پا به توپ (ثالث) اثر ولریو کورچو

کتاب پا به توپ (ثالث)
معرفی کتاب پا به توپ (ثالث)
فوتبال برای پیر پائولو پازولینی فقط یک بازی نبود؛ زبانی انسانی، تجربهای جمعی و راهی برای لمس آزادی بود. کتاب پا به توپ (ثالث) نوشتهٔ ولریو کورچو، داستان رابطهٔ عمیق و چندلایهٔ این نویسنده و کارگردان ایتالیایی با فوتبال را روایت میکند؛ رابطهای که از زمینهای خاکی کودکی آغاز میشود و تا اندیشههای اجتماعی، خاطرات سینمایی و سرنوشت تراژیک او امتداد مییابد.
پازولینی فوتبال را با تمام وجود زندگی میکرد: گاهی در نقش بازیکن، گاهی تماشاگر پرشور و گاهی ناظری دقیق که در حرکات بازیکنان، فرهنگ و احساسات جامعه را میدید. ولریو کورچو در این کتاب، چهرهای کمتر کلیشهای از پازولینی پیش چشم خواننده میگذارد؛ مردی با پیراهن شمارهٔ یازده که فوتبال برایش هم شور بود و هم اندیشه.
درباره کتاب پا به توپ (ثالث)
این کتاب مسیر علاقهٔ پازولینی به فوتبال را از سالهای کودکی دنبال میکند؛ زمانی که هوادار تیم بولونیا بود و بعدها به تیم آ.اس. رم دل بست. اما روایت به هواداری ساده یا خاطرات ورزشی محدود نمیماند. فوتبال در این اثر، پنجرهای برای شناخت نگاه پازولینی به انسان، جامعه، طبقات فرودست و آیینهای جمعی است. او کودکان ایتالیایی را میدید که در زمینهای خاکی بازی میکنند، از دشواریهای پس از جنگ فاصله میگیرند و برای خود رؤیا میسازند. در سوی دیگر، استادیومها جایی هستند که زنان و مردان خسته از روزمرگی، احساسات خود را بیپیرایه فریاد میزنند.
کورچو برای بازسازی این رابطه، از ادبیات و شهادتهای مستقیم استفاده میکند؛ روایتهایی که برخی از آنها پیشتر منتشر نشدهاند. کتاب از بازیهای پازولینی با «پسران زندگی» در حاشیهٔ رم تا رقابت میان گروه سینمایی او و گروه برناردو برتولوچی هنگام تولید سالو و نوامبر ۱۹۰۰ را دربرمیگیرد؛ مسابقهای که چند ماه پیش از مرگ پازولینی برگزار شد. به این ترتیب، فوتبال در متن زندگی هنری او حضور پیدا میکند و از حاشیه به بخشی جداییناپذیر از تجربهٔ زیستهاش تبدیل میشود.
یکی از ایدههای مرکزی کتاب این است که فوتبال میتواند مانند زبان عمل کند. هر تماس پا با توپ، امکان نوعی بیان است و سبک بازی تیمها و بازیکنان، شکلهای متفاوتی از سخنگفتن را پدید میآورد. از این منظر، بازی گروهی تیمهای اروپای مرکزی به نثر واقعگرا شباهت پیدا میکند و دریبلزدن بازیکنان آمریکای جنوبی، حالوهوایی شاعرانه مییابد. این نگاه، فوتبال را از سطح نتیجه و جدول فراتر میبرد و آن را به پدیدهای فرهنگی و انسانی بدل میکند.
پازولینی از تناقض علاقهمندبودن به ورزشی که برخی آن را «افیون تودهها» میدانستند، پرهیز نمیکرد. او میتوانست با لذت، درگیر تماشای یک رقابت فیزیکی در محلههای حاشیهای شود، با شور از بولونیا حمایت کند و همزمان، مسابقهٔ استادیوم را آخرین آیین مقدس عصر معاصر بداند. کتاب پا به توپ (ثالث) همین همنشینی شور، تفکر، خاطره و اندوه را دنبال میکند. پایان زندگی پازولینی نیز به شکلی تلخ با فوتبال گره میخورد: پیکر او پشت یک زمین فوتبال پیدا شد و توپ به بدن بیجانش برخورد کرد.
خواندن این اثر، فرصتی برای دیدن فوتبال از زاویهای متفاوت است؛ نه فقط بهعنوان ورزش، بلکه بهعنوان زبان بدن، نمایش احساسات و بخشی از حافظهٔ اجتماعی. همچنین کتاب نشان میدهد که چگونه یک علاقهٔ شخصی میتواند به ادبیات، سینما و نگاه انتقادی یک هنرمند راه پیدا کند. ترجمهٔ فارسی این اثر را صنم نادری از زبان ایتالیایی انجام داده است.
نویسنده کتاب پا به توپ (ثالث)
ولریو کورچو در پا به توپ (ثالث) بهجای ارائهٔ تصویری تکبعدی از پازولینی، وجوه مختلف رابطهٔ او با فوتبال را کنار هم میگذارد. رویکرد نویسنده ترکیبی از روایت ادبی، خاطره، شهادت مستقیم و توجه به معنای اجتماعی فوتبال است. در نتیجه، خواننده هم با خاطرات بازیکردن و تماشاکردن پازولینی روبهرو میشود و هم با شیوهای که او از خلال فوتبال به انسان و جامعه نگاه میکرد.
تمرکز کورچو بر جزئیات عاطفی و فکری این دلبستگی است: کودکی که هنگام بازی دوباره جان میگیرد، روشنفکری که با شور یک هوادار تیمش را دنبال میکند و فیلمسازی که زمین فوتبال را مکانی برای آزادی میداند. این ترکیب، کتاب را به روایتی دربارهٔ پازولینی و فوتبال تبدیل میکند؛ روایتی که مرز میان زندگی شخصی، فعالیت هنری و تجربهٔ جمعی را بررسی میکند.
خرید کتاب پا به توپ (ثالث) به چه کسانی پیشنهاد میشود؟
اگر به پیر پائولو پازولینی، سینمای او و جنبههای کمتر دیدهشدهٔ زندگی این هنرمند علاقه دارید، پا به توپ (ثالث) میتواند نگاه شما را به شخصیت او گستردهتر کند. این کتاب برای خوانندگانی مناسب است که میخواهند بدانند فوتبال چگونه در ذهن یک نویسنده و کارگردان جدی، از سرگرمی فراتر میرود و به زبان، آیین و تجربهای اجتماعی تبدیل میشود.
این اثر همچنین به دوستداران تاریخ و فرهنگ فوتبال پیشنهاد میشود؛ بهویژه کسانی که به روایتهای فوتبالی با رویکرد ادبی، اجتماعی و انسانی علاقه دارند. اگر از کتابهایی دربارهٔ پیوند ورزش با هنر، طبقات فرودست، خاطرات کودکی و احساسات جمعی لذت میبرید، در این روایت با موضوعی آشنا اما نگاهی متفاوت روبهرو خواهید شد.
از این کتاب انتظار یک گزارش صرفاً فنی از مسابقات یا فهرستی از نتایج را نداشته باشید. پا به توپ (ثالث) بیشتر دربارهٔ معنای فوتبال در زندگی پازولینی است: دربارهٔ بدن و حرکت، رفاقت و رقابت، شور هواداری، خیالپردازی کودکان و تناقضهای روشنفکری که همزمان منتقد جامعه و عاشق بازی بود. در نهایت، این کتاب برای کسانی ارزشمند است که میخواهند فوتبال را همچون پدیدهای فرهنگی بخوانند و در کنار آن، تصویری زنده و اندوهبار از پازولینی ببینند.

