مدرسه اثر دیوید مامت

معرفی کتاب مدرسه

اگر از نمایشنامه‌هایی لذت می‌برید که از یک موقعیت ساده، گفت‌وگویی عجیب و پرسش‌هایی درباره شیوه انتقال معنا می‌سازند، «مدرسه» می‌تواند تجربه‌ای متفاوت برای شما باشد. دیوید مامت در این اثر کوتاه و طنزآمیز، دو شخصیت را در فضایی شبیه دفتر یا بخشی از یک مدرسه روبه‌روی هم قرار می‌دهد؛ جایی که گفت‌وگو، نمودار، تخته‌سیاه و موضوعاتی روزمره به عناصر اصلی یک بازی نمایشی تبدیل می‌شوند.

این نمایشنامه درباره بازیافت، طراحی پوستر و انتقال اطلاعات است، اما آن‌ها را به شکل یک درس مستقیم یا توضیح آموزشی پیش نمی‌برد. موضوع‌ها در جریان مکالمه‌ای طولانی و ظاهراً بی‌سرانجام مطرح می‌شوند و همین فاصله میان انتظار مخاطب و آنچه روی صحنه رخ می‌دهد، فضای طنز اثر را شکل می‌دهد. «مدرسه» کتابی کم‌حجم، شاد و حساب‌شده است که خواننده را به دقت در گفت‌وگوها و رابطه میان کلمات، نشانه‌ها و اطلاعات دعوت می‌کند.

درباره کتاب مدرسه

در مرکز این نمایشنامه فقط دو پرسناژ حضور دارند که با حروف A و B معرفی می‌شوند. این دو، مانند نقاطی در یک نمودار، در اتاقی با حال‌وهوای مدرسه یا دفتر به گفت‌وگو می‌پردازند. جایگاه دقیق آن‌ها در این فضا اهمیت تعیین‌کننده‌ای پیدا نمی‌کند؛ آنچه بیش از همه دیده می‌شود، حرکت گفت‌وگو و چگونگی شکل‌گیری معنا در میان جمله‌هایی است که گاهی روشن، گاهی نامنتظر و گاهی بی‌نتیجه به نظر می‌رسند.

مامت به‌جای آنکه داستانی پرحادثه بسازد، موقعیتی محدود را با تمرکز بر کلام گسترش می‌دهد. A و B در گفت‌وگویی نسبتاً بلند درباره موضوع‌هایی مانند بازیافت، طراحی پوستر و انتقال اطلاعات حرکت می‌کنند. مخاطب در این مسیر با نتیجه‌گیری صریح یا جمع‌بندی معمول یک بحث روبه‌رو نمی‌شود. دو شخصیت پس از این مکالمه، به نتیجه‌ای مشخص از گفته‌های خود نمی‌رسند و همین ناتمام‌ماندن، بخشی از تجربه نمایشی اثر است.

یکی از ویژگی‌های متمایز «مدرسه»، پیوند میان زبان روزمره و عناصر دیداری روی صحنه است. معادلاتی که روی تخته‌سیاه ظاهر می‌شوند، فقط جزئی از دکور یا نشانه‌ای برای فضای آموزشی نیستند؛ آن‌ها مسیر حرکت اثر را نیز همراهی می‌کنند. نمایشنامه به‌صورت حساب‌شده از میان این معادلات پیش می‌رود و در نتیجه، گفت‌وگو حالتی پیدا می‌کند که هم به بحثی عادی شباهت دارد و هم از منطق یک نمودار یا فرمول پیروی می‌کند.

طنز کتاب از شوخی‌های آشکار و موقعیت‌های پرتحرک به وجود نمی‌آید؛ بلکه از برخورد میان شکل جدی گفت‌وگو و بی‌نتیجه‌ماندن آن پدیدار می‌شود. شخصیت‌ها درباره انتقال اطلاعات صحبت می‌کنند، اما خود گفت‌وگو همیشه به ارتباطی روشن و کامل منتهی نمی‌شود. درباره پوستر و بازیافت سخن گفته می‌شود، اما موضوع‌ها در مسیری قرار می‌گیرند که بیش از پاسخ‌دادن، پرسش‌هایی درباره فهمیدن، توضیح‌دادن و منتقل‌کردن معنا ایجاد می‌کند.

فضای نمایشنامه ساده و محدود است، اما همین محدودیت امکان تمرکز بر جزئیات زبان را بیشتر می‌کند. دو شخصیت با نام‌های A و B، اتاقی که رنگ‌وبوی مدرسه یا دفتر دارد و تخته‌سیاهی با معادلات، تمام جهان قابل مشاهده اثر را می‌سازند. در چنین ساختاری، مکث‌ها، تکرارها، تغییر مسیر بحث و فاصله میان منظور و نتیجه، اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کنند. خواننده باید به روند گفت‌وگو توجه کند، نه فقط به اطلاعاتی که در آن ردوبدل می‌شود.

«مدرسه» را می‌توان نمایشی درباره خودِ گفت‌وگو نیز دانست؛ گفت‌وگویی که قرار است اطلاعات را منتقل کند، اما همیشه از مسیر مستقیم عبور نمی‌کند. اثر با زبانی طنزآمیز نشان می‌دهد که توضیح‌دادن یک موضوع لزوماً به فهم مشترک یا رسیدن به نتیجه منجر نمی‌شود. از سوی دیگر، استفاده از نمودار و معادله، متن را از یک مکالمه صرف جدا می‌کند و به آن نظمی دیداری و اجرایی می‌دهد.

نویسنده کتاب مدرسه

دیوید مامت در «مدرسه» به جای تکیه بر شخصیت‌پردازی گسترده یا رخدادهای متعدد، از کمترین عناصر برای ساختن یک موقعیت نمایشی استفاده می‌کند. دو شخصیت با حروف A و B، فضای محدود و گفت‌وگویی طولانی، ابزارهایی هستند که نویسنده با کمک آن‌ها موضوع انتقال اطلاعات و دشواری رسیدن به معنای مشترک را بررسی می‌کند.

رویکرد او در این اثر، فشرده، نمایشی و متکی بر کلام است. مامت اجازه می‌دهد گفت‌وگو بدون توضیح‌های اضافی پیش برود و مخاطب از خلال شکل بحث، معادلات روی تخته‌سیاه و واکنش‌های دو شخصیت، فضای اثر را دنبال کند. نتیجه، نمایشنامه‌ای کوتاه و متفاوت است که به‌جای ارائه پاسخ روشن، بر تجربه شنیدن و دنبال‌کردن یک مکالمه نامتعارف تمرکز دارد.

خرید کتاب مدرسه به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

این کتاب برای خوانندگانی مناسب است که به نمایشنامه‌های کوتاه، طنز نامتعارف و آثار دوپرسناژی علاقه دارند. اگر از متن‌هایی استقبال می‌کنید که با امکانات محدود، یعنی دو شخصیت و یک فضای بسته، موقعیتی پیچیده از نظر زبانی می‌سازند، «مدرسه» می‌تواند انتخابی قابل‌توجه باشد. این اثر برای کسانی نیز جذاب است که دوست دارند رابطه میان زبان، نمودار، نشانه و انتقال اطلاعات را در قالب نمایش بررسی کنند.

اگر انتظار داستانی پرحادثه، شخصیت‌هایی با پیشینه مفصل یا پایانی کاملاً توضیح‌داده‌شده دارید، باید بدانید که تجربه این نمایشنامه بیشتر بر خودِ جریان گفت‌وگو استوار است. با این حال، اگر از ابهام کنترل‌شده، بی‌نتیجه‌ماندن بحث و طنزی که از فاصله میان جدیت و بیهودگی شکل می‌گیرد لذت می‌برید، مطالعه آن می‌تواند نگاه شما را به ساختار گفت‌وگو در نمایشنامه تغییر دهد. «مدرسه» برای مطالعه دقیق، اجرای صحنه‌ای و گفت‌وگو درباره زبان و معنا، متنی کوتاه اما قابل تأمل است.