چشم بد دور اثر امیر امجد
معرفی کتاب چشم بد دور
وقتی چند دوست قدیمی از یاری یا گمشدهای سخن میگویند، شباهت نشانهها میتواند راهی بهسوی حقیقت باز کند؛ اما در نمایشنامه چشم بد دور، شخصیتها آنقدر در روایتهای خود غرقاند که ارتباط میان گفتههایشان را نمیبینند. امیر امجد در این اثر، داستانی معمایی و پازلوار میسازد که در آن گفتوگوها، خاطرهها و ناگفتهها بهتدریج تصویری پیچیده از آدمها و رابطههایشان شکل میدهند.
این نمایشنامه با حضور هفت شخصیت ناصر، ساناز، آقای بختیاربیگی، سولماز، آقاجلال، لیلا و برزو قابل اجراست. در مرکز ماجرا، لیلا قرار دارد؛ زنی که با دشواری زندگی خود را سرپا نگه داشته و آرایشگاهی را اداره میکند. او قرار است امشب ازدواج کند، اما نگرانی و آشفتگی رهایش نمیکند. لیلا احساس میکند در برخی لحظههای زندگی، شخصی جز خود میشود و چیزهایی میبیند یا تجربه میکند که گفتنشان بیشتر به وهم شباهت دارد.
درباره کتاب چشم بد دور
چشم بد دور نمایشنامهای درباره گمگشتگی، خاطره و رابطههایی است که در نگاه نخست از یکدیگر جدا به نظر میرسند. چند مرد که با هم دوستاند، هرکدام از یاری گمشده یا شخصی سخن میگویند که نشانههایش با نشانههای گمشده دیگران شباهت دارد. با این حال، هیچکدام در نخستین مرحله متوجه این همپوشانی نمیشوند؛ زیرا واگویههای شخصی، تجربههای گذشته و شیوه خاص حرفزدنشان، توجه آنها را به خود معطوف کرده است.
در سوی دیگر، لیلا در آرایشگاه و در آستانه ازدواج، همه نشانههایی را که مردان از یاران گمشدهشان بیان میکنند با خود دارد. این وضعیت، داستان را میان واقعیت روزمره و تجربهای مبهم و ناآرام قرار میدهد. انتظار برای رسیدن داماد در سفره عقد، فقط یک موقعیت ساده خانوادگی نیست؛ بلکه لحظهای است که اضطراب، گذشته و هویت لیلا را در برابر نگاه خواننده و تماشاگر قرار میدهد.
ساختار نمایشنامه بهصورت تدریجی و قطعهقطعه، شخصیتها را معرفی میکند. هر شخصیت در آغاز با زبان و بیان مخصوص خود شناخته میشود؛ زبانی که از شغل، شخصیت یا تجربه او تأثیر گرفته و به گفتوگوها هویت مستقل میبخشد. برزو، که راننده تاکسی است، نمونهای از این شیوه است: حرفزدن او رنگوبوی حرفه و جهان شخصیاش را دارد و باعث میشود شخصیت، پیش از آنکه تمام گذشتهاش را توضیح دهد، از طریق کلامش برای مخاطب شکل بگیرد.
چشم بد دور همچنین با جایدادن چند مرد و سه زن در دو سوی صحنه، امکان مقایسه و کشف تدریجی نسبت میان آنها را فراهم میکند. ارتباط شخصیتها در ابتدا آشکار نیست و هرکدام گویی داستان جداگانهای دارند؛ اما با پیشرفتن نمایش، پیوندهای میان آنها روشنتر میشود. پایان، حاصل کنار هم قرار گرفتن همین قطعههاست و معنای تازهای به گفتوگوها و نشانههایی میدهد که پیشتر پراکنده به نظر میرسیدند.
این اثر برای خوانندگانی ارزشمند است که از نمایشنامههای شخصیتمحور، دیالوگهای متمایز و روایتهایی با لایههای پنهان لذت میبرند. فضای آن از زندگی آدمهایی میآید که در طبقههای فرودست جامعه قرار دارند؛ مردانی راننده تاکسی و زنانی آرایشگر که دغدغهها و تجربههایشان، بهجای توضیح مستقیم، در زبان و رفتارشان آشکار میشود. از سوی دیگر، اجرای این نمایشنامه در سالهای ۱۳۸۰ و ۱۳۸۴ در تالار مولوی، با کارگردانی نویسنده، نشان میدهد که متن برای مواجهه صحنهای نیز ظرفیت دارد.
نویسنده کتاب چشم بد دور
امیر امجد در چشم بد دور، بیش از آنکه شخصیتها را با توضیحهای مستقیم معرفی کند، آنها را از خلال گفتوگو، لحن و شیوه نگاهشان به گذشته پیش روی مخاطب میگذارد. دغدغه او در این نمایشنامه، شکلدادن به رابطهای میان آدمهایی است که خودشان هنوز از پیوندهای پنهان میان زندگیهایشان آگاه نیستند. به همین دلیل، خواننده باید به جزئیات کلام، تکرار نشانهها و تفاوت بیان شخصیتها توجه کند.
نویسنده با کنار هم قرار دادن تجربههای مردان و پریشانیهای لیلا، فضایی میسازد که در آن مرز میان خاطره، هویت و ادراک کاملاً ساده و روشن نیست. روایت، پاسخ همه پرسشها را از ابتدا در اختیار مخاطب نمیگذارد و او را به بازخوانی نسبت شخصیتها وادار میکند. نتیجه، نمایشنامهای است که بخش مهمی از جذابیتش را از کشف تدریجی مناسبات میان آدمها و پایان غیرمنتظره خود به دست میآورد.
خرید کتاب چشم بد دور به چه کسانی پیشنهاد میشود؟
اگر به نمایشنامههای ایرانی با ساختار پازلوار، شخصیتهای متعدد و پایان غافلگیرکننده علاقه دارید، چشم بد دور میتواند انتخاب مناسبی برای شما باشد. این کتاب برای کسانی جذاب است که در مطالعه نمایشنامه، فقط دنبال پیشبردن ماجرا نیستند و به نقش دیالوگ، لحن، سکوت، نشانه و رابطه میان شخصیتها نیز توجه میکنند. فضای اثر، زندگی روزمره آدمهایی از طبقههای فرودست را با موقعیتی رازآلود و روانی درهم میآمیزد.
این نمایشنامه را به خوانندگانی پیشنهاد میکنیم که از آثاری درباره گمشدن، انتظار، آشفتگی هویتی و پیوندهای پنهان میان انسانها لذت میبرند. هنگام خواندن، انتظار داشته باشید هر شخصیت بخشی از واقعیت را با زبان خودش عرضه کند و معنای کامل ماجرا تنها با کنار هم گذاشتن این بخشها شکل بگیرد. اگر به متنهایی برای خواندن و تصور کردن روی صحنه، دیالوگنویسی متمایز و روایتهایی درباره ناگفتههای زندگی علاقهمندید، امیر امجد در چشم بد دور تجربهای فشرده و قابل تأمل پیش روی شما میگذارد.
