باید به کسی می‌گفتم که این‌جا بوده‌ام (خوانه) * اثر علی معتمدی

عکس باید به کسی می‌گفتم که این‌جا بوده‌ام (خوانه) *

کتاب باید به کسی می‌گفتم که این‌جا بوده‌ام (خوانه) *

چند روایت دربارهٔ نبودن، تنهایی، دیدن، خانه، و دوست داشتن

انتشارات:خوانه
نویسنده:علی معتمدی

معرفی کتاب باید به کسی می‌گفتم که این‌جا بوده‌ام (خوانه) *

گاهی زندگی در فاصله میان رفتن و ماندن شکل می‌گیرد؛ جایی که آدم هم‌زمان از خانه دور است و با خاطرات آن زندگی می‌کند. کتاب «باید به کسی می‌گفتم که این‌جا بوده‌ام (خوانه) *» نوشته علی معتمدی، مجموعه‌ای از جستارهای شخصی درباره همین فاصله‌ها، احساسات فراموش‌شده و لحظه‌هایی است که در ظاهر ساده‌اند، اما در ذهن و زندگی ما ماندگار می‌شوند.

این کتاب در پنج بخش با نام‌های «نبودن»، «تنهایی»، «دیدن»، «خانه» و «دوست‌داشتن» پیش می‌رود. هر بخش به یکی از تجربه‌ها و مفاهیمی می‌پردازد که در دهه چهارم زندگی نویسنده شکل گرفته یا از سر گذرانده شده است. نتیجه، روایتی صمیمی و تأمل‌برانگیز از زندگی شخصی، غربت، خاطرات کودکی و تلاش برای فهمیدن جایگاه انسان در جهان اطراف خویش است.

درباره کتاب باید به کسی می‌گفتم که این‌جا بوده‌ام (خوانه) *

علی معتمدی در آغاز هر بخش، تعریفی تجربی و ملموس از مفهوم مورد نظر ارائه می‌کند و سپس با چند جستار، آن را در موقعیت‌ها و خاطرات مختلف دنبال می‌کند. این تعریف‌ها قرار نیست مانند مدخل‌های یک فرهنگ‌نامه باشند؛ بلکه از دل تجربه، مشاهده و احساس بیرون می‌آیند. به همین دلیل، «تنهایی» یا «خانه» در این کتاب فقط موضوع نیستند، بلکه به شکل موقعیت‌هایی زنده و قابل لمس در برابر خواننده قرار می‌گیرند.

بیشتر روایت‌ها در نیویورک، محل زندگی کنونی نویسنده، رخ می‌دهند؛ با این حال، متن بارها به خاطرات کودکی و فکر بازگشت به ایران بازمی‌گردد. مسیر کتاب، زندگی فردی را نشان می‌دهد که سال‌ها از کشورش دور بوده و در این دوری، تجربه‌های گوناگونی را پشت سر گذاشته است؛ از شور و شوق نخستین روزها تا دوره‌ای که به بی‌خانمانی خودخواسته تن می‌دهد و از تصور ساختن یک خانواده خوشبخت تا دریافت این واقعیت که آمدن خواهر به غربت، لزوماً به معنای تسلا نیست و می‌تواند فاصله‌ای عمیق‌تر با سرزمین مادری ایجاد کند.

جستارها از اتفاق‌های بزرگ و نمایشی ساخته نشده‌اند؛ ارزش آن‌ها در توجه به جزئیات زندگی است. نویسنده از دیدن فیلم و رفتن به سینما، ثبت قاب یک منظره، خاطره‌ای کوتاه یا احساسی می‌نویسد که ممکن است خواننده نیز روزی آن را تجربه کرده، اما از یاد برده باشد. در واقع، این روایت‌ها تجربه‌ای کاملاً شخصی را به خاطره‌ای مشترک تبدیل می‌کنند و احساسات گمشده را دوباره به سطح ذهن می‌آورند.

هر جستار را می‌توان جداگانه خواند و دریافت، اما پیوستگی میان آن‌ها نشانه‌هایی از بخش‌های دیگر را آشکار می‌کند. همین ارتباط پنهان، کتاب را از مجموعه‌ای پراکنده از خاطرات فراتر می‌برد و به آن ریتمی پیوسته می‌دهد. عکس‌هایی که نویسنده از شهرها و مکان‌های مختلف گرفته و در ابتدای جستارها آورده است، همراه با ذکر سال و مکان، وجه دیداری اثر را کامل می‌کنند. تصویر و متن در کنار هم، به خواننده کمک می‌کنند حال‌وهوای هر روایت را دقیق‌تر دنبال کند.

زبان کتاب بر مشاهده، خاطره و مکث در لحظه‌ها استوار است. نویسنده راوی زندگی خود می‌شود و از لایه‌های عمیق ناخودآگاه و تجربه‌های شخصی‌اش می‌گوید، اما روایت او در خودشیفتگی متوقف نمی‌ماند؛ زیرا جزئیات خصوصی را به پرسش‌هایی درباره تعلق، دوری، دوست‌داشتن و معنای خانه پیوند می‌دهد. برخی جستارها، از جمله «کلاس شنا»، «عکس پاسپورتم»، «مای نیم ایز الکس» و «دیروز جیم جارموش را دیدم»، پیش‌تر در مجله‌های انگلیسی‌زبان منتشر شده‌اند.

نویسنده کتاب باید به کسی می‌گفتم که این‌جا بوده‌ام (خوانه) *

علی معتمدی در این اثر، بیش از آن‌که صرفاً گزارشگر خاطرات خود باشد، مشاهده‌گری دقیق و راوی تجربه‌های درونی است. او از زندگی در خارج از کشور، نیویورک، رابطه با خاطرات کودکی و فکر بازگشت به ایران می‌نویسد و نشان می‌دهد چگونه یک لحظه روزمره می‌تواند به فرصتی برای بازاندیشی درباره گذشته و اکنون تبدیل شود.

رویکرد او در این جستارها شخصی، تصویری و مبتنی بر جزئیات است. معتمدی به جای ارائه نتیجه‌گیری‌های قطعی، تجربه‌ها را پیش روی خواننده می‌گذارد تا احساسات و پرسش‌های متن را دنبال کند. از این منظر، نویسنده میان زندگی خصوصی و تجربه‌ای که بسیاری از خوانندگان با آن آشنا هستند، پلی می‌سازد؛ پلی میان غربت و خانه، دیدن و به یاد آوردن، و دوست داشتن و از دست دادن.

خرید کتاب باید به کسی می‌گفتم که این‌جا بوده‌ام (خوانه) * به چه کسانی پیشنهاد می‌شود؟

اگر به جستارهای شخصی، روایت‌های خاطره‌محور و ادبیات تأملی علاقه دارید، این کتاب می‌تواند انتخابی مناسب برای شما باشد. همچنین اگر تجربه زندگی دور از وطن، دلتنگی برای خانه، فکر بازگشت یا احساس فاصله گرفتن از سرزمین مادری برایتان آشناست، احتمالاً با بسیاری از موقعیت‌های آن ارتباط برقرار می‌کنید.

این اثر برای خوانندگانی مناسب است که از متن‌های آرام و جزئی‌نگر لذت می‌برند؛ متن‌هایی که به جای دنبال کردن حادثه‌های پی‌درپی، روی یک تصویر، خاطره، فیلم، مکان یا احساس مکث می‌کنند. اگر دوست دارید کتابی بخوانید که تجربه‌ای شخصی را به پرسش‌هایی انسانی درباره تنهایی، تعلق و دوست‌داشتن تبدیل کند، «باید به کسی می‌گفتم که این‌جا بوده‌ام (خوانه) *» می‌تواند همراهی قابل تأمل باشد.

از این کتاب نباید انتظار داستانی خطی با شخصیت‌پردازی و گره‌گشایی معمول رمان را داشت. با مجموعه‌ای از جستارها روبه‌رو هستید که هرکدام استقلال خود را دارند، اما در کنار هم تصویری کامل‌تر از مسیر ذهنی و عاطفی نویسنده می‌سازند. در نهایت، این کتاب برای کسانی ارزشمند است که می‌خواهند در میان روایت‌های یک زندگی، رد احساسات مشترک انسانی را پیدا کنند و به لحظه‌هایی بازگردند که شاید زمانی دیده‌اند و سپس فراموش کرده‌اند.

علی معتمدی
علی معتمدی