درام اسلامی اثر جمشید ملک‌پور

معرفی کتاب درام اسلامی

تعزیه فقط یک اجرای آیینی نیست؛ روایتی زنده از پیوند دین، اسطوره، سیاست، ادب، موسیقی و نمایش در فرهنگ ایران است. کتاب درام اسلامی نوشته جمشید ملک‌پور، این شکل منحصربه‌فرد از نمایش را از مسیر تاریخی و فرهنگی شکل‌گیری‌اش دنبال می‌کند و می‌پرسد چگونه مجموعه‌ای از آیین‌ها، روایت‌ها و عناصر نمایشی به یکی از مهم‌ترین صورت‌های درام ایرانی انجامیده است.

این کتاب برای خوانندگانی نوشته شده است که می‌خواهند تعزیه را فراتر از یک مراسم مذهبی ببینند و با ساختار، ریشه‌ها، دگرگونی‌ها و جایگاه آن در جهان امروز آشنا شوند. نویسنده با رویکردی پژوهشی، تعزیه را هم به‌عنوان پدیده‌ای آیینی و فرهنگی و هم به‌عنوان متن و درام بررسی می‌کند.

درباره کتاب درام اسلامی

درام اسلامی در هفت فصل و یک پیوست، تصویری گسترده از نمایش بومی ایران و روند پیدایش و تکامل تعزیه ارائه می‌دهد. کتاب با معرفی مختصر اسلام و حوادث مرتبط با تعزیه آغاز می‌شود و سپس به بررسی مراسم آیینی در تمدن‌های گوناگون می‌پردازد. این مسیر به نویسنده امکان می‌دهد شباهت‌ها و پیوندهای تعزیه با آیین‌های پیشین و هم‌زمان را روشن کند، بی‌آنکه آن را از زمینه شیعی و ایرانی خود جدا سازد.

ملک‌پور برای ترسیم ریشه‌های تاریخی تعزیه، از عناصری مانند میترائیسم، زرتشتیسم، اسطوره‌ها، فولکلور و دیگر شکل‌های تفریح و سرگرمی ایرانی سخن می‌گوید. در این نگاه، تعزیه نتیجه کنار هم قرار گرفتن اتفاقی چند عنصر پراکنده نیست؛ بلکه فرمی است که در طول زمان از تأثیر متقابل دین، سیاست، ادبیات، نمایش‌های آیینی و فرهنگ عمومی شکل گرفته است. کتاب همچنین ریشه‌های برخی آیین‌های نمایشی را تا دوره‌ای بسیار دور، از جمله حدود ۲۵۰۰ سال پیش از میلاد، پی می‌گیرد.

یکی از محورهای اصلی کتاب، بررسی تعزیه در شکل نهایی آن است؛ شکلی که در آن طرح، شخصیت، اندیشه، ترانه، نوا و نمایش بیش از همه از فرهنگ شیعه در اسلام تأثیر پذیرفته‌اند. نویسنده این عناصر را جدا از یکدیگر نمی‌بیند، بلکه نشان می‌دهد چگونه روایت، شخصیت‌پردازی، موسیقی و اجرا در کنار هم هویت نمایشی تعزیه را می‌سازند. از این منظر، تعزیه هم موضوعی برای مطالعه تاریخ دین و فرهنگ است و هم نمونه‌ای قابل‌توجه برای شناخت زبان و ساختار درام.

در ادامه، تعزیه به‌مثابه متن و درام تحلیل می‌شود. این بخش به خواننده کمک می‌کند تا علاوه بر وجه آیینی، با ظرفیت‌های ادبی و نمایشی آن نیز روبه‌رو شود و نقش روایت، ترانه، نوا و اجرا را در انتقال معنا بهتر درک کند. کتاب در فصل پایانی، موقعیت تعزیه را در دنیای امروز بررسی می‌کند و چشم‌اندازی درباره آینده آن به دست می‌دهد؛ بنابراین بحث اثر تنها به گذشته محدود نمی‌ماند و مسئله تداوم این میراث برای نسل‌های بعدی را نیز در نظر می‌گیرد.

پیوست کتاب فهرستی از مهم‌ترین متن‌های تعزیه را در اختیار خواننده می‌گذارد و مسیر مطالعه بیشتر در این حوزه را روشن‌تر می‌کند. در مجموع، درام اسلامی تلاشی است برای توضیح جایگاه تعزیه در تاریخ نمایش ایرانی و نشان دادن ارزش آن به‌عنوان میراثی فرهنگی و جهانی. مطالعه این اثر می‌تواند نگاه خواننده را به نسبت میان آیین و تئاتر، و نیز به امکان ماندگاری نمایش‌های سنتی در جهان معاصر، دقیق‌تر و گسترده‌تر کند.

نویسنده کتاب درام اسلامی

جمشید ملک‌پور از نویسندگان و پژوهشگران آثار مهم و تأثیرگذار در زمینه شناخت نمایش ایرانی است. در درام اسلامی نیز تمرکز او بر نمایش بومی ایران و به‌ویژه تعزیه قرار دارد؛ موضوعی که در مرز میان تاریخ فرهنگی، آیین، ادبیات و تئاتر شکل می‌گیرد.

رویکرد نویسنده در این کتاب، بررسی مرحله‌به‌مرحله ریشه‌ها و دگرگونی‌های تعزیه است. او با تکیه بر بررسی عناصر سازنده این نمایش، از روایت و شخصیت تا ترانه، نوا و اجرا، تصویری منسجم از درام اسلامی ـ ایرانی ترسیم می‌کند و جایگاه تعزیه را در گذشته و امروز به بحث می‌گذارد.

خرید کتاب درام اسلامی به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به تئاتر ایرانی، نمایش‌های آیینی و تاریخ شکل‌گیری گونه‌های نمایشی علاقه دارید، درام اسلامی می‌تواند مطالعه‌ای مناسب برای شما باشد. این کتاب همچنین برای خوانندگانی جذاب است که می‌خواهند تعزیه را با نگاهی تحلیلی و فراتر از شناخت سطحی از یک مراسم مذهبی دنبال کنند و با پیوندهای آن با اسطوره، فولکلور، ادبیات، موسیقی و فرهنگ شیعی آشنا شوند.

این اثر برای پژوهشگران و دانشجویان حوزه نمایش ایرانی، مطالعات اسلامی، فرهنگ و آیین نیز خواندنی است؛ زیرا هم زمینه تاریخی و فرهنگی تعزیه را بررسی می‌کند و هم به ساختار آن به‌عنوان متن و درام می‌پردازد. اگر به کتاب‌هایی درباره میراث نمایشی ایران و نسبت میان آیین و تئاتر علاقه‌مندید، از این اثر انتظار داشته باشید که شما را با ریشه‌ها، عناصر سازنده، جایگاه امروزی و چشم‌انداز آینده تعزیه همراه کند.