سینمای فریدون رهنما (سینماگران ۳) اثر بابک کریمی

معرفی کتاب سینمای فریدون رهنما (سینماگران ۳)

چگونه ممکن است سینماگری با نگاهی عمیق به تاریخ، اسطوره، فلسفه و ادبیات، در زمانه‌ی خود نادیده گرفته شود و آثارش به‌جای گفت‌وگو، با تقبیح و تمسخر روبه‌رو شوند؟ کتاب سینمای فریدون رهنما (سینماگران ۳) نوشته‌ی بابک کریمی، تلاشی برای بازشناسی یکی از چهره‌های متفاوت و اثرگذار سینمای مدرن است؛ فیلم‌سازی که نسبت میان سینما و تاریخ را به مسئله‌ای مرکزی در کار خود تبدیل کرد.

این کتاب به سرنوشت فریدون رهنما و فیلم‌هایش می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه بی‌توجهی به آثار او، به‌تدریج او را در موقعیتی دشوار قرار داد. در این روایت، زندگی و کار رهنما از فضای فرهنگی و تاریخی زمانه‌اش جدا نیست؛ بلکه هر فیلم و هر انتخاب هنری او، بخشی از مواجهه‌ای گسترده‌تر با گذشته، اکنون و آینده به شمار می‌آید. برای خواننده‌ای که می‌خواهد فراتر از معرفی ساده‌ی یک فیلم‌ساز با سینمای اندیشه‌محور آشنا شود، این کتاب دریچه‌ای جدی و تأمل‌برانگیز فراهم می‌کند.

درباره کتاب سینمای فریدون رهنما (سینماگران ۳)

محور اصلی کتاب، بررسی جایگاه فریدون رهنما در پیوند میان شعر، سینما و اندیشه است. رهنما در فیلم‌هایش تنها به بازگویی گذشته یا بازسازی اسطوره‌ها بسنده نمی‌کرد؛ آثار او در جست‌وجوی زبانی متفاوت بودند، زبانی که گذشته و آینده، امر واقع و امر ناواقع را در کنار یکدیگر قرار می‌دهد. از همین رو، سینمای او در این کتاب به‌عنوان تجربه‌ای مدرن و متمایز بررسی می‌شود؛ تجربه‌ای که تاریخ را موضوعی زنده و پرسش‌برانگیز می‌بیند.

در کتاب، به فیلم‌هایی مانند مستند تخت جمشید، پسر ایران از مادرش بی‌اطلاع است و سیاوش در تخت جمشید اشاره می‌شود. این آثار با سرمایه‌ی شخصی فیلم‌ساز ساخته شدند و سرنوشت متفاوتی در بیرون و درون ایران پیدا کردند: در سینماتک پاریس مورد تشویق قرار گرفتند، اما در ایران با واکنش‌هایی منفی و همراه با تمسخر روبه‌رو شدند. این تضاد، فقط روایتی درباره‌ی اقبال یا بی‌اقبالی چند فیلم نیست؛ بلکه مسئله‌ی دشواری پذیرش تجربه‌های تازه و نگاه‌های پیشرو را پیش می‌کشد.

یکی از نکات مهم کتاب، توجه به رابطه‌ی پیچیده‌ی رهنما با تاریخ است. او تاریخ را ماده‌ای خاموش و متعلق به گذشته نمی‌دانست، بلکه آن را با پرسش‌های امروز و امکان‌های آینده پیوند می‌زد. چنین رویکردی باعث می‌شد فیلم‌هایش از قالب‌های آشنا فاصله بگیرند و مخاطب را به مواجهه‌ای فعال با تصویر، روایت، اسطوره و زمان دعوت کنند. در نتیجه، خواندن این اثر فقط برای شناخت چند فیلم کافی نیست؛ کتاب فرصتی است برای اندیشیدن به این پرسش که جامعه با پیشنهادهای تازه‌ی هنری و فکری چگونه برخورد می‌کند.

فضای کتاب انتقادی و سوگوارانه است، اما به مرثیه‌ای صرف برای یک هنرمند فروکاسته نمی‌شود. سرنوشت رهنما در اینجا نشانه‌ای از پیامدهای انحطاط ساختاری و نفهمی سازمان‌یافته نیز هست؛ شرایطی که می‌تواند ذهنی درخشان را از امکان اثرگذاری محروم کند. روایت کتاب، از نادیده گرفته شدن فیلم‌ها تا بیماری و مرگ رهنما، بر هزینه‌ای تمرکز دارد که بی‌اعتنایی به تجربه‌های پیشرو بر هنرمند و فرهنگ تحمیل می‌کند.

اهمیت این کتاب در آن است که سینمای فریدون رهنما را در محدوده‌ی سلیقه‌ی شخصی یا یک دوره‌ی تاریخی محصور نمی‌کند. در این نگاه، فیلم‌های او پیشنهادهایی برای عبور از مرزهای تثبیت‌شده‌ی سینما، تاریخ و ادبیات‌اند. خواننده باید انتظار متنی را داشته باشد که هم به معرفی یک فیلم‌ساز می‌پردازد و هم درباره‌ی مدرنیته، حافظه‌ی تاریخی و مسئولیت فرهنگی به تأمل وامی‌دارد.

نویسنده کتاب سینمای فریدون رهنما (سینماگران ۳)

بابک کریمی در این کتاب به معرفی و بحث درباره‌ی فریدون رهنما می‌پردازد؛ چهره‌ای که تسلطش بر فلسفه، تاریخ، اسطوره، هنر، ادبیات و سینما، پایه‌ی شکل‌گیری جهان خاص آثارش بود. تمرکز نویسنده بر خود فیلم‌ها، زمینه‌های فکری آن‌ها و سرنوشتی است که برای این آثار رقم خورد. به این ترتیب، رهنما نه فقط به‌عنوان فیلم‌ساز، بلکه به‌عنوان ذهنی جست‌وجوگر و نمونه‌ای از پیوند شعر و سینمای مدرن دیده می‌شود.

در نگاه مطرح‌شده در کتاب، مدرنیته‌ی آثار رهنما از توانایی آن‌ها برای جذب هم‌زمان گذشته و آینده و نیز امر واقع و امر ناواقع سرچشمه می‌گیرد. همین ویژگی، جایگاه او را برای بحث درباره‌ی سینمای مدرن برجسته می‌کند و به نوشته‌ی بابک کریمی جهت می‌دهد. نویسنده می‌کوشد اهمیت این تجربه‌ی سینمایی را دوباره پیش روی خواننده قرار دهد و امکان گفت‌وگو درباره‌ی فیلم‌هایی را فراهم کند که در زمان خود مجال کافی برای دیده شدن نیافتند.

خرید کتاب سینمای فریدون رهنما (سینماگران ۳) به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به تاریخ سینمای ایران، سینمای مدرن و فیلم‌هایی علاقه دارید که میان هنر و اندیشه حرکت می‌کنند، این کتاب می‌تواند انتخابی مناسب برای شما باشد. مطالعه‌ی آن برای علاقه‌مندان به فریدون رهنما، پژوهشگران و دانشجویان سینما، و کسانی که نسبت میان تصویر، تاریخ و اسطوره را دنبال می‌کنند، جذاب خواهد بود.

این اثر همچنین به خوانندگانی پیشنهاد می‌شود که از کتاب‌های تحلیلی درباره‌ی هنرمندان نوآور لذت می‌برند و می‌خواهند بدانند چرا برخی تجربه‌های تازه در زمان خود با مقاومت مواجه می‌شوند. اگر به آثاری درباره‌ی شعر، ادبیات، فلسفه و نقش فرهنگ در شکل دادن به نگاه تاریخی علاقه‌مندید، در این کتاب با موضوعی چندلایه روبه‌رو خواهید شد. در نهایت، سینمای فریدون رهنما (سینماگران ۳) برای کسانی مناسب است که انتظارشان از کتاب سینمایی، تنها خلاصه‌ی فیلم‌ها نیست و می‌خواهند درباره‌ی ارزش یک تجربه‌ی متفاوت و پیامدهای نادیده گرفتن آن بیشتر بیندیشند.