت‌وگوهای کوتاه شناخته می‌شوند. روایت‌ها از توصیف‌های بی‌پایان اشیا و ظاهر شخصیت‌ها فاصله می‌گیرند و توجه را به رفتار و زبان انسان‌ها معطوف می‌کنند. این شیوه، داستان‌ها را به تجربه‌ای فشرده و دقیق تبدیل می‌کند؛ تجربه‌ای که در آن سکوت‌ها، مکث‌ها و احساسات بیان‌نشده به اندازه کلمات اهمیت دارند.

اندکی مالیخولیا و رگه‌ای از ایده‌آلیسم در شخصیت‌های این کتاب دیده می‌شود. آن‌ها شاید احساساتی آشکار و پرشور نداشته باشند، اما همین خویشتن‌داری، فاصله عاطفی و نگاه محتاطانه، وضعیت پیچیده‌شان را ملموس‌تر می‌کند. در واقع، کتاب درباره کمبودهایی است که همیشه نام مشخصی ندارند: جای خالی یک رابطه، گفت‌وگویی واقعی، امیدی پایدار یا احساسی که بتواند انسان را از بیگانگی بیرون بکشد.

خواندن این مجموعه نیازمند دنبال‌کردن ماجراهای پرشتاب نیست؛ ارزش آن در مشاهده لحظه‌های ظریف و تغییرات درونی شخصیت‌هاست. داستان‌ها خواننده را وادار می‌کنند به آنچه در زندگی روزمره نادیده می‌ماند، دوباره نگاه کند. از سوی دیگر، فضای شهری، سفر، بیمارستان و قطار، هرکدام شکل متفاوتی از ناپایداری و گذرکردن را به روایت‌ها می‌افزایند و حس غریب‌بودن را در موقعیت‌های گوناگون نشان می‌دهند.

نویسنده کتاب تمام چیزهایی که جای‌شان خالی است

پتر اشتام نویسنده‌ای سوئیسی است و آثارش به زبان‌های مختلفی، از جمله کره‌ای، عبری و فارسی، ترجمه شده‌اند. در ارزیابی آثار او، گاهی از شباهت‌هایی با داستان‌های ریموند کارور و ریچارد فورد سخن گفته می‌شود؛ با این حال، خود اشتام از همینگوی و چزاره پاوزه به‌عنوان نویسندگانی یاد می‌کند که بر تجربه مطالعاتی‌اش اثر گذاشته‌اند.

نگاه اشتام در این کتاب بر حذف جزئیات اضافی و تمرکز بر کنش و گفت‌وگو استوار است. او شخصیت‌هایش را از راه رنگ مو یا شرح طولانی اسباب و اثاث خانه معرفی نمی‌کند؛ بلکه اجازه می‌دهد خواننده از شیوه رفتار و حرف‌زدنشان به آن‌ها نزدیک شود. نتیجه، نثر و روایت‌هایی است که با کمترین توضیح، فضایی عاطفی و انسانی می‌سازند و تنهایی را بدون اغراق به نمایش می‌گذارند.

خرید کتاب تمام چیزهایی که جای‌شان خالی است به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به داستان کوتاه ادبی، روایت‌های کم‌حادثه و شخصیت‌هایی با دنیای درونی پیچیده علاقه دارید، این مجموعه می‌تواند انتخابی مناسب برای شما باشد. کتاب برای خوانندگانی جذاب است که از متن‌های آرام و موجز لذت می‌برند و ترجیح می‌دهند به‌جای توضیح مستقیم، از نشانه‌های رفتاری، گفت‌وگوها و سکوت شخصیت‌ها به معنای داستان برسند.

این اثر همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که موضوعاتی مانند تنهایی، بیگانگی، فقدان ارتباط عمیق، آرزو و زندگی در فضاهای شهری یا گذرا را دنبال می‌کنند. اگر از داستان‌هایی درباره مسافران، غریبه‌ها و انسان‌هایی که در میان جمع احساس جدایی دارند استقبال می‌کنید، حال‌وهوای این مجموعه با سلیقه شما همخوان خواهد بود. در نهایت، از این کتاب انتظار روایت‌هایی فشرده، سرد و تأمل‌برانگیز داشته باشید؛ داستان‌هایی که پایان خواندنشان، آغاز فکرکردن درباره جای خالی چیزهای مهم زندگی است.