نظریه فیلم اثر تامس الساسر

معرفی کتاب نظریه فیلم: مقدمه‌ای از طریق حواس، ویراست دوم (۲۰۱۵)

وقتی رابطه میان پرده سینما و تماشاگر را جدی بگیریم، سینما فقط مجموعه‌ای از تصویر و صدا نیست؛ تجربه‌ای است که ذهن، بدن و حواس مخاطب را درگیر می‌کند. کتاب «نظریه فیلم: مقدمه‌ای از طریق حواس، ویراست دوم (۲۰۱۵)» نوشته تامس الساسر، به همین پیوند بنیادی می‌پردازد و آن را محور فهم نظریه‌های سینما قرار می‌دهد.

در این اثر، سینما از زاویه‌ای بررسی می‌شود که تماشاگر را در مرکز قرار می‌دهد. پرسش اصلی این است که فیلم چگونه با ذهن، بدن و حواس بیننده ارتباط برقرار می‌کند و تماشاگر چگونه به این تجربه پاسخ می‌دهد. نویسندگان نشان می‌دهند که هر شکل سینمایی و هر نظریه فیلم، تماشاگر آرمانی خود را تصور می‌کند و سپس رابطۀ او با پرده را توضیح می‌دهد.

درباره کتاب نظریه فیلم: مقدمه‌ای از طریق حواس، ویراست دوم (۲۰۱۵)

این رابطه همیشه یک‌سویه نیست. فیلم بر ادراک و احساس مخاطب اثر می‌گذارد و مخاطب نیز با حضور جسمانی، انتظار، تجربه و تفسیر خود در معنای فیلم سهم دارد. بینایی و شنوایی از بنیان سمعی و بصری سینما می‌آیند؛ با این حال، تجربه سینمایی می‌تواند حواس دیگر را نیز به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم درگیر کند. اثر فیلم گاهی در لحظۀ تماشا پایان نمی‌یابد و در ذهن و بدن بیننده ادامه پیدا می‌کند.

تامس الساسر و مالتی هاگنر در این کتاب مهم‌ترین لحظه‌های نظریه‌پردازی درباره فیلم را از آغاز شکل‌گیری سینما تا زمان حال دنبال می‌کنند. رویکرد آنان فقط خلاصه‌کردن دیدگاه‌ها نیست؛ بلکه تلاش می‌کند نشان دهد هر نظریه چگونه نوعی رابطۀ ویژه میان فیلم، پرده و تماشاگر می‌سازد. از همین مسیر، تاریخ نظریۀ فیلم به تاریخ دگرگونی نگاه به مخاطب تبدیل می‌شود.

ساختار کتاب بر هفت پیکربندی مشخص در رابطۀ تماشاگر و پرده استوار است. این پیکربندی‌ها به‌طور پیش‌رونده از روابط بیرونی به روابط درونی حرکت می‌کنند و امکان می‌دهند تغییر جایگاه تماشاگر در نظریه‌های گوناگون روشن شود. خواننده در این مسیر با نظریه‌های نئورئالیستی و مدرنیستی، نظریه‌های روان‌کاوانه، آپاراتوس، پدیدارشناسانه و شناخت‌گرا روبه‌رو می‌شود و سپس به پیوندهای تازه‌تر نظریۀ فیلم با فلسفه و عصب‌شناسی می‌رسد.

اهمیت کتاب در این است که نظریۀ فیلم را مجموعه‌ای جدا از تجربه تماشای فیلم معرفی نمی‌کند. بحث اصلی همواره به این بازمی‌گردد که تصویر متحرک چگونه بر درون و بیرون مخاطب اثر می‌گذارد و چگونه تماشای فیلم می‌تواند هم‌زمان تجربه‌ای شخصی و جمعی باشد. این نگاه به خواننده کمک می‌کند میان نظریه، ادراک، احساس و بدن ارتباط برقرار کند و پرسش‌های قدیمی سینما را از زاویه‌ای تازه بازاندیشی کند.

نویسنده کتاب نظریه فیلم: مقدمه‌ای از طریق حواس، ویراست دوم (۲۰۱۵)

تامس الساسر در این اثر با تمرکز بر رابطۀ سینما و تماشاگر، نظریه‌های مختلف فیلم را در کنار یکدیگر می‌نشاند. اهمیت رویکرد او در این کتاب، توجه هم‌زمان به خود فیلم و کسی است که آن را می‌بیند، می‌شنود و تجربه می‌کند. او همراه با مالتی هاگنر می‌کوشد مفاهیم پیچیدۀ نظریۀ فیلم را از خلال رابطۀ پویا میان پرده، ذهن، بدن و حواس توضیح دهد.

در روایت این دو نویسنده، نظریۀ فیلم فقط بحثی انتزاعی درباره ساختار فیلم نیست؛ راهی برای اندیشیدن به نحوۀ شکل‌گیری تجربه سینمایی است. گذر از نظریه‌های نئورئالیستی و مدرنیستی به دیدگاه‌های روان‌کاوانه، آپاراتوس، پدیدارشناسانه و شناخت‌گرا، نشان می‌دهد که پاسخ به پرسش تماشاگر چگونه در دوره‌های مختلف تغییر کرده است. پیوند بحث با فلسفه و عصب‌شناسی نیز افق این بررسی را گسترده‌تر می‌کند.

خرید کتاب نظریه فیلم: مقدمه‌ای از طریق حواس، ویراست دوم (۲۰۱۵) به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به مطالعۀ نظریۀ فیلم علاقه‌مند هستید، این کتاب می‌تواند شما را با چندین مسیر مهم در اندیشه سینمایی همراه کند. اگر در پی آن هستید که بفهمید چرا یک فیلم بر احساس، ادراک یا واکنش بدنی شما اثر می‌گذارد، تمرکز کتاب بر حواس و تماشاگر برایتان اهمیت خواهد داشت. از سوی دیگر، علاقه‌مندان به فلسفه، روان‌کاوی، پدیدارشناسی، علوم شناختی و عصب‌شناسی نیز با بحثی میان‌رشته‌ای روبه‌رو می‌شوند.

این اثر برای دانشجویان و پژوهشگران سینما، نقد فیلم و نظریۀ فیلم مناسب است، اما خواندن آن به این گروه محدود نمی‌شود. تماشاگرانی که می‌خواهند تجربه روزمرۀ خود از فیلم دیدن را دقیق‌تر بفهمند نیز می‌توانند از آن بهره ببرند. کتاب به‌جای ارائه پاسخ ساده، خواننده را با پرسش‌هایی درباره رابطۀ پرده و مخاطب درگیر می‌کند؛ بنابراین باید انتظار داشته باشید با اثری تحلیلی و مفهومی روبه‌رو شوید که به تاریخ و تحول نظریه‌های فیلم توجه دارد.

ویراست دوم (۲۰۱۵) برای خوانندگانی است که می‌خواهند این بحث را در صورتی بازبینی‌شده دنبال کنند. کتاب نه راهنمای تماشای یک فیلم خاص است و نه روایتی داستانی؛ ارزش آن در ترسیم پیوند میان نظریه و تجربه تماشاگر است. همین پیوند کمک می‌کند بفهمید چرا سینما از آغاز پیدایش خود توجه فیلسوفان، جامعه‌شناسان، روان‌شناسان و روان‌کاوان را جلب کرده است.