بینامتنیت ازساختارگرایی تا پسامدرنیسم اثر بهمن نامورمطلق

معرفی کتاب بینامتنیت ازساختارگرایی تا پسامدرنیسم

هر متنی در خلأ شکل نمی‌گیرد؛ پشت واژه‌ها، تصویرها و ساختارهای آن، ردپای متن‌های دیگر حضور دارد. کتاب بینامتنیت ازساختارگرایی تا پسامدرنیسم نوشته بهمن نامورمطلق، به بررسی همین رابطه پیچیده می‌پردازد و خواننده را با مفهومی آشنا می‌کند که برای فهم شکل‌گیری و خوانش آثار ادبی و هنری اهمیت دارد.

بینامتنیت یا متن پنهان، دیدگاهی درباره ارتباط میان عناصر یک متن و متن‌های پیشین یا معاصر است. این ارتباط ممکن است در قالب استقراض، دگردیسی، اشاره یا ارجاع پدیدار شود؛ گاهی نیز متن تازه چنان درهم‌تنیده با متن‌های دیگر شکل می‌گیرد که مرز میان آن‌ها از بین می‌رود و تشخیص اصل اولیه فقط برای خواننده‌ای آشنا و دقیق امکان‌پذیر است.

درباره کتاب بینامتنیت ازساختارگرایی تا پسامدرنیسم

این کتاب مفهوم بینامتنیت را به‌عنوان یکی از دستاوردهای فکری قرن اخیر بررسی می‌کند. در این نگاه، متن جدید فشرده‌ای از چند متن پیشین یا هم‌زمان است؛ اما این متون در اثر بازآفرینی، تغییر و ترکیب دوباره، صورتی تازه پیدا می‌کنند. از متن‌های قبلی ممکن است چیزی جز ماده اولیه باقی نماند و اصل آن‌ها در ساختار جدید پنهان شود.

اصطلاح بینامتنیت نخستین بار به‌وسیله جولیا کریستوا در سال ۱۹۶۶ مطرح شد و پس از آن، نویسندگان و نظریه‌پردازان مختلف آن را دستخوش تغییر و بازتعریف کردند. کتاب با توجه به همین روند، مسیر شکل‌گیری و تحول نظریه را دنبال می‌کند و نشان می‌دهد که بینامتنیت چگونه از یک اصطلاح به دیدگاهی برای مطالعه رابطه میان متن‌ها تبدیل شده است.

یکی از نکات مهم این بحث، تفاوت بینامتنیت با مفاهیمی مانند اقتباس، تضمین، تلمیح، اشاره، مناقضه، سرقت و معارضه است. این اصطلاحات در میراث ادب عربی تا حدودی با مفهوم بینامتنی هم‌پوشانی دارند، اما بینامتنیت تنها به یک استفاده آگاهانه و انتخابی از متن دیگر محدود نمی‌شود. به باور اچ. پورتر ابوت، روایت‌پژوه برجسته، بینامتنیت وضعیت گریزناپذیر متون است و امری اختیاری به شمار نمی‌آید.

این رویکرد، نقش خواننده را نیز جدی می‌گیرد. خوانش یک اثر فقط دنبال‌کردن معنای ظاهری آن نیست؛ بلکه می‌تواند کشف رابطه‌هایی باشد که اثر را به متن‌های دیگر پیوند می‌دهند. در نتیجه، معنا در شبکه‌ای از ارجاع‌ها و دگرگونی‌ها شکل می‌گیرد و خواننده با دقت بیشتر، لایه‌های پنهان متن را بازمی‌شناسد.

فهرست کتاب نشان می‌دهد که بحث در چند مسیر پیش می‌رود: نظریه‌ها و نظریه‌پردازان، پیشابینامتنیت، بنیان‌گذاران یا نسل اول، و اصلاح‌گران یا نسل دوم. این تقسیم‌بندی امکان دنبال‌کردن تحول دیدگاه‌های مربوط به بینامتنیت را فراهم می‌کند و تصویری مرحله‌به‌مرحله از پیدایش و تغییر این نظریه به دست می‌دهد.

در بخش‌های دیگر، رابطه بینامتنیت و بیناهنری بررسی می‌شود و نمونه‌هایی برای خوانش بینامتنی ارائه می‌گردد. «دوسویگی ارجاعی در سنگ‌نگاره بیستون»، «این نیز بگذرد» و خوانش بینامتنی یک نقاشی بینانشانه‌ای، از جمله موضوعاتی هستند که بحث نظری را به نمونه‌های مشخص پیوند می‌دهند. به این ترتیب، کتاب فقط به تعریف اصطلاح بسنده نمی‌کند و امکان مشاهده عملکرد آن را در آثار گوناگون فراهم می‌سازد.

اهمیت این اثر در آن است که بینامتنیت را هم به‌عنوان یک مفهوم نظری و هم به‌عنوان شیوه‌ای برای خواندن متن معرفی می‌کند. خواننده با مطالعه آن می‌تواند به جای دیدن اثر به‌صورت پدیده‌ای مستقل، روابط پنهان، تأثیرپذیری‌ها، تغییر شکل‌ها و ارجاع‌های درون آن را نیز در نظر بگیرد. چنین نگاهی، فهم دقیق‌تری از ساختار و معنای متن به وجود می‌آورد.

نویسنده کتاب بینامتنیت ازساختارگرایی تا پسامدرنیسم

بهمن نامورمطلق در این کتاب به سراغ یکی از بحث‌های مهم در مطالعه متن و هنر رفته است: اینکه متن‌ها چگونه از یکدیگر اثر می‌پذیرند، چگونه در آثار تازه تغییر شکل می‌دهند و چگونه خواننده می‌تواند این پیوندها را تشخیص دهد. رویکرد کتاب، ترکیبی از معرفی نظریه‌ها، بررسی تحول دیدگاه‌ها و ارائه نمونه‌هایی برای خوانش بینامتنی است.

نویسنده با طرح مفاهیم مرتبط، مرزها و هم‌پوشانی‌های بینامتنیت با اصطلاحات ادبی دیگر را نیز پیش می‌کشد. توجه هم‌زمان به نظریه‌پردازان، نمونه‌های ادبی و هنری، و ساختار ارجاعی متن باعث می‌شود موضوع کتاب در سطحی مفهومی و کاربردی دنبال شود.

خرید کتاب بینامتنیت ازساختارگرایی تا پسامدرنیسم به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به نظریه ادبی، نقد ادبی و رابطه میان متن‌ها علاقه دارید، این کتاب می‌تواند انتخابی مناسب برای آشنایی منسجم‌تر با مفهوم بینامتنیت باشد. مطالعه آن برای کسانی جذاب است که می‌خواهند بدانند یک اثر چگونه از متن‌های دیگر بهره می‌گیرد، آن‌ها را دگرگون می‌کند یا به شکلی پنهان در ساختار خود بازتاب می‌دهد.

این کتاب همچنین به خوانندگانی پیشنهاد می‌شود که به تحلیل آثار ادبی و هنری از زاویه‌ای فراتر از معنای مستقیم علاقه‌مندند. اگر در خواندن یک متن به اشاره‌ها، تلمیح‌ها، ارجاع‌ها و پیوندهای میان آثار توجه می‌کنید، مباحث آن می‌تواند ابزار مفهومی مناسبی برای دقیق‌ترکردن این نوع نگاه در اختیارتان بگذارد.

برای دانشجویان و علاقه‌مندان حوزه‌هایی که با متن، نشانه و هنر سروکار دارند نیز، آشنایی با نظریه‌ها و نمونه‌های مطرح‌شده در کتاب اهمیت دارد. با این حال، انتظار شما از این اثر باید مطالعه‌ای نظری و تحلیلی باشد؛ کتاب قرار است مفهوم بینامتنیت، روند تحول آن و کاربردش در خوانش نمونه‌های مشخص را توضیح دهد، نه اینکه صرفاً مجموعه‌ای از تعریف‌های کوتاه ارائه کند.

در نهایت، بینامتنیت ازساختارگرایی تا پسامدرنیسم برای خواننده‌ای مناسب است که می‌خواهد متن را شبکه‌ای از رابطه‌ها بداند و در پسِ ظاهر آن، نشانه‌های حضور متن‌های دیگر را جست‌وجو کند. این اثر با پیوندزدن بحث نظری به نمونه‌هایی مانند سنگ‌نگاره بیستون و نقاشی بینانشانه‌ای، مسیر مناسبی برای ورود جدی‌تر به خوانش بینامتنی فراهم می‌کند.