روش تحقیق کیفی در مکاتب تفسیری (زمینه و کاربرد) اثر علیرضا محسنی تبریزی

معرفی کتاب روش تحقیق کیفی در مکاتب تفسیری (زمینه و کاربرد)

شناخت پدیده‌های اجتماعی فقط با اندازه‌گیری و اعداد کامل نمی‌شود؛ گاهی باید معنا، تجربه و برداشت انسان‌ها از جهان اجتماعی را فهمید. کتاب روش تحقیق کیفی در مکاتب تفسیری (زمینه و کاربرد) نوشته علیرضا محسنی تبریزی، راهنمایی آموزشی برای آشنایی منظم با ریشه‌ها، مبانی و کاربردهای روش‌های کیفی در علوم اجتماعی است.

این اثر از تاریخ تحول اندیشه و شکل‌گیری دانش اجتماعی آغاز می‌کند و سپس به پارادایم‌های جامعه‌شناسی، مکاتب نظری و روش‌شناسی تفسیری می‌پردازد. تمرکز کتاب بر این است که روش‌های کیفی در چه زمینه‌ای پدید آمده‌اند، بر چه بنیان‌های نظری استوارند و برای مطالعه چه موضوعاتی به کار می‌روند.

درباره کتاب روش تحقیق کیفی در مکاتب تفسیری (زمینه و کاربرد)

کتاب در سه بخش تنظیم شده است. بخش نخست زمینه تاریخی و نظری شکل‌گیری روش‌های شناخت و دانش اجتماعی را بررسی می‌کند. در این مسیر، سیر تحول روش‌های شناخت در تاریخ اندیشه و نهضت رنسانس مورد توجه قرار می‌گیرد و پس از آن، پیدایی و تأسیس دانش اجتماعی توضیح داده می‌شود. این بررسی تاریخی، خواننده را با فضایی آشنا می‌کند که در آن روش‌های علمی و رویکردهای گوناگون شناخت شکل گرفته‌اند.

در ادامه، سه پارادایم جامعه‌شناسی و مکاتب نظری وابسته به آن‌ها با توجه به موضوع مطالعه و روش‌شناسی‌شان تشریح می‌شوند. در میان این مباحث، پارادایم تفهمی و مکاتب تفسیرگرای آن جایگاه ویژه‌ای دارند. کتاب با بررسی این رویکرد، امکان درک دقیق‌تری از تفاوت میان روش‌های مطالعه اجتماعی و شیوه نگاه هر مکتب به موضوع شناخت فراهم می‌کند.

بخش دوم به روش‌شناسی کیفی اختصاص دارد و تاریخچه، بنیان‌های نظری، اصول و شیوه اجرای روش‌های کیفی را توضیح می‌دهد. بنابراین، اثر تنها به معرفی اصطلاحات یا نام مکاتب بسنده نمی‌کند؛ بلکه تلاش دارد ارتباط میان مبانی نظری و کاربرد روش را روشن سازد. این ویژگی، کتاب را برای مطالعه آموزشی و شکل‌دادن به یک نگاه منسجم به پژوهش کیفی مناسب می‌کند.

بخش سوم با عنوان «روش‌های کیفی: گونه‌شناسی و کاربردها» به معرفی و تشریح روش‌های گوناگون می‌پردازد. علم و روش هرمنوتیک، پدیدارشناسی به‌عنوان رویکردی روشی در علوم اجتماعی، روش نظریه مبنایی، روش‌شناسی مردمی و روش‌شناسی فمینیستی در این بخش بررسی می‌شوند. در کنار آن‌ها، تحلیل گفتمان و کاربرد آن در عمل، روش تاریخی و نشانه‌شناسی نیز جای دارند.

تنوع موضوعی این بخش به خواننده نشان می‌دهد که روش تحقیق کیفی یک شیوه یگانه و محدود نیست، بلکه مجموعه‌ای از رویکردها و روش‌هاست که هرکدام ویژگی‌ها و زمینه‌های کاربرد خاص خود را دارند. از سوی دیگر، پیوند دادن تاریخ، نظریه و عمل پژوهش باعث می‌شود مطالعه کتاب فقط جنبه تعریفی نداشته باشد و خواننده بتواند تفاوت مسیرهای مختلف تحقیق کیفی را بهتر دنبال کند.

برای دانشجویان و طلاب علوم اجتماعی، این کتاب تصویری مرحله‌به‌مرحله از روش‌شناسی کیفی ارائه می‌دهد؛ تصویری که از زمینه‌های تاریخی آغاز می‌شود، به مبانی پارادایمی می‌رسد و در نهایت روش‌های مشخص پژوهش را بررسی می‌کند. خواننده در پایان با طیفی از مفاهیم و روش‌هایی روبه‌رو می‌شود که در مطالعه معنا، تجربه، گفتار، تاریخ و نشانه‌های اجتماعی اهمیت دارند.

نویسنده کتاب روش تحقیق کیفی در مکاتب تفسیری (زمینه و کاربرد)

علیرضا محسنی تبریزی در این کتاب، روش تحقیق کیفی را در پیوند با تاریخ اندیشه، دانش اجتماعی و پارادایم‌های جامعه‌شناسی توضیح می‌دهد. رویکرد او بر کنار هم نشاندن زمینه تاریخی، بنیان نظری و کاربرد روش‌ها استوار است؛ به همین دلیل، روش‌های کیفی نه به‌صورت فهرستی جدا از هم، بلکه در ارتباط با مکاتب تفسیری و موضوعات مورد مطالعه معرفی می‌شوند.

تمرکز نویسنده بر گونه‌شناسی روش‌های کیفی و توضیح زمینه کاربرد هرکدام، به ساختار آموزشی اثر جهت می‌دهد. او از معرفی کلی روش‌شناسی کیفی به بررسی روش‌هایی مانند هرمنوتیک، پدیدارشناسی، نظریه مبنایی، تحلیل گفتمان، روش تاریخی و نشانه‌شناسی می‌رسد و در این مسیر، تفاوت رویکردها و جایگاه آن‌ها را در علوم اجتماعی دنبال می‌کند.

خرید کتاب روش تحقیق کیفی در مکاتب تفسیری (زمینه و کاربرد) به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر در رشته‌های علوم اجتماعی تحصیل می‌کنید و به دنبال کتابی درسی برای آشنایی با روش تحقیق کیفی هستید، این اثر می‌تواند انتخابی متناسب با نیاز شما باشد. ساختار سه‌بخشی کتاب از مباحث تاریخی و نظری شروع می‌شود و به گونه‌شناسی و کاربرد روش‌های کیفی می‌رسد؛ بنابراین برای خوانندگانی مناسب است که می‌خواهند ارتباط میان پارادایم، مکتب نظری و روش پژوهش را درک کنند.

این کتاب همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که به جامعه‌شناسی تفسیری، مکاتب تفسیرگرا و رویکردهای فهم معنا در علوم اجتماعی علاقه دارند. اگر می‌خواهید با هرمنوتیک، پدیدارشناسی، نظریه مبنایی، روش‌شناسی مردمی، روش‌شناسی فمینیستی، تحلیل گفتمان، روش تاریخی و نشانه‌شناسی آشنا شوید، بخش سوم کتاب نمایی گسترده از این روش‌ها و زمینه‌های کاربردشان در اختیار شما می‌گذارد.

خوانندگان باید انتظار داشته باشند با اثری آموزشی و مفهومی روبه‌رو شوند که پیش از ورود به روش‌های مشخص، زمینه تاریخی و بنیان‌های نظری آن‌ها را توضیح می‌دهد. در نهایت، روش تحقیق کیفی در مکاتب تفسیری (زمینه و کاربرد) برای علاقه‌مندان به روش‌شناسی علوم اجتماعی، پژوهش کیفی و تحلیل رویکردهای تفسیری، مسیری منظم برای مطالعه و مقایسه روش‌های گوناگون فراهم می‌کند.