فرمان خاتون اثر صادق عاشورپور

معرفی کتاب فرمان خاتون

نمایش ایرانی فقط خاطره‌ای از گذشته نیست؛ می‌تواند در گفت‌وگویی زنده با نگاه امروز، دوباره روی صحنه و در ذهن مخاطب جان بگیرد. کتاب فرمان خاتون نوشته صادق عاشورپور، مجموعه‌ای از نمایشنامه‌هاست که با تکیه بر نشانه‌ها، شخصیت‌ها و ظرفیت‌های نمایش سنتی ایرانی، راهی میان میراث نمایشی و شیوه‌های مدرن نمایشنامه‌نویسی جست‌وجو می‌کند.

این اثر برای علاقه‌مندان ادبیات نمایشی، تئاتر ایرانی و گونه‌های سنتی مانند تخت‌حوضی و سیاه‌بازی، فرصتی برای بازنگری در داشته‌های ملی هنر نمایش فراهم می‌آورد. موضوع اصلی کتاب، بازشناسی و استفاده دوباره از عناصر آشنای نمایش ایرانی است؛ عناصری که در اینجا نه صرفاً به‌عنوان یادگارهای قدیمی، بلکه به‌منزله ابزارهایی برای بیان تضاد، مبارزه و نگاه انتقادی به کار گرفته می‌شوند.

درباره کتاب فرمان خاتون

فرمان خاتون شامل چند نمایشنامه است که از میان عنوان‌های آن‌ها می‌توان به «کچل و پهلوان»، «فرمان خاتون»، «طاووس»، «گازر» و «کدام یک از ما» اشاره کرد. هر نمایشنامه از زاویه‌ای به امکان‌های نمایش ایرانی توجه دارد و می‌کوشد ارتباطی دوباره میان هنرمند امروز و سنت‌های نمایشی شکل دهد. بنابراین با کتابی روبه‌رو هستید که هم برای خواندن متن‌های نمایشی جذاب است و هم زمینه‌ای برای اندیشیدن به هویت و تداوم تئاتر ایرانی فراهم می‌کند.

رویکرد نویسنده در این مجموعه، تلفیق سنجیده میان سبک‌ها و نگاه‌های مدرن نمایشنامه‌نویسی با هنر سنتی نمایشنامه‌نویسی در ایران است. این تلفیق قرار نیست عناصر سنتی را کنار بگذارد یا آن‌ها را بی‌تغییر تکرار کند؛ بلکه می‌خواهد توانایی آن‌ها را برای ارتباط با مخاطب امروز نشان دهد. از این منظر، فرمان خاتون می‌تواند برای خوانندگانی که به پیوند میان سنت و نوآوری در هنر علاقه دارند، تجربه‌ای قابل تأمل باشد.

یکی از ویژگی‌های مهم کتاب، حضور نمادها و شخصیت‌های شناخته‌شده داستان‌ها و نمایش‌های ایرانی است. شخصیت کچل در این نمایشنامه‌ها نمادی از عیاری و جوانمردی است و شخصیت سیاه، با ظاهر لوده‌وار خود، در برابر ظلم رایج زمانه موضع می‌گیرد. این شخصیت‌ها به فضای نمایش رنگ‌وبویی آشنا می‌دهند، اما کارکردشان تنها سرگرم‌کردن نیست؛ آن‌ها می‌توانند حامل اعتراض، هوشمندی و رویارویی با بی‌عدالتی باشند.

عاشورپور در این اثر به مسئله شناخت و حفظ نمایش‌های سنتی ایرانی نیز توجه دارد. نگاه کتاب، تقابل ساده میان تئاتر ایرانی و تئاتر فرنگی را نمی‌پذیرد و بر ضرورت ایجاد گفت‌وگو میان شکل‌های گوناگون نمایش تأکید می‌کند. خواننده در جریان این نمایشنامه‌ها با این پرسش روبه‌رو می‌شود که چگونه می‌توان میراث نمایشی را شناخت، ثبت کرد و در عین حال امکان رشد و بازآفرینی آن را در زمانه جدید حفظ کرد.

فضای کتاب از یک سو ریشه‌دار و وابسته به الگوهای نمایشی سنتی است و از سوی دیگر، به‌دنبال نگاهی تازه به این الگوهاست. به همین دلیل، خواندن آن می‌تواند برای دانشجویان و هنرجویان تئاتر، نمایشنامه‌نویسان جوان و کسانی که درباره نمایش‌های ایرانی مطالعه می‌کنند، دریچه‌ای به سوی عناصر، نمادها و شخصیت‌های مهم این حوزه باز کند. این اثر همچنین مخاطب را به توجه بیشتر به ارزش‌های نمایشی بومی دعوت می‌کند.

نویسنده کتاب فرمان خاتون

صادق عاشورپور، متولد ۱۳۳۲ در همدان، از شانزده‌سالگی وارد دنیای تئاتر شده و همچنان در زمینه هنر نمایشی می‌نویسد و فعالیت می‌کند. نام او بیش از همه با نمایشنامه‌نویسی و پژوهش در نمایش‌های سنتی ایرانی، به‌ویژه گونه‌های سیاه‌بازی و تخت‌حوضی، پیوند دارد. او در مسیر فعالیت خود علاوه بر نوشتن، بازی و کارگردانی را نیز تجربه کرده است.

تجربه طولانی عاشورپور در شناخت نمایش ایرانی، در ساختار و انتخاب عناصر فرمان خاتون بازتاب پیدا می‌کند. استفاده از شخصیت‌هایی مانند کچل و سیاه، نتیجه توجه او به نمادها و ظرفیت‌های نمایشی سنتی است. او در این کتاب تلاش می‌کند نویسندگان و مخاطبان جوان را با امکان گفت‌وگوی میان دو رویکرد سنتی و مدرن آشنا کند. مجموعه هفت‌جلدی نمایش‌های ایرانی و مجموعه چهارجلدی بازی‌های محلی نیز در کارنامه نمایشی او قرار دارند.

خرید کتاب فرمان خاتون به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به نمایشنامه ایرانی، تئاتر سنتی، سیاه‌بازی و تخت‌حوضی علاقه دارید، فرمان خاتون انتخابی مناسب برای آشنایی با بازخوانی معاصر این عناصر است. این کتاب برای کسانی پیشنهاد می‌شود که می‌خواهند فراتر از سرگرمی، درباره ریشه‌های نمایش ایرانی، شخصیت‌های نمادین و شیوه حضور سنت در ادبیات نمایشی امروز تأمل کنند.

خوانندگان جوان، هنرجویان تئاتر و نمایشنامه‌نویسانی که به ترکیب میراث بومی با نگاه‌های تازه علاقه‌مندند، می‌توانند از رویکرد این مجموعه بهره ببرند. همچنین اگر به آثاری درباره هویت فرهنگی، جوانمردی، مبارزه با ظلم و بازآفرینی سنت‌های هنری علاقه دارید، این نمایشنامه‌ها زمینه‌ای مناسب برای مطالعه و گفت‌وگو در اختیارتان می‌گذارند. انتظار شما از کتاب باید مجموعه‌ای از متن‌های نمایشی با ریشه‌های ایرانی، نشانه‌های سنتی و دغدغه بازتعریف این میراث برای مخاطب امروز باشد.