گزارش سرخ و آبی آمیب سبز (اودیسه۲۴) اثر ولینا مینکوف

معرفی کتاب گزارش سرخ و آبی آمیب سبز (اودیسه۲۴)

اگر یک دانش‌آموز منضبط و عضو فعال جنبش پیشاهنگی، مأمور شود گزارش سفرش را به یک اردوی بین‌المللی بنویسد، نتیجه می‌تواند بسیار فراتر از یک گزارش رسمی باشد. کتاب گزارش سرخ و آبی آمیب سبز (اودیسه۲۴) با روایت سفر الکساندرا از صوفیای سوسیالیستی به کره شمالی، خواننده را به تابستان سال ۱۹۸۹ می‌برد؛ زمانی که جهان کمونیستی در آستانه دگرگونی‌های بزرگ قرار داشت.

ولینا مینکوف در این رمان، تجربه‌های شخصی خود را با نگاه یک دختر نوجوان درهم می‌آمیزد و تصویری متفاوت از کره شمالی، بلغارستان و فضای سیاسی ـ اجتماعی آن دوران ارائه می‌کند. عنوان کتاب نیز از دو تصویر محوری شکل می‌گیرد: آمیب سبز و مداد شیمیایی سرخ و آبی؛ عناصری ساده و روزمره که در جهان ذهنی راوی به نشانه‌هایی برای فهم واقعیت تبدیل می‌شوند.

درباره کتاب گزارش سرخ و آبی آمیب سبز (اودیسه۲۴)

داستان با این پرسش آغاز می‌شود که آیا آمیب سبز وجود دارد و آیا می‌توان میان آن و مداد شیمیایی در جهانی حتی مشروط، رابطه‌ای تصور کرد. پاسخ، در فضای ذهنی الکساندرا و در شیوه نگاه او به جهان شکل می‌گیرد؛ دختری که هم به نظم ایدئولوژیک پیرامونش باور دارد و هم با کنجکاوی نوجوانانه، تناقض‌های آن را ثبت می‌کند. گزارش او از «تابستان شمالی» کم‌کم به روایتی شخصی از سفر، مشاهده و عبور از یک دوره تاریخی بدل می‌شود.

الکساندرا از صوفیای سوسیالیستی به یک اردوی بین‌المللی پیشاهنگی در کره شمالی می‌رود و در مسیر خود، هم با فاصله جغرافیایی و هم با لایه‌های گوناگون زمان روبه‌رو می‌شود. روایت او میان کلیشه‌های ایدئولوژیک، آیین‌های رسمی، تجربه‌های روزمره و دریافت بی‌واسطه یک نوجوان از جهان حرکت می‌کند. از این منظر، سفر فقط جابه‌جایی از یک کشور به کشور دیگر نیست؛ بلکه مواجهه‌ای با مرزهای میان کودکی و آگاهی، آرمان‌شهر و پادآرمان‌شهر، و ظاهر رسمی زندگی و واقعیت ملموس آن است.

فضای رمان مانند یک کالیدوسکوپ، عناصر ناهمگون را کنار هم قرار می‌دهد: ترانه‌های مدونا در کنار سرودهای کیم ایل سونگ، بیتل‌ها در کنار جشنواره‌های جوانان سوسیالیست، لباس‌های پیشاهنگی در کنار تی‌شرت‌هایی با نوشته‌های غربی، و نوجوانانی از کشورهای گوناگون در کنار کودکان کره‌ای که با شور فراوان از رهبر بزرگ خود سخن می‌گویند. این هم‌نشینی‌ها نه‌تنها فضای تاریخی اواخر دهه ۱۹۸۰ را زنده می‌کند، بلکه طنز پنهان و پوچی برخی مناسبات ایدئولوژیک را نیز آشکار می‌سازد.

یکی از ویژگی‌های متمایز کتاب، حرکت میان شکل رسمی «گزارش» و لحن زنده و گاه بازیگوشانه دفتر خاطرات است. متن در مرز میان سند و خیال، جدیت و شوخی، و زبان آموخته‌شده و تجربه واقعی پیش می‌رود. طنز ظریف، هوشمندی روایی و بازی با دوگانگی‌های زبانی به نویسنده امکان می‌دهد مرزهای روایت تاریخی را جابه‌جا کند. در نتیجه، خواننده با متنی روبه‌رو می‌شود که هم تصویری از یک دوره سیاسی است و هم بازتابی از چگونگی ساخته‌شدن واقعیت در ذهن یک نوجوان.

رمان همچنین به لحظه گذار در بلغارستان توجه دارد؛ لحظه‌ای که کمونیسم رو به پایان است و دوره‌ای تازه آغاز می‌شود. این تغییر در کنار خاطرات اردو، نشست‌های پس از مدرسه و نشانه‌های فرهنگ جهانی شکل می‌گیرد و به شکلی طبیعی و در عین حال طنزآمیز وارد روایت می‌شود. خواندن کتاب برای کسانی ارزشمند است که به ادبیات خودزندگی‌نامه‌ای، رمان‌های تاریخی و داستان‌هایی درباره تجربه زیسته در نظام‌های ایدئولوژیک علاقه دارند؛ به‌ویژه آثاری که تاریخ را از زاویه نگاه فردی و روزمره بازمی‌خوانند.

نویسنده کتاب گزارش سرخ و آبی آمیب سبز (اودیسه۲۴)

ولینا مینکوف نویسنده رمان گزارش سرخ و آبی آمیب سبز (اودیسه۲۴) است؛ رمانی که از تجربه‌های شخصی او در کره شمالی، شوروی و بلغارستان بهره می‌گیرد. همین پیوند با تجربه زیسته، به روایت او امکان می‌دهد تصویری یگانه از کره شمالی در سال‌های پایانی دهه ۱۹۸۰ بسازد؛ تصویری که در آن شور، زیبایی، نظم رسمی و نشانه‌های یک تحول سیاسی هم‌زمان حضور دارند.

مینکوف برای بیان این تجربه، از زبان یک دانش‌آموز و قالب گزارش یا دفتر خاطرات استفاده می‌کند و به‌جای توضیح مستقیم، جهان را از خلال مشاهده‌های راوی و کنار هم قرار دادن جزئیات متناقض نشان می‌دهد. کتاب، نخستین رمان اوست و مقدمه‌ای از خود نویسنده نیز بر ترجمه فارسی آن آمده است. رویکرد او در این اثر، ترکیبی از خاطره، طنز، نگاه تاریخی و بازی زبانی است؛ ترکیبی که روایت یک دوره کمتر بازگو‌شده را برای خواننده ملموس و قابل تأمل می‌کند.

خرید کتاب گزارش سرخ و آبی آمیب سبز (اودیسه۲۴) به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به رمان‌هایی درباره جنگ سرد، پایان کمونیسم و زندگی روزمره در جوامع ایدئولوژیک علاقه دارید، این کتاب می‌تواند انتخابی مناسب برای شما باشد. همچنین اگر روایت‌های نوجوانانه‌ای را می‌پسندید که در پس سادگی ظاهری خود به پرسش‌های تاریخی و اجتماعی می‌رسند، همراه شدن با الکساندرا تجربه‌ای متفاوت خواهد بود.

این اثر برای خوانندگانی پیشنهاد می‌شود که از نثر طنزآمیز، نگاه انتقادی ظریف و روایت‌های خودزندگی‌نامه‌ای لذت می‌برند؛ کسانی که می‌خواهند کره شمالی و بلغارستان اواخر دهه ۱۹۸۰ را نه فقط از دریچه سیاست، بلکه از خلال سفر، مدرسه، اردو، موسیقی و خاطرات یک دختر نوجوان ببینند. انتظار داشته باشید با روایتی روبه‌رو شوید که هم سرگرم‌کننده و هوشمندانه است و هم شما را به بازاندیشی درباره مرز میان واقعیت و نمایش، آرمان و تناقض، و گذشته و دوران گذار دعوت می‌کند.