شاهنامه نقالان اثر عباس زریری اصفهانی
معرفی کتاب شاهنامه نقالان
پیش از آنکه داستانهای پهلوانی در کتابها ثبت شوند، در قهوهخانهها و محفلهای مردمی با صدای نقالان جان میگرفتند. کتاب شاهنامه نقالان بازتاب مکتوب همین سنت روایی است؛ مجموعهای از روایتهای شنیدنی درباره پهلوانی، جوانمردی، میهنپرستی و اسطورههای ایرانی که در زنجیرهای از نقلهای سینهبهسینه به مردم رسیدهاند.
عباس زریری اصفهانی این اثر را با هدف گردآوری و نگارش روایتهایی فراهم کرده است که برای مخاطب عمومی سادهتر و قابلفهمترند. کتاب، هم تصویری از شاهنامه در میان مردم عادی ارائه میدهد و هم بخشی از میراث نقالی را ثبت میکند؛ میراثی که زمانی با حضور پرشور مردم در قهوهخانهها زنده بود و داستانهای پهلوانی را از نسلی به نسل دیگر منتقل میکرد.
درباره کتاب شاهنامه نقالان
شاهنامه نقالان دورهای پنججلدی از داستانهای پهلوانی ایرانیان است که روایت سنتی و شفاهی شاهنامه را در قالبی مکتوب در دسترس خوانندگان قرار میدهد. این روایتها از فضای نقل در میان مردم برخاستهاند و به همین دلیل، در کنار عناصر اسطورهای و حماسی، حالوهوای گفتاری و روایتمحور دارند. کتاب را میتوان گنجینهای از داستانهایی دانست که در آنها ارزشهایی مانند جوانمردی، دلاوری و میهنپرستی جایگاه مهمی دارند.
اهمیت این مجموعه فقط به بازگویی داستانهای شاهنامه محدود نمیشود. شاهنامه نقالان امکان شناخت شیوهای از روایتگری را فراهم میکند که بر انتقال شفاهی، حضور نقال و ارتباط مستقیم با شنونده استوار بوده است. خواننده با دنبالکردن این روایتها میتواند ببیند که بنمایههای اسطورهای و حماسی چگونه در زبان و بیان نقالان بازتاب یافته و در گذر زمان دگرگون شدهاند.
این اثر همچنین از نظر زبانی دامنهای گسترده دارد و خواننده را با گنجینهای نزدیک به یک میلیون واژه از واژههای کهن و نو فارسی و وامواژهها روبهرو میکند. چنین ویژگیای، کتاب را برای علاقهمندان ادبیات و نگارش جذاب میسازد. در واقع، مجموعه هم برای خواندن داستانهای پهلوانی و هم برای توجه به زبان، واژگان و شیوه شکلگیری روایتهای عامهپسند ظرفیت دارد.
تدوین و نگارش این مجموعه هجده سال از عمر مرشد عباس زریری اصفهانی را به خود اختصاص داده و جلیل دوستخواه پنجاه سال برای ویرایش آن تلاش کرده است. این فرایند طولانی، جایگاه شاهنامه نقالان را بهعنوان مجموعهای مکتوب از روایتهای نقالی برجسته میکند. کتاب برای پژوهشگرانی که درباره نقالی، روایتهای شفاهی و دگردیسی بنمایههای اسطورهای و حماسی مطالعه میکنند نیز مادهای ارزشمند فراهم میآورد.
از سوی دیگر، این مجموعه برای کسانی که میخواهند داستانهای شاهنامه را به زبانی ساده و همهفهم برای بزرگسالان و کودکان روایت کنند، کاربردی است. خواننده نباید انتظار متنی صرفاً پژوهشی یا گزارشی داشته باشد؛ با مجموعهای روایی روبهروست که ادبیات حماسی را از مسیر زبان نقالی و تجربه شنیداری مردم دنبال میکند.
نویسنده کتاب شاهنامه نقالان
عباس زریری اصفهانی، که در این اثر با عنوان مرشد عباس نیز شناخته میشود، نویسنده و گردآورنده شاهنامه نقالان است. تمرکز او در این مجموعه بر ثبت روایتهایی قرار دارد که در سنت نقالی و در میان مردم شکل گرفته و منتقل شدهاند. نتیجه این کار، متنی است که میان داستانگویی عامه، ادبیات حماسی و توجه به زبان فارسی پیوند برقرار میکند.
او هجده سال برای تدوین و نگارش این مجموعه وقت گذاشته است. این پشتکار نشان میدهد که کتاب حاصل گردآوری و پرداخت روایاتی گسترده از داستانهای پهلوانی و اسطورهای است، نه صرفاً بازگویی کوتاه چند داستان شناختهشده. ویرایش مجموعه نیز با تلاش پنجاهساله جلیل دوستخواه انجام شده است؛ همکاریای که به آمادهشدن این روایتهای مکتوب برای مطالعه ادبی و پژوهشی کمک کرده است.
خرید کتاب شاهنامه نقالان به چه کسانی پیشنهاد میشود؟
اگر به شاهنامه، داستانهای پهلوانی ایرانی و روایتهای اسطورهای علاقه دارید، این مجموعه میتواند تجربهای متفاوت از خواندن ادبیات حماسی در اختیارتان بگذارد. در اینجا با روایتی روبهرو میشوید که به سنت نقالی نزدیک است و بهجای تکیه بر زبانی دشوار، داستانها را در قالبی سادهتر و عمومیتر دنبال میکند.
شاهنامه نقالان برای والدین، آموزگاران و همه کسانی مناسب است که میخواهند داستانهای حماسی ایران را برای کودکان یا بزرگسالان روایت کنند. علاقهمندان به ادبیات عامه، زبان فارسی، واژههای کهن و نو و شیوههای داستانگویی نیز از گستره زبانی و روایی کتاب بهره میبرند. اگر درباره نقالی و تغییر شکل بنمایههای اسطورهای و حماسی پژوهش میکنید، این دوره پنججلدی میتواند بهعنوان مجموعهای مکتوب از روایتهای نقالان برای مطالعه شما اهمیت داشته باشد.
در نهایت، این کتاب را به خوانندگانی پیشنهاد میکنیم که میخواهند هم با داستانهای پهلوانی ایرانی همراه شوند و هم با بخشی از فرهنگ شفاهی و سنت روایی مردم آشنا شوند. شاهنامه نقالان برای مطالعه پیوسته، استفاده در روایتگری و بررسی زبان داستانهای عامهپسند انتخابی مناسب است و پنج جلد آن تصویری گسترده از این میراث روایی ارائه میدهد.
