پلکهای شنی اثر رویا دستغیب
معرفی کتاب پلکهای شنی
اگر داستان کوتاه را نه فقط برای دنبال کردن یک ماجرا، بلکه برای کشف جهانی ناآشنا در میان تصویرها و کلمهها میخوانید، «پلکهای شنی» تجربهای متفاوت پیش روی شما میگذارد. رویا دستغیب در این مجموعه، پانزده داستان مستقل را کنار هم قرار داده است؛ داستانهایی که از موقعیتهایی ملموس آغاز میشوند و آرامآرام به قلمرو ذهن، ابهام و انتزاع راه پیدا میکنند.
در این کتاب، واقعیت همیشه شکل ثابت و قابل اعتمادی ندارد. گذشته از دل اکنون سر برمیآورد، زمان در مسیر مستقیم پیش نمیرود و شخصیتها در فضاهایی غریب با بحرانهایی روبهرو میشوند که هم ذهن و هم بدنشان را درگیر میکند. خواننده با داستانهایی مواجه است که او را به بازنگری در برداشتهای معمول از واقعیت دعوت میکنند.
درباره کتاب پلکهای شنی
«پلکهای شنی» نخستین مجموعهداستان رویا دستغیب و شامل پانزده داستان است. داستانهای این مجموعه از نظر موضوع و موقعیت مستقلاند، اما در شیوه روایت و فضای کلی، ویژگیهای مشترکی دارند. فضای سوررئال، روایت غیرخطی، راوی اولشخص و استفاده از جریان سیال ذهن، ساختار اصلی بسیاری از این داستانها را شکل میدهد.
هر داستان معمولاً از نقطهای عینی و قابل لمس شروع میشود؛ اما در ادامه، مرز میان جهان بیرونی و ذهن شخصیتها کمرنگ میشود. مکانها و اشیا فقط پسزمینه رویدادها نیستند و در پیشبرد روایت نقش پیدا میکنند. به همین دلیل، آنچه در برابر چشم شخصیتها رخ میدهد، گاه ادامه همان چیزی است که در ذهن یا گذشته آنان جریان داشته است. این درهمتنیدگی، فضایی میسازد که در آن نمیتوان بهسادگی میان خاطره، اکنون، تصور و واقعیت فاصله گذاشت.
جریان سیال ذهن باعث میشود زمان حال و گذشته در یکدیگر نفوذ کنند. تعلیق داستانها نیز از همین جابهجاییها نیرو میگیرد؛ گذشته ناگهان به اکنون بازمیگردد و رخدادی را شکل میدهد که آثارش بر بدن و ذهن شخصیتها باقی میماند. در این جهان، آدمها در وضعیتهایی پیچیده و گاه فهمناپذیر گرفتارند؛ گویی در هزارتویی بیآغاز و بیپایان رفتوآمد میکنند و راهی روشن برای خروج ندارند.
خشونت یکی از نیروهای مهم این مجموعه است؛ خشونتی که فقط یک تهدید بیرونی نیست و میتواند شکل بدن، ادراک و نسبت شخصیتها با جهان را تغییر دهد. آدمهای داستانها بر لبه بحران حرکت میکنند و هر بار که برای یافتن راهی فریاد میزنند، ممکن است تنها با پژواک صدای خود روبهرو شوند. بدن نیز در این روایتها حضوری پررنگ دارد و گاهی همچون موجودی مستقل، ناآشنا و حیوانی از درون شخصیتها سر برمیآورد.
دستغیب در نگاه خود به نوشتن، از شکافها و گسستهایی آغاز میکند که واقعیت را تکهتکه میکنند. نتیجه، روایتهایی است که همزمان ساخته میشوند و فرو میریزند؛ روایتهایی که از خواننده میخواهند میان خطوط، تصویرهای درهمتنیده و سکوتهای متن حرکت کند. شاید ارزش اصلی این مجموعه در همین مشارکت خواننده باشد: باید نشانهها را دنبال کنید، نسبت میان فضا و شخصیت را بسنجید و معنای پنهان در تجربهای ناآشنا را خودتان کشف کنید.
عنوان داستانهای این مجموعه عبارتاند از: «دیوار شیشهای»، «سرباز»، «بازیگر»، «نمایش خون»، «شلیک مضاعف»، «شما جایی منتظرم هستید»، «موهای سیاه»، «ذراتت در هوا پخش میشوند»، «دستکشهای چرمی»، «پلکهای شنی»، «پلههای مارپیچ»، «پشت سیمهای خاردار»، «تپش تاریکی»، «تلفن زنگ میزند» و «سلول شماره چهار». تنوع این عنوانها در کنار پیوستگی فضای کتاب، مجموعهای چندلایه از داستان کوتاه فارسی میسازد.
نویسنده کتاب پلکهای شنی
رویا دستغیب نویسنده «پلکهای شنی» است؛ مجموعهای که نخستین تجربه او در قالب داستان کوتاه به شمار میآید. او جایزه رمان متفاوت «واو» را در کارنامه دارد. در این کتاب، دغدغههای نویسنده در توجه به شکافهای واقعیت، نقش تعیینکننده اشیا و مکانها و تأثیر متقابل ذهن و بدن بر روایت دیده میشود.
رویکرد دستغیب به داستاننویسی بر ساختن جهانی استوار است که در آن روایت، همزمان با شکل گرفتن، امکان فروپاشی نیز دارد. او بهجای ارائه تصویری ساده و یکدست از رویدادها، خواننده را با تجربهای سیال روبهرو میکند؛ تجربهای که در آن صدا، تصویر، خاطره و رخداد بیرونی در هم میآمیزند. از این منظر، داستانهای کتاب بیش از آنکه پاسخهایی قطعی عرضه کنند، امکان دیدن امر نادیدنی و شنیدن امر ناشنیدنی را در میان کلمات فراهم میکنند.
خرید کتاب پلکهای شنی به چه کسانی پیشنهاد میشود؟
این کتاب را به علاقهمندان داستان کوتاه فارسی پیشنهاد میکنیم؛ بهویژه خوانندگانی که از روایتهای خطی و واقعگرایی مستقیم فاصله میگیرند و بهدنبال تجربهای سوررئال، ذهنی و چندلایه هستند. اگر از داستانهایی با راوی اولشخص، جریان سیال ذهن و جابهجایی مداوم میان گذشته و حال لذت میبرید، ساختار «پلکهای شنی» میتواند برایتان جذاب باشد.
همچنین اگر به ادبیاتی علاقه دارید که درباره خشونت، بحران هویت، بدن، حافظه و فروپاشی برداشتهای آشنا از واقعیت تأمل میکند، این مجموعه فرصت مناسبی برای مطالعه است. نباید از این کتاب انتظار روایتهایی کاملاً سرراست و پاسخهای فوری داشته باشید؛ بهتر است با حوصله در فضای مبهم آن حرکت کنید و اجازه دهید تصاویر، مکانها و تغییرات زمانی بهتدریج معنای خود را آشکار کنند. «پلکهای شنی» برای خوانندگانی مناسب است که از کشف جهانهای دگرگون در داستان کوتاه و مشارکت فعال در فهم روایت لذت میبرند.
