قصه سنگ و خشت اثر محمدکاظم کاظمی

معرفی کتاب قصه سنگ و خشت

گاهی شعر، از مرز تجربه شخصی شاعر عبور می‌کند و به حافظه جمعی یک سرزمین بدل می‌شود. کتاب قصه سنگ و خشت اثر محمدکاظم کاظمی، گزیده‌ای از شعرهایی است که در پیوند با سرگذشت افغانستان، رنج مردم و دگرگونی‌های اجتماعی و تاریخی آن شکل گرفته‌اند.

این مجموعه، بخش اعظم شعرهای دفتر «پیاده آمده بودم…» و منتخبی از سروده‌های تازه‌تر شاعر را در کنار هم قرار می‌دهد. قصه سنگ و خشت را می‌توان تصویری گسترده از مسیر شاعری کاظمی دانست؛ مسیری که از شعرهای سال ۱۳۶۷ آغاز می‌شود و تا سروده‌های سال ۱۳۸۲ ادامه پیدا می‌کند. در این دفتر، شعر تنها روایت یک حادثه یا یک دوره نیست؛ گاه نشانه‌ای از یک واقعه مشخص است و گاه امکان خوانش‌های دیگری را نیز پیش روی مخاطب می‌گذارد.

درباره کتاب قصه سنگ و خشت

قصه سنگ و خشت مجموعه‌ای از شعرهای منتخب محمدکاظم کاظمی است که در فاصله‌ای چندساله سروده شده‌اند. آغاز کتاب با شعر «سقف‌های بی‌دیوار» از سال ۱۳۶۷ است و پایان آن به شعر «عمو زنجیرباف» از سال ۱۳۸۲ می‌رسد. همین گستره زمانی، به خواننده اجازه می‌دهد تغییرات ذهن، زبان و نگاه شاعرانه را در طول سال‌ها دنبال کند و با روند پخته‌تر شدن بیان او روبه‌رو شود.

بخش مهمی از شعرهای این دفتر با آنچه بر مردم و کشور افغانستان گذشته است، ارتباط دارد. خواننده‌ای که با رویدادهای چند دهه این کشور آشنا باشد، می‌تواند از تاریخ هر سروده سرنخ‌هایی درباره زمینه شکل‌گیری آن به دست آورد. با این حال، شعرها در یک معنای واحد متوقف نمی‌شوند. برخی سروده‌ها آگاهانه امکان تأویل‌های گوناگون دارند و برخی دیگر نیز ممکن است در جریان خوانش، معنایی فراتر از زمینه نخستین خود پیدا کنند.

موضوع افغانستان در این کتاب فقط به‌صورت اشاره‌ای بیرونی حضور ندارد؛ بلکه با تجربه انسانی، خاطره جمعی و نگاه شاعر به وضعیت مردم درهم‌تنیده است. از سوی دیگر، کاظمی در تحلیل و بیان حال‌وهوای امروز ایرانیان نیز سخنی دقیق و قابل تأمل دارد. به همین دلیل، مخاطب ایرانی می‌تواند در این شعرها تنها روایت یک سرزمین دیگر را نبیند، بلکه با پرسش‌ها و احساساتی روبه‌رو شود که در مرزهای جغرافیایی محدود نمی‌مانند.

این دفتر همچنین شامل شعرهایی است که بعضی از آن‌ها برای نخستین‌بار در مجموعه‌ای از این شاعر کنار هم آمده‌اند. شماری از سروده‌ها نیز از زمان سرایش تا چاپ، تغییراتی را پذیرفته و گاه با صورت‌های متفاوت منتشر شده‌اند؛ نسخه‌ای که در قصه سنگ و خشت می‌خوانید، صورت نهایی انتخاب‌شده برای این مجموعه است. بنابراین، کتاب هم گزیده‌ای از آثار پیشین است و هم تصویری جامع از شعرهایی که کاظمی تا آن زمان قابل توجه دانسته است.

در خواندن این کتاب، بهتر است به رابطه میان تاریخ سروده‌ها، فضای اجتماعی و لحن شعرها توجه کنید. این شیوه، تجربه‌ای چندلایه می‌سازد: می‌توان شعر را در ارتباط با رخدادهای افغانستان خواند، از موسیقی و تصویرهای آن لذت برد و هم‌زمان به امکان‌های معنایی دیگری اندیشید. در نهایت، ارزش کتاب در همین پیوند میان شعر، تاریخ، خاطره و تأویل‌های مختلف شکل می‌گیرد.

نویسنده کتاب قصه سنگ و خشت

محمدکاظم کاظمی شاعر افغانستانی است و در جامعه شعری ایران و افغانستان جایگاهی شناخته‌شده دارد. نخستین مجموعه شعر او، «پیاده آمده بودم…»، نامش را به‌عنوان شاعری چیره‌دست مطرح کرد. او در ادامه مسیر خود، با بازنگری در سروده‌های پیشین و افزودن شعرهای تازه، مجموعه‌ای فراهم آورد که تغییرات نگاه و زبان شاعرانه‌اش را نشان می‌دهد.

کاظمی در قصه سنگ و خشت به تجربه‌های شعری گوناگون خود بازمی‌گردد و آن‌ها را در قالب یک انتخاب گسترده عرضه می‌کند. پیوند شعرهای او با افغانستان، توجه به وضعیت مردم، و توانایی سخن گفتن درباره حال‌وهوای ایرانیان، سه جنبه مهم از دغدغه‌های این شاعر در این کتاب هستند. این مجموعه برای شناخت مسیر شعری او و شیوه تبدیل تجربه تاریخی به زبان شعر، انتخابی قابل تأمل است.

خرید کتاب قصه سنگ و خشت به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به شعر معاصر فارسی، شعر افغانستان و آثاری درباره مهاجرت، سرزمین، خاطره جمعی و رنج‌های اجتماعی علاقه دارید، قصه سنگ و خشت می‌تواند با سلیقه شما هم‌خوان باشد. این کتاب برای خوانندگانی مناسب است که دوست دارند شعر را در ارتباط با تاریخ و زندگی مردم بخوانند، اما در عین حال از تفسیرهای چندگانه و معنای باز شعر نیز استقبال می‌کنند.

این مجموعه به‌ویژه برای دوستداران شعرهای روایی و اجتماعی، مثنوی و زبان شاعرانه‌ای که از تجربه‌های تاریخی فاصله نمی‌گیرد، جذاب خواهد بود. اگر می‌خواهید با بخش مهمی از سروده‌های محمدکاظم کاظمی در یک دفتر آشنا شوید یا مسیر تحول شعر او را از سال‌های ۱۳۶۷ تا ۱۳۸۲ دنبال کنید، این کتاب انتخابی مناسب است. از آن انتظار مجموعه‌ای یک‌دست با موضوعی محدود نداشته باشید؛ با دفتر شعری روبه‌رو هستید که در آن تاریخ، انسان، افغانستان و امکان‌های مختلف معنا در کنار هم قرار گرفته‌اند.