تلیسه اثر حمیرا قادری
معرفی کتاب تلیسه
گاهی یک قصه از تصویری ساده آغاز میشود: باز شدن چشمها، آرام گرفتن دل و یادآوری داستانی که میان خاطره و روایت شفاهی زنده مانده است. کتاب تلیسه نوشتهٔ حمیرا قادری، خواننده را به فضای قصهای دربارهٔ مادر، روزگاران دور و کوچ مردمانی با خیمههای سیاه و شترهای بارکش میبرد.
در آغاز این اثر، لحن روایت صمیمی و عاطفی است و جملهها حالوهوای قصهگویی را به همراه دارند. اشاره به بزک چینی، قصهٔ مادر و کوچ سالانهٔ لالای خیرندیده، تصویری از جهانی میسازد که در آن خاطره، خانواده و شیوههای قدیمی نقل داستان در کنار هم قرار میگیرند. تلیسه برای کسانی جذاب است که از ادبیات داستانی افغانستان و روایتهایی با رنگوبوی فرهنگ شفاهی لذت میبرند.
درباره کتاب تلیسه
تلیسه اثری داستانی است که روایت خود را با لحنی نزدیک به گفتوگوی شخصی و قصهگویی آغاز میکند. جملهٔ «چشمهایت را که وا میکنی، دلم جمع میشود» فضای عاطفی اثر را شکل میدهد؛ فضایی که در آن واکنشهای درونی راوی با یادآوری یک قصه پیوند میخورد. این پیوند میان احساس و خاطره، مخاطب را به گذشتهای دور میبرد و او را برای شنیدن داستانی دربارهٔ مادر آماده میکند.
یکی از عناصر برجستهٔ این روایت، حضور زندگی کوچنشینی است. تصویر ده پدر، خیمهٔ سیاه، کوچ سالانه و یازده شترِ همراه بار، از جهانی خبر میدهد که حرکت و کوچ بخشی از نظم زندگی آن است. این جزئیات، بدون آنکه به توضیحی خشک دربارهٔ یک فرهنگ تبدیل شوند، در تار و پود قصه حضور پیدا میکنند و به روایت حالوهوایی تصویری و ملموس میبخشند.
زبان کتاب به سنت قصهگویی نزدیک است؛ قصهای که انگار از زبان کسی برای دیگری نقل میشود و در آن، واژهها و تعبیرهای بومی نقش مهمی دارند. کاربرد نامهایی مانند لالای خیرندیده و اشاره به قصهٔ بزک چینی، نشان میدهد که تلیسه از ظرفیت خاطرههای جمعی و روایتهای خانوادگی استفاده میکند. در نتیجه، خواننده تنها با یک سلسله رویداد روبهرو نیست؛ بلکه با شیوهای از بهیادآوردن و بازگفتن نیز همراه میشود.
از سوی دیگر، اثر در مرز میان صمیمیت خانوادگی و گسترهٔ یک زندگی جمعی حرکت میکند. مادر در متن، فقط موضوع یک یادآوری نیست؛ قصه گفتن دربارهٔ او، راهی برای زنده نگه داشتن پیوندهای عاطفی و گذشته است. کوچ و خیمه نیز پسزمینهای صرف نیستند، بلکه فضای اجتماعی روایت را میسازند. همین همراهی میان عاطفه، خاطره و تصویرهای فرهنگی، به کتاب کیفیتی تأملبرانگیز میدهد.
اگر به داستانهایی علاقه دارید که بهجای شتاب در روایت، بر لحن، تصویر و حس خاطره تکیه میکنند، تلیسه میتواند تجربهای متفاوت برایتان باشد. این کتاب انتظار خواننده را به سمت روایتی آرام، بومی و عاطفی هدایت میکند؛ روایتی که ارزش آن در توجه به جزئیات زندگی و قدرت قصه برای حفظ گذشته شکل میگیرد.
نویسنده کتاب تلیسه
حمیرا قادری، داستاننویس معاصر افغانستان، در سال ۱۳۵۸ در کابل و از پدر و مادری هراتی به دنیا آمد. او از سال ۱۳۷۱ به نوشتن داستان روی آورد. در دورهٔ تسلط طالبان، داستانی از او در نخستین جلسهٔ نقد و بررسی داستان در هرات خوانده شد و مورد بررسی قرار گرفت؛ تجربهای که در مسیر فعالیت ادبی او جای دارد.
قادری در سال ۱۳۷۹ برای ادامهٔ تحصیل به ایران رفت و دورههای کارشناسی و کارشناسی ارشد را در رشتهٔ زبان و ادبیات فارسی گذراند. او پایاننامهٔ خود را با عنوان نقد و بررسی روند داستاننویسی در هرات از سال ۱۲۹۸ تا ۱۳۸۰، در دانشکدهٔ ادبیات فارسی و زبانهای خارجی دانشگاه علامه طباطبایی و با راهنمایی سیروس شمیسا دفاع کرد.
داستانهای حمیرا قادری در نشریاتی مانند روزنامهٔ اتفاق اسلام، اورنگ هشتم، هفت قلم، هزار و یک شب و مجلهٔ هری منتشر شدهاند. دو داستان از او در مجموعهٔ زیر گنبد کبود، شامل آثار داستاننویسان معاصر هرات، به چاپ رسیده است. مجموعهداستان کوتاه گوشوارهٔ انیس و اثر پژوهشی بررسی روند داستاننویسی در افغانستان نیز از آثار او هستند. او همچنین دبیر انجمن هنرمندان و فرهنگیان افغان است. در تلیسه، توجه او به قصه، خاطره و فضای فرهنگی افغانستان در زبانی داستانی و نزدیک به روایت شفاهی بازتاب پیدا میکند.
خرید کتاب تلیسه به چه کسانی پیشنهاد میشود؟
تلیسه را به خوانندگانی پیشنهاد میکنیم که به داستان کوتاه و ادبیات داستانی افغانستان علاقه دارند و میخواهند با روایتهایی دربارهٔ خاطره، مادر، فرهنگ شفاهی و زندگی کوچنشینی همراه شوند. اگر از متنهایی با زبان عاطفی، تصویرهای بومی و فضای قصهگو لذت میبرید، این اثر میتواند انتخاب مناسبی برای مطالعهٔ شما باشد.
این کتاب همچنین برای دوستداران روایتهای آرام و جزئینگر مناسب است؛ آثاری که در آنها یک تصویر مانند خیمهٔ سیاه یا کاروانی با شترهای بارکش، بیش از یک توصیف ساده معنا پیدا میکند و خواننده را به گذشته و روابط انسانی نزدیکتر میسازد. در نهایت، اگر میخواهید داستانی را بخوانید که پیوند میان مادر، خاطره و قصهگویی را در فضایی افغانستانی دنبال میکند، تلیسه را در فهرست انتخابهای خود قرار دهید.
